Nieuws over het Benelux Parlement

Namens Nederland namen tien Kamerleden deel.

Tweede Kamerleden:

• Judith Bühler (CDA);
• Jan Schoonis (D66).

Eerste Kamerleden:

• Pim van Ballekom (VVD);
• Theo Bovens (CDA);
• Auke van der Goot (OPNL);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Rik Janssen (SP);
• Ton van Kesteren (PVV);
• Hendrik-Jan Talsma (delegatieleider, ChristenUnie);
• Elly van Wijk (BBB).

Themadebat innovatief ondernemerschap en intellectueel eigendom

Het themadebat op vrijdagmiddag ging over innovatief ondernemerschap en intellectueel eigendom. Francine Closener, voorzitter van het Benelux Parlement, benadrukte in haar openingsspeech al dat intellectueel eigendom essentieel is voor economische zelfstandigheid en meer omvat dan een technische of juridische kwestie. Rapporteur Valérie Bluge leidde het thema in. Volgens haar is innovatie essentieel voor de economische toekomst en strategische zelfstandigheid van Europa en de Benelux, maar ligt de echte uitdaging niet in het creëren van innovatie, maar in het omzetten van innovatie in groeiende, internationaal concurrerende bedrijven. Een toegankelijk en efficiënt systeem voor de bescherming van innovaties helpt startups en kleine en middelgrote ondernemingen om te groeien, investeringen aan te trekken en internationaal actief te worden.

Ondersteuning van innovatie

Thom Theves is secretaris-generaal van het ministerie van Economie, Kleine en Middelgrote Ondernemingen, Energie en Toerisme uit Luxemburg. Emmanuel Pieters is plaatsvervangend directeur-generaal bij de federale overheidsdienst Economie van België. Zij wezen op de Benelux als succesvol voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking, met het gezamenlijke systeem voor intellectueel eigendom als concreet bewijs. Theves zei: "Intellectueel eigendom is bij uitstek een domein waarin de Benelux zich heeft onderscheiden. Het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP) fungeert al meer dan 55 jaar als gemeenschappelijk bureau voor de registratie van merken en modellen in onze drie landen. Dat is een groot succes van de regionale integratie". Pieters vertelde dat de Benelux beschikt over alle troeven om uit te groeien tot een echte proeftuin voor innovatie en actief bij te dragen aan de Europese technologische soevereiniteit.

Abdessalam es-Saghir sprak namens het Nederland ministerie van Economische Zaken over de taak van de overheid, die niet alleen gericht is op het ontwikkelen van ideeën, maar vooral op het creëren van de voorwaarden waardoor die ideeën kunnen uitgroeien tot economische en maatschappelijke waarde. "Om innovatie iets te laten opleveren, moeten we talent, financiering en groeikansen beter organiseren, zodat kennis kan uitgroeien tot sterke Europese bedrijven." Ook Liesje Schreinemacher, plaatsvervangend secretaris-generaal bij de Benelux Unie, pleitte voor minder administratieve barrières en betere toegang tot financiering voor innovatieve bedrijven.

Ondersteuning van start-ups

Namens de Europese Commissie pleitte Amaryllis Verhoeven voor het creëren van "EU Inc." ofwel het "28ste regime", maar dan voor de Benelux. Dit is een juridisch kader voor vennootschappen dat onlangs is gepresenteerd en dat in de hele EU moet gaan gelden. Met dat kader kunnen start-ups en scale-ups zich binnen 48 uur registeren om in alle 27 EU-lidstaten onder één set regels te werken die overal hetzelfde is. Oprichters van start-ups en scale-ups kunnen hiermee over grenzen heen werken zonder dat ze te maken hebben met 27 verschillende juridische en administratieve systemen. Het plan moet nog worden goedgekeurd.

Mario Grotz, de CEO van Luxinnovation, het nationale agentschap voor innovatie van Luxemburg, merkte op dat we het absoluut moeten hebben van start-ups als we innovatie willen creëren. "We moeten investeren in start-ups, ecosystemen scheppen in de EU, talenten aantrekken en goede voorwaarden creëren." Ton van Kesteren vroeg hoe private investeerders meer risico kunnen opnemen in de financiering van innovatie. Grotz antwoordde dat de overheid vooral een faciliterende rol heeft en private investeringen moet aanmoedigen via publiek-private partnerschappen, maar niet de plaats van private investeerders moet innemen.

Intellectueel eigendom

Hugues Derème, directeur-generaal van het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP), benadrukte de nauwe samenhang tussen innovatie, ondernemerschap en intellectueel eigendom. Volgens hem beschikt de Benelux over een veel onbenutte kansen, omdat slechts een beperkte minderheid van de ondernemingen gebruikmaakt van geregistreerde intellectuele eigendomsrechten. "Intellectueel eigendom is niet alleen een juridisch instrument, maar een strategische hefboom om innovatie om te zetten in economische waarde en concurrentiekracht." Daarbij wees Derème op onderzoek waaruit blijkt dat ondernemingen met zulke eigendomsrechten gemiddeld beter presteren. Verder prees hij het Benelux-systeem voor intellectueel eigendom als een succesvol voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking. Tot slot deed Derème de oproep om intellectueel eigendom sterker op te nemen in innovatie-, onderwijs- en ondernemerschapsbeleid en het Benelux-model verder uit te bouwen als motor voor economische groei en concurrentievermogen.

Een voorbeeld: AM 4 AM

Maxime Delmée is de CEO en oprichter van AM 4 AM, een Luxemburgs technologiebedrijf gespecialiseerd in materialen voor het 3D-printen met metaal. Hij vertelde hoe intellectueel eigendom een onmisbare rol speelde in de ontwikkeling van zijn onderneming. Zijn idee ontstond tijdens wetenschappelijk onderzoek. Vervolgens werd het via een patentaanvraag in 2019 omgezet in een innovatie, gevolgd door de registratie van een merk. "Dit intellectueel eigendom bood niet alleen juridische bescherming, maar vooral geloofwaardigheid, vertrouwen en toegang tot financiering." aldus Delmée. Hij benadrukte dat zijn bedrijf kon groeien dankzij samenwerking tussen België en Luxemburg, zowel op het vlak van onderzoek en financiering als op het vlak van technologische ontwikkeling. Delmée wees erop dat de Benelux een unieke en complementaire industriële en wetenschappelijke keten bezit in de sector van additive manufacturing, met sterke spelers in Nederland, België en Luxemburg. Tot slot pleitte Delmée voor verdere versterking van deze samenwerking om de concurrentiekracht en technologische soevereiniteit van de regio te vergroten. Daarbij speelt intellectueel eigendom volgens hem een essentiële en faciliterende rol. 

Octrooisysteem

Volgens professor Lodewijk Van Dycke van de KU Leuven bevoordeelt het huidige octrooisysteem vooral grote ondernemingen en ondersteunt het het midden- en kleinbedrijf (mkb) niet genoeg. "Het octrooisysteem draagt in zijn huidige vorm onvoldoende bij aan de groei en financiering van mkb-ondernemingen. In bepaalde gevallen verzwakt het zelfs hun concurrentiepositie." Hij onderbouwde dat met drie hoofdstellingen. Ten eerste stelde hij dat banken en investeerders octrooien of patenten nauwelijks gebruiken als betrouwbare factor bij de financiering van mkb-bedrijven, waardoor het systeem zijn economische hefboomfunctie niet vervult. Ten tweede merkte hij op dat het huidige octrooisysteem vooral grote ondernemingen bevoordeelt. Grote ondernemingen hebben vaak uitgebreide octrooiprofielen, waardoor ze kleinere spelers kunnen blokkeren. Ten derde betoogde hij dat Europa het octrooisysteem anders moet durven benaderen dan gevestigde technologische leiders zoals de VS of China. In plaats van een steeds strengere bescherming te creëren, moet Europa volgens hem meer ruimte laten voor toegang tot technologie en inhaalbewegingen door innovatieve bedrijven. Van Dycke pleitte daarom voor hervormingen die financiering, transparantie en toegang tot technologie voor kleinere innovatieve bedrijven verbeteren.

Vragen van de leden

Van Ballekom stelde dat het merken- en intellectuele eigendomssysteem goed werkt, waarde creëert en ondernemerschap stimuleert, maar vroeg waarom de aanbevelingen van het Benelux Parlement niet zijn opgevolgd. Van Ballekom pleitte voor nieuw onderzoek. Jan Schoonis wees op de versplintering van de Europese kapitaalmarkt. Hij zei dat het voor scale-ups lastig is om financiering te vinden en door te groeien door de verschillende nationale regels. Delmée benadrukte dat een goed functionerende kapitaalmarkt een fundamentele pijler is voor ondernemerschap en groei van bedrijven.

Einsteintelescoop

Tijdens de vergadering op vrijdag lichtte Judith Bühler als een van de vier rapporteurs de aanbeveling over de Einsteintelescoop toe. De Einsteintelescoop is het meest geavanceerde ondergrondse observatorium voor zwaartekrachtsgolven ter wereld. Het stelt onderzoekers in staat om botsende zwarte gaten te observeren en terug te kijken tot aan de oerknal. Volgens Bühler biedt het project in de Euregio Maas-Rijn de Benelux een unieke kans om internationaal een voortrekkersrol te spelen, innovatie te stimuleren en economische kansen te creëren. Daarnaast geldt de samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijven en overheden als een sterk voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking. De aanbeveling roept op tot blijvende politieke en diplomatieke steun voor dit project. De leden van het Benelux Parlement namen de aanbeveling unaniem aan.

Bezoek aan Technoport

Op zaterdag 13 juni brachten de leden een bezoek aan Technoport, een centrum voor innovatieve start-ups in Luxemburg. Na een gesprek met Maxime Delmée, de CEO van AM 4 AM, kregen zij een rondleiding door het bedrijf. Ook brachten de leden een bezoek aan LUXUAV, een bedrijf dat gespecialiseerd is in het ontwerpen en produceren van multifunctionele drones en defensietechnologie. Ze kregen van CEO Nicolas Zharov een rondleiding door het bedrijf.

Overige zaken

• Namens de Commissie Financiën en Mobiliteit van het Benelux Parlement bracht Katrien van Riet verslag uit over de behandeling van een verzoek van de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers betreffende een voorstel om de Benelux- en Europese kapitaalmarkt verder te integreren en de beleggerscultuur te versterken. Het was de eerste keer dat een dergelijk verzoek van een van de nationale parlementen aan het Benelux Parlement werd gericht.
• Hendrik-Jan Talsma deed verslag over de toekenning van de BeNeLux-Europe-award door de Stichting BeNeLux-Universitair Centrum (BUC) aan het Benelux Parlement op 8 mei.
• Ariadne Petridis, secretaris-generaal van de Benelux Unie, legde namens het Comité van Ministers drie antwoorden op aanbevelingen voor. Deze gingen over de energietransitie, over grensoverschrijdende pensioenen en over grensoverschrijdend telewerken. Ook overhandigde zij antwoorden op vragen van Patrick Prévôt over territoriale beperkingen.
• Daarnaast meldde Petridis dat Ierland een aanvraag heeft ingediend om toe te treden tot het verdrag over de automatische erkenning van diploma's voor hoger onderwijs.
• Het jaarrapport over 2025 van de Benelux Unie is beschikbaar.
• De Benelux Unie riep de parlementsleden op om de Benelux-dag op 5 september actief te promoten in hun parlementen.
• Theo Bovens informeerde de leden over de naamswijziging van zijn politieke fractie. De fractie heette de Christelijke fractie, maar heet vanaf nu de "Christelijke Fractie met Regionalisten en Democratische Bondgenoten" (CRD).

Namens Nederland waren zeven Kamerleden bij het werkbezoek.

Tweede Kamerleden:

• Judith Bühler (CDA);
• Rachel van Meetelen (PVV);
• Jan Schoonis (D66).

Eerste Kamerleden

• Pim van Ballekom (VVD);
• Theo Bovens (CDA);
• Roel van Gurp (GroenLinks-PvdA);
• Rik Janssen (SP).

Wetenschap

De ochtend begon met een bezoek aan de ETpathfinder, het onderzoeks- en ontwikkelingslaboratorium dat zich richt op het ontwikkelen en testen van de toekomstige Einsteintelescoop. Professor Stefan Hild is hoogleraar experimentele natuurkunde aan de Universiteit Maastricht en projectleider van de ETpathfinder. Hij gaf een presentatie over de wetenschap achter het project.

Locatie

Martijn Rumpen is strateeg bij het projectbureau voor de Einsteintelescoop. Hij lichtte de verdere inrichting van het project toe. Hij vertelde over de voordelen van de Euregio Maas-Rijn en het proces voor de locatiekeuze. De verwachting is dat er in het derde kwartaal van 2027 een beslissing wordt genomen over de locatie. Die beslissing wordt genomen door het Board of Governmental Representatives (BGR), waarin vertegenwoordigers van de overheden zitten.

Kansen en risico's

In de middag bezocht de delegatie het Kasteel Mheer, waar nog een aantal presentaties plaatsvonden. Het metaalbedrijf SBE uit Eijsden sprak over de voorbereidende werkzaamheden voor de productie van de meer dan 100 kilometer aan buizen voor de Einsteintelescoop. Daarbij werd ingegaan op de technologische ontwikkelingen en testvereisten die gepaard gaan met zo'n installatie. De leden stelden vragen over de impact van het project op een MKB-bedrijf, de schaalbaarheid en de uitdagingen bij opschaling. Zo werd onder meer gewezen op de beperkingen van het elektriciteitsnet. Daardoor kan het moeilijk zijn om uit te breiden.

Samenwerking

De slotspreker was Jorik Kreuwels. Hij sprak namens de ROM's, de regionale ontwikkelingsmaatschappijen, over de kansen en economische ontwikkelingen die de Einsteintelescoop biedt voor bedrijven in de regio. De Einsteintelescoop biedt kansen voor werkgelegenheid in de Euregio Maas-Rijn en vormt een belangrijke mogelijkheid voor samenwerking tussen Nederland, België en Duitsland. Universiteiten uit alle betrokken landen kunnen daaraan meedoen. De Kamerleden stelden vragen over het beslisproces en de investeringen die al gedaan zijn.

Sinds 2022 volgt het Benelux Parlement de besluitvorming over de Einsteintelescoop in de Euregio Maas-Rijn. Daarbij benadrukt het de strategische betekenis van dit project voor innovatie, wetenschap en economische ontwikkeling in de Benelux.

Namens Nederland namen vijftien Kamerleden deel.

De Tweede Kamerleden

• Judith Bühler (CDA)
• Rachel van Meetelen (PVV)
• Jan Schoonis (D66)

De Eerste Kamerleden:

• Pim van Ballekom (VVD);
• Theo Bovens (CDA);
• Auke van der Goot (OPNL);
• Roel van Gurp (GroenLinks-PvdA);
• Eddy Hartog (Volt);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Rik Janssen (SP);
• Ton van Kesteren (PVV);
• Henk Marquart Scholtz (BBB);
• Artie Ramsodit (GroenLinks-PvdA);
• Hendrik-Jan Talsma (delegatieleider, ChristenUnie);
• Elly van Wijk (BBB).

Opening

Francine Closener, voorzitter van het Benelux Parlement, benadrukte in haar openingsspeech dat de Benelux binnen de Europese Unie relevant blijft door haar sterke samenwerking, met Schengen als een van de belangrijkste resultaten. "Onze landen zijn uniek en tonen dat verdere integratie belangrijk is, vooral in de praktische uitvoering." Er was een gemeenschappelijk videotoespraak van Luc Frieden, eerste minister van Luxemburg, Bart de Wever, eerste minister van België en Rob Jetten, minister-president van Nederland waarin zij spraken over de onderlinge verbondenheid, het belang van de samenwerking en de toekomst van de Benelux binnen de Europese Unie.

De toekomst van het Europese concurrentievermogen

Het eerste themadebat op vrijdagmiddag 20 maart ging over het concurrentievermogen van de Europese Unie. David Clarinval, vice-eersteminister van België en minister van Werk, Economie en Landbouw, pleitte voor het sneller realiseren van de economische ambities van Europa. De rapporten van Draghi en Letta maken duidelijk wat er moet gebeuren, maar de vraag blijft of er voldoende politieke wil is. Volgens Clarinval kan de Benelux niet de EU vervangen, maar kan hij wel een nuttige aanvulling leveren dankzij zijn schaal en lange samenwerkingstraditie.

Minder regels

De heren Evers en Bijleveld, beiden van het Nederlandse ministerie van Economische zaken, legden uit dat in Nederland veel van de aanbevelingen uit de rapporten van Draghi en Letta en uit het advies van Peter Wennink zijn opgenomen in het coalitieakkoord. Ook is er een ministeriële taskforce opgericht. "Het doel is om onze welvaart te behouden. Daarbij is het heel belangrijk dat de productiviteit groeit. Nauwere samenwerking binnen de Benelux is belangrijk om dagelijkse belemmeringen weg te nemen. Dat kan door administratieve lasten te verlichten."

Eric Philippart is expert op het gebied van de interne markt en werkt bij de ambtelijke afdeling Interne Markt, Industrie, Ondernemerschap en MKB van de Europese Commissie. Hij maakte duidelijk dat het soms beter is om verplichtingen af te schaffen en regelgeving te vereenvoudigen, hoewel dit in de praktijk vaak lastig is. Een belangrijk knelpunt volgens Phillippart is gold-plating, waarbij lidstaten EU-regels strenger maken dan nodig. Dat veroorzaakt extra lasten voor bedrijven.

Georges Rassel is voorzitter van de Luxemburgse ondernemersfederatie FEDIL. Hij schetste de situatie in zijn land. Verschillende obstakels op de arbeidsmarkt laten zien hoe overbodige regelingen het concurrentievermogen van de EU belemmeren. Dan gaat het bijvoorbeeld om administratieve lasten voor buitenlandse werknemers en ingewikkelde regelgeving die het invullen van documenten moeilijk maakt.

Inbreng van de leden

Jan Schoonis vroeg of de Benelux een blauwdruk zou kunnen zijn voor de kapitaalmarkt en Elly van Wijk vroeg of de landbouw ook onderdeel uitmaakt van de ministeriële taskforce in Nederland. Dat werd bevestigd. Pim van Ballekom zei dat hij niet optimistisch is over de voortgang. Er moeten nog veel regels worden afgeschaft en het is de vraag of de landen de aanbevelingen daadwerkelijk overnemen. Rachel van Meetelen sprak de vrees uit dat het overnemen van de voorstellen van Draghi en Letta de nationale zeggenschap verzwakt.

Toekomst van de Benelux

Rapporteur Van der Goot leidde het tweede themadebat in. Dat ging over de toekomst van de Benelux. Van der Goot benadrukte dat nieuwe geopolitieke ontwikkelingen ook kansen bieden en dat de Benelux klein genoeg is om flexibel te zijn. "De Benelux moet er zijn voor de burgers. De toekomst van Benelux ligt niet vast; die maken wij hier met zijn allen."

Samenwerking

Francis Delaporte, de voorzitter van het Benelux-Gerechtshof, ging in op de toekomstige uitdagingen voor het Hof. Ariadne Petridis, de nieuwe Secretaris-Generaal van de Benelux Unie, sprak over de noodzaak van verdere samenwerking, gezamenlijke crisisoefeningen en pragmatisch handelen op het gebied van veiligheid, economie, energie en duurzaamheid. Europa moet innoveren en investeren, maar het is moeilijk om met 27 lidstaten te versnellen. Dat is anders in de Benelux. Volgens haar bieden het Politieverdrag en artikel 350 van het EU-Verdrag een solide basis om als Benelux krachtig op te treden en beslissingen op EU-niveau te coördineren zonder gold-plating.

Loth Van de Auwermeulen van de Universiteit Hasselt lichtte haar onderzoek naar de Benelux Unie toe. De Benelux Unie heeft een unieke positie binnen de EU dankzij artikel 350, maar ook door haar grootte, duidelijke doelstellingen, wederzijds vertrouwen en geografische behapbaarheid. Sinds 1944 is er een Benelux-identiteit en een lange traditie van samenwerking. Veel grensoverschrijdende projecten, zoals de Einsteintelescoop, laten zien dat de Benelux nog meer voor elkaar kan krijgen en een voorbeeldfunctie vervult bij het wegnemen van Europese obstakels.

Schengenakkoorden

Op zaterdagochtend 21 maart werd de aanbeveling over de Schengenakkoorden unaniem aangenomen. De aanbeveling vraagt onder meer om bij het overwegen van de herinvoering van grenscontroles binnen het Schengengebied eerst te kijken naar alternatieve maatregelen, zoals het versterken van politiesamenwerking en de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, onder meer via het Benelux-politieverdrag en gemengde patrouilles.

Afscheid

Er werd afscheid genomen van Christine Bogaert. Zij was secretaris-generaal van het Benelux Parlement. Er waren toespraken van Hendrik-Jan Talsma namens de Nederlandse delegatie, van Rik Janssen namens de fractie Socialisten, Groenen en Democraten, van Jan Schoonis namens de Liberale fracties en van Theo Bovens namens de Christelijke fractie. Alle sprekers bedankten Bogaert voor haar onbegrensde inzet, toewijding en betrokkenheid bij het Benelux Parlement. Ook wensten zij haar opvolger Valérie Houart veel succes.

Overige zaken

• Van der Goot deed namens de controleurs verslag van de rekening van het dienjaar 2025.
• Het Benelux Parlement heeft eerder om advies gevraagd aan de commissie Financiën en Begroting van de Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers. Dat gaat over het besluit "de totstandkoming van een verdiepte Benelux- en Europese kapitaalmarkt en een bredere Belgische beleggingsstructuur". Van der Goot, de ondervoorzitter van de commissie Financiën, legde uit op welke manier dat verzoek behandeld zal worden.
• Ariadne Petridis gaf een toelichting op de nieuwe werkwijze van de secretarissen-generaal van de Benelux Unie.
• Ook overhandigde zij de (bijgewerkte) antwoorden op de aangenomen aanbevelingen over Waterstof en over Wederzijdse erkenning van diploma's en beroepskwalificaties.

Bekijk de sessies van 20 maart en 21 maart op de website van het Luxemburgse parlement.

Namens Nederland namen vijftien Kamerleden deel.

Tweede Kamerleden:

• Thom van Campen (VVD);
• Daan de Kort (VVD);
• Jan Schoonis (D66).

Eerste Kamerleden:

• Pim van Ballekom (VVD);
• Theo Bovens (CDA);
• Robert Croll (D66);
• Auke van der Goot (OPNL);
• Roel van Gurp (GroenLinks-PvdA);
• Eddy Hartog (Volt);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Rik Janssen (SP);
• Ton van Kesteren (PVV);
• Artie Ramsodit (GroenLinks-PvdA);
• Hendrik-Jan Talsma (delegatieleider, ChristenUnie);
• Elly van Wijk (BBB).

Welkom

Francine Closener uit Luxemburg, de voorzitter van het Benelux Parlement, heette de nieuwe leden van de Nederlandse delegatie van harte welkom. Ze blikte bij de opening terug op twee evenementen in 2025, namelijk het 70-jarige bestaan van het Benelux Parlement en de viering van 40 jaar Schengen, waar ook de groothertog van Luxemburg bij aanwezig was.

Nieuwe douanerechten tussen de EU en de VS

Eric Müller is adjunct-directeur Europese Zaken en Economische Betrekkingen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in Luxemburg. Hij leidde het thema van nieuwe douanerechten tussen de EU en de VS in. Hij benadrukte de sterke integratie van de Benelux-landen in de wereldwijde economie. Hij benadrukte dat de drie landen profiteren van een open systeem gebaseerd op duidelijke regels. Voor de EU en de Benelux is het van strategisch belang om sterke banden te onderhouden met commerciële partners, waaronder de Verenigde Staten. Het recente akkoord met de VS verlaagt het tarief op uitvoer naar 15%, terwijl onderhandelingen over staal en aluminium nog lopen. Müller onderstreepte dat het beperken van afhankelijkheden en het anticiperen op mondiale ontwikkelingen cruciaal is voor de Benelux.

Risico's

Martijn Schippers is universitair hoofddocent douanerechten aan de Erasmus Universiteit. Volgens hem is de raamovereenkomst tussen de EU en VS van de zomer van 2025 een stap in de richting van het normaal maken van de handelsrelaties tussen beide landen, maar als de overeenkomst, die slechts drie pagina's lang is, niet wordt uitgewerkt, kan dat de afspraken ook kwetsbaar maken, voor onzekerheid zorgen en investeringen uitstellen. Volgens Schippers verzwakt deze handelspolitiek de internationale samenwerking en het systeem van de Wereldhandelsorganisatie, dat gebaseerd is op transparante, op regels gebaseerde handel. De heffingen op producten uit de Amerikaanse industrie, landbouw en visserij worden verlaagd naar 0%. Schippers pleitte voor een onderzoek in elke sector om te kijken wat de effecten daarvan zijn voor de Europese industrie, in het bijzonder die van de Benelux.

Vragen van de leden

Eddy Hartog vroeg hoe het Europees Parlement in de toekomst bij onderhandelingen betrokken kan worden. Dat is bij deze overeenkomst niet gebeurd. Thomas Juergensen, van de ambtelijke dienst voor Handel van de Europese Commissie, erkende dat de gebruikelijke regels voor handelsovereenkomsten niet zijn gevolgd bij de gezamenlijke verklaring, maar dat dat wel wenselijk was. Tegelijkertijd moeten we ons wel aanpassen aan de situatie, zei hij.

Van Ballekom vroeg hoe deze op macht gebaseerde, ongebalanceerde deal kan worden hersteld. Schippers waarschuwde tegen het verhogen van invoerheffingen op Amerikaanse producten, omdat dat gevolgen kan hebben voor Europese consumenten. Hij stelde voor om als EU gezamenlijk niet Amerikaanse producten, maar het overschot aan Amerikaanse diensten extra te belasten.

Belastingfraude en witwassen in de grensregio's

Rapporteur Van der Goot leidde het tweede thema. Hij benadrukte dat criminelen de landsgrenzen gebruiken om geld te verplaatsen en te profiteren van onvolkomenheden in regelgeving en de uitwisseling van informatie. Hij pleitte ervoor te kijken in hoeverre de uitwisseling van informatie in nationale wetten beperkt wordt, dat te vergelijken met gemeenten over de grens en als het kan, de beperkingen op te heffen.

Samenwerking

Silvia Allegrezza, van de Universiteit Luxemburg, wees op de versplintering van Europese wetgeving tegen witwassen, wat de bestrijding van financiële criminaliteit belemmert. De oprichting van AMLA, de Europese autoriteit tegen witwassen, moet dit verbeteren, maar direct toezicht laat nog jaren op zich wachten. Er zijn geen centrale structuur en inlichtingendienst en daarom is volgens Allegrezza een gezamenlijke strategie met maatregelen om te voorkomen én tegen te gaan heel hard nodig.

Gilles Roth, de minister van Financiën van Luxemburg, stelde dat belastingfraude het vertrouwen in de rechtsstaat verzwakt. Hij pleitte voor een sterkere gezamenlijke aanpak binnen de Benelux: "We moeten sneller en beter samenwerken, want risico’s zijn grensoverstijgend." Luxemburg wil onderzoeken intensiveren en crimineel geld terugvorderen.

Vragen van de leden

Van Kesteren vroeg waarom het afstemmen van wetgeving traag verloopt. Prof.dr. Niels Appermont, professor financieel recht aan de Universiteit van Hasselt, wees erop dat dat heel ingewikkeld is. Ook is er volgens hem een gebrek aan aandacht voor de grensregio's. Volgens hem zijn meer bewustwording en beoordelingen van effecten aan de grenzen nodig. Roth voegde daaraan toe dat de automatische uitwisseling van gegevens veel risico's heeft verminderd, maar dat fraude met de btw miljarden blijft kosten. Extra inspanningen en betere opleiding van bedrijfsleiders en raden van bestuur zijn nodig, want ondanks vele regels blijft witwassen relatief eenvoudig te bewijzen. Voorkomen en tegengaan moeten hand in hand gaan.

Aangenomen aanbevelingen

Op zaterdagochtend 29 november 2025 werd de aanbeveling over kunstmatige intelligentie (AI) unaniem aangenomen. Hierin worden de drie regeringen opgeroepen om nationale strategieën voor AI met elkaar af te stemmen en zo gelijk mogelijk te maken. Ook worden ze opgeroepen de Benelux als proeftuin voor de AI Act uit te bouwen, capaciteit en kennis binnen de overheid te versterken en te blijven zorgen voor transparantie en vertrouwen.

De aangenomen aanbeveling over de energietransitie en vernieuwende projecten vroeg de regeringen om het aantal projecten voor hernieuwbare energie te verhogen door burgers en lokale gemeenschappen actief te betrekken via initiatieven op gebied van gemeenschappelijk eigendom. Ook werd gevraagd om het gebruik van virtuele simulaties te bevorderen om de transparantie en flexibiliteit van elektriciteitsnetwerken te verbeteren. Hierbij hoort ook het gebruik van nieuwe technologieën om de energietransitie te vergemakkelijken.

Benelux als proeftuin

Daarnaast hadden de leden een klemmend verzoek. Het is gebruikelijk dat het Comité van Ministers antwoord geeft op de aanbevelingen van het Benelux Parlement. De leden drongen er bij de regeringen van de Benelux-landen op aan om bij die antwoorden voortaan beter in kaart te brengen of de Benelux als proeftuin voor de Europese Unie kan worden benut bij het opvolgen van de aanbevelingen. Die oproep stond in een reactie van het Benelux Parlement op de verbetering van de situatie van grenswerknemers op het gebied van mobiliteit, belastingen en sociale zekerheid.

Op de aanbeveling over de evaluatie van de Schengenovereenkomsten waren nog amendementen binnengekomen. Er is besloten om deze eerst met de commissie te bespreken.

Overige zaken

• De jaarprioriteiten 2026 per commissie werden vastgesteld.
• Ook werd de begroting voor 2026 goedgekeurd, nadat Van Hattem een mondeling verslag had ingebracht.
• Van Wijk is benoemd tot rapporteur op het onderwerp “waterbeheer en waterkwaliteit in de Benelux”.
• Voor de laatste keer overhandigde Frans Weekers vier antwoorden van de regeringen op aanbevelingen van het Benelux Parlement. Deze gingen over militaire mobiliteit, landbouw, fietsbeleid en het grenzeloos aanbod van reizigerstreinen in de Benelux.

Afscheid

Er werd afscheid genomen van de twee plaatsvervangende secretarissen-generaal van de Benelux Unie. In het bijzonder werd afscheid genomen van secretaris-generaal Frans Weekers. Namens de Nederlandse delegatie dankte Hendrik-Jan Talsma hem uitvoerig voor zijn onbegrensde inzet en grote betrokkenheid voor de Benelux de afgelopen jaren.

Ook nam het Benelux Parlement afscheid van het actieve lid Thom van Campen, die onlangs benoemd is tot Voorzitter van de Tweede Kamer.

Bekijk de sessies van 28 november en 29 november op de website van het Luxemburgse parlement.

Namens Nederland namen zeven Kamerleden deel.

Tweede Kamerlid:

• Wytske Postma (NSC).

Eerste Kamerleden:

• Pim van Ballekom (VVD);
• Theo Bovens (CDA);
• Auke van der Goot (OPNL);
• Eddy Hartog (Volt);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Hendrik-Jan Talsma (ChristenUnie).

Parlementaire controle

Peter De Roover, Voorzitter van de Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers, hield een openingsspeech. Daarin verwees hij naar 1949, toen een Tweede Kamerlid van de Partij van de Arbeid pleitte voor meer parlementaire controle op de Benelux-samenwerking. Het Benelux-verdrag was vijf jaar eerder, in 1944, tot stand gekomen. Dit leidde tot de oprichting van de Interparlementaire Raad van de Benelux op 5 november 1955, die in 2009 werd hernoemd tot het Benelux Parlement. Ook noemde De Roover een VVD-motie uit 2013, waarin werd gevraagd het Benelux Parlement op te heffen. “Deze kritische aansporing was nodig. Er zijn zaken verbeterd. De informele contacten die juist ontstaan middels dit parlement, zijn van belang. Je kan elkaar contacteren wanneer het passend is,” aldus De Roover.

Signaal Schengenzone

Francine Closener uit Luxemburg, de voorzitter van het Benelux Parlement, onderstreepte de waarde van het orgaan. “Het Benelux Parlement heeft onlangs een krachtig signaal afgegeven over het belang van vrij verkeer van personen binnen de Schengenzone.” Volgens haar is de regionale samenwerking "levend en wel". Daarbij wees ze ook op de nauwe contacten met Noordrijn-Westfalen, Hauts-de-France en de Grande Région, een Europese samenwerkingsregio die bestaat uit delen van Luxemburg, België, Duitsland en Frankrijk.

Benelux als proeftuin

Marc Angel uit Luxemburg was eerder lid van het Benelux Parlement en is nu lid van het Europees Parlement. Hij benadrukte de meerwaarde van de Benelux-samenwerking voor het verbeteren van het dagelijkse leven van burgers. De wederzijdse erkenning van diploma’s en beroepskwalificaties binnen de Benelux komt de mobiliteit van werk in grensregio's ten goede. Angel verwees ook naar het ontstaan van de Schengenzone binnen de Europese Unie. De Schengenzone vindt zijn oorsprong in de Benelux en in de behoefte om grenscontroles op te heffen ten behoeve van werknemers en goederen. Daarmee werd de basis gelegd voor de verdere Europese integratie. Angel concludeerde dat de Benelux een waardevolle proeftuin was, is en vooral moet blijven voor de Europese Unie.

Twaalf parlementsleden uit de drie Benelux-landen waren aanwezig. Namens Nederland namen vijf Eerste Kamerleden deel aan de conferentie:

• Pim van Ballekom (VVD);
• Roel van Gurp (GroenLinks-PvdA);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Ton van Kesteren (PVV);
• Rik Janssen (SP). 

Samenwerking

De voorzitter van het Benelux Parlement, Francine Closener, opende de conferentie met een oproep om de Benelux aan de top van de technologische vooruitgang te houden. Daarbij onderstreepte zij dat voedselzekerheid, energieonafhankelijkheid en duurzame landbouw meer dan ooit samenkomen. Serge Fischer, de directeur van het Luxemburgse wijnbouwinstituut Institut Viti-Vinicole (IVV), benadrukte de historische band tussen Luxemburg, België en Nederland. Hij wees op het Benelux-kader als stevige basis voor samenwerking op het gebied van klimaat- en milieuvraagstukken in de land- en wijnbouw.

Innovatie als motor voor toekomstgerichte landbouw

Anne Zangerlé is projectbeheerder van onderzoeks- en innovatieprojecten bij het Luxemburgs ministerie van Landbouw, Voeding en Wijnbouw. Ze vertelde hoe het ministerie via het Europese innovatiepartnerschap (EIP) inzet op de versterking van de waardeketen, de begeleiding van vernieuwende projecten en de ondersteuning van kleinschalige proefprojecten. De nadruk ligt op duurzaamheid, aanpassing aan het klimaat en directe samenwerking met producenten. In 2023 werden in Luxemburg twaalf vernieuwende landbouwprojecten ondersteund.

Stikstof

Van Hattem vroeg in hoeverre stikstof een onderwerp van discussie is in Luxemburg. Volgens Zangerlé blijft Luxemburg binnen de Europese normen voor nitraat, maar ligt de uitstoot van ammoniak nog 13% boven de toegestane drempel. Diverse maatregelen, zoals een verbod op het uitstrooien van bepaalde producten en het verbeteren van bemestingstechnieken, moeten bijdragen aan de vermindering van deze uitstoot.

Wijnbouw onder druk door droogte en klimaatverandering

Marc Fiedler is landbouwkundig ingenieur en hoofd van de afdeling wijnbouw van het Luxemburgse wijnbouwinstituut IVV. Hij presenteerde het onderzoeksproject Dry Vineyard, dat gericht is op aanpassing van de wijnbouw aan droogte, hitte en extreme weersomstandigheden. Hij ging in op droogtebestendige onderstammen, bodembedekking om het afslijten van land te voorkomen en vernieuwende wijnstektechnieken. Onderzocht wordt hoe zonne-energie slim geïntegreerd kan worden in wijngaarden. In reactie op een vraag Van Ballekom wees Fiedler erop dat ook wateroverlast en schimmeldruk grote zorgen vormen.

Wijnbouw én bosbouw

Corine Kox, wijnbouwster van Domaine L&R Kox, gaf een ander voorbeeld van vernieuwing in de ecologische landbouw. In haar project worden wijnranken in een wijngaard gecombineerd met bomen en hagen, zoals in het traditionele systeem van de vigne mariée, waarbij wijnbouw en bosbouw gecombineerd worden. Deze aanpak bevordert de biodiversiteit, de gezondheid van de bodem en het lokale klimaat, en streeft naar een duurzaam evenwicht tussen productie en natuur. Van Kesteren vroeg haar naar de praktische ondersteuning van innovatieve wijnbouwinitiatieven. Kox gaf aan dat er middelen beschikbaar zijn voor gangbare praktijken, maar dat nieuwere, experimentele projecten vaak moeilijker aan steun komen, bijvoorbeeld met geld.

Robotica in de groenteteelt

Jean-Claude Muller van het Luxemburgse wijnhuis Haff Muller-Lemmer presenteerde zijn veldrobot. De robot is ontwikkeld om te zaaien en onkruid te verwijderen in de groenteteelt. Deze vernieuwende machine werkt zelfstandig op het veld, dankzij navigatietechnologie en een virtuele afbakening van het werkgebied. Het project laat zien hoe digitalisering kan bijdragen aan nauwkeurige landbouw en het verlichten van werk, ook al blijven regelgeving en infrastructuur uitdagingen.

Politieke opvolging

Tijdens de discussie vroegen de leden de experts naar hun ervaring met Europese regelgeving, belemmeringen om te kunnen vernieuwen en grensoverschrijdende samenwerking. Van Ballekom benadrukte dat het Benelux Parlement de drie regeringen adviseert over onderwerpen die van gezamenlijk belang zijn. Hij vroeg of er voldoende steun is voor lopende projecten of dat regelgeving juist een belemmering vormt. De sprekers erkenden dat de huidige regels en procedures soms te traag of te beperkend zijn, hoewel vernieuwing binnen de sector wordt aangemoedigd. Zij pleiten voor een systeem waarin sneller en flexibeler wordt ingespeeld op vernieuwende ideeën, zodat deze niet onnodig afgeremd worden door regels of andere formele hindernissen.

De conclusies van deze conferentie worden verwerkt in een aanbeveling. Deze zal tijdens de gezamenlijke zitting van het Benelux Parlement op 28 en 29 november 2025 worden besproken.

Namens Nederland namen tien Eerste Kamerleden deel:

• Pim van Ballekom (VVD);
• Fatimazhra Belhirch (D66);
• Auke van der Goot (OPNL);
• Roel van Gurp (GroenLinks-PvdA);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Rik Janssen (SP);
• Ton van Kesteren (PVV);
• Artie Ramsodit (GroenLinks-PvdA);
• Hendrik-Jan Talsma (delegatieleider, ChristenUnie);
• Elly van Wijk (BBB).

Themadebat over 40 jaar Schengen

Het themadebat op vrijdag stond in het teken van het 40-jarig bestaan van het Verdrag van Schengen, met bijdragen van bewindspersonen en experts uit Nederland, België en Luxemburg. Ter introductie op het thema sprak rapporteur Talsma over de akkoorden, die bedoeld zijn om volkeren tot elkaar te brengen: "Schengen is een gebied waar mensen vrij kunnen rondreizen. Het vormt de ruggengraat van de interne markt. Het is een symbool geworden van Europese integratie. Burgers delen dit positieve gevoel over Schengen." Talsma erkende dat het Schengengebied niet zonder uitdagingen is, gezien de terugkeer van de interne grenscontroles en het sluiten van binnengrenzen. "Om de geest van Schengen hoog te houden, is het belangrijk om in te zetten op controle van de buitengrenzen."

Schengen van belang

Een bijzondere gast was Robert Goebbels, een voormalig Luxemburgs staatssecretaris. Hij was aanwezig bij de ondertekening van het verdrag in 1985. Hij sprak over de manier waarop de akkoorden tot stand waren gekomen, met bijzondere aandacht voor de rol van de Benelux. Goebbels benadrukte het belang van het beschermen van het Schengenakkoord voor de vrijheid van de Europese burgers.

Hierna sprak Lex Delles, de Luxemburgse minister van Economie, KMO's (kleine en middelgrote ondernemingen, red.), Energie en Toerisme. De minister onderstreepte hoe belangrijk Schengen is voor de interne markt. Dat bleek vooral tijdens de coronapandemie, toen de grenzen werden gesloten. "Zowel de interne markt als de families en burgers kwamen er zwakker uit," zei hij. De vertegenwoordiger van het Belgische ministerie voor Binnenlandse Zaken pleitte voor versterking en bescherming van het Schengenakkoord en een efficiëntere samenwerking op administratief vlak binnen de Schengenzone. De andere sprekers schetsten een beeld van Schengen als een essentieel instrument binnen de EU.

Schengen in gevaar

Toch merkten alle sprekers ook op dat Schengen in gevaar is en beschermd moet worden. De opnieuw ingevoerde grenscontroles in verschillende landen gaan volledig in tegen de regels en de geest van de Schengenakkoorden. Zij wezen er ook op dat het Benelux Parlement een rol kan spelen in de versterking van Schengen. De bevordering van de interne markt en de controle aan de buitengrenzen moeten daarin centraal staan. Het politieverdrag is een belangrijk instrument voor Schengen, want verdere digitalisering en grensoverschrijdende politie- en gerechtelijke samenwerking kunnen het Schengenproces ten goede komen.

Leden aan het woord

Daarna kregen de leden het woord. Van Kesteren merkte op dat er steeds meer kritiek komt op het werken van de buitengrenzen van Schengen. Hij vroeg welke maatregelen er kunnen worden genomen om de beveiliging van de buitengrenzen te versterken. Volgens Goebbels is de Europese Commissie op de goede weg door in te zetten op versterking van Frontex, de organisatie die helpt de buitengrenzen te beheren. Goebbels vindt het belangrijk in te zetten op onderhandelingen en overeenkomsten met landen om illegale immigratie ook bij de bron te stoppen. Talsma merkte op dat de wetgeving nog niet volledig is ingevoerd en vroeg wat daar de oorzaken van kunnen zijn. Volgens Wojtek Kalocinski, adjunct-hoofd Schengenbeleid bij de Europese Commissie, komt dat deels doordat sommige lidstaten niet tot alles bereid zijn en door een tekort aan zowel geld als personeel. Ook kost de uitvoering van sommige maatregelen de nodige tijd. Ramsodit vroeg naar het wetgevingsbeleid. Ze vroeg welke effecten er verwacht worden en wat daar de gevolgen van kunnen zijn. Kalocinski gaf aan dat de Europese Commissie momenteel bezig is om dat te beoordelen en dat er daarbij wordt gekeken naar zowel de korte als de lange termijn. Van der Goot vroeg naar de effecten van het Benelux-politieverdrag. Kalocinski antwoordde dat hij het verdrag ziet als een goed voorbeeld van de manier waarop de Benelux in de EU vooroploopt door op nieuwe manieren samen te werken en nieuwe instrumenten te gebruiken.

Aanbeveling aanvullende Defensiesamenwerking

Op vrijdag 13 juni nam de Assemblee unaniem het voorstel aan van een extra aanbeveling over samenwerking in de Benelux op het gebied van defensie. Eerder was er al zo'n aanbeveling, maar er zijn recent ontwikkelingen geweest, zoals een nieuw witboek van de Europese Commissie en een gezamenlijke verklaring van de regeringsleider van de drie landen over versterkte samenwerking op het gebied van defensie. In het licht daarvan wordt er met een nieuwe aanbeveling gevraagd om daar opnieuw naar te kijken. Het doel is om van de Benelux een speerpunt van de Europese defensie te blijven maken en om de Europese strategische zelfstandigheid en de Europese Defensie Technologische en Industriële Basis (EDTIB) te versterken. Aan de ministers van Defensie van de drie landen wordt verzocht om een gezamenlijk actieplan op te stellen en te onderzoeken in hoeverre de voorstellen van de aanbeveling daarin kunnen worden verwerkt.

Van Ballekom wees erop dat 150 miljard euro Europees geld niet is gebruikt en dat Nederland geen beroep zal doen op uitzonderingen van de Europese Commissie om niet aan de voorwaarden van het Stabiliteits- en Groeipact te voldoen. Hij benadrukt dat alle lidstaten zich aan de voorwaarden moeten houden om schuldhoudbaarheid te waarborgen en problemen te voorkomen.

Bezoek aan Schengen

Op zaterdagochtend bezochten de leden van het Benelux Parlement het Luxemburgse grensdorp Schengen. Daar was een bijzondere ceremonie vanwege de 40ste verjaardag van Schengen, waarbij ook groothertog Henri van Luxemburg en zijn vrouw aanwezig waren. Xavier Bettel, de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken en voormalig lid van het Benelux Parlement, en Michel Gloden, de burgemeester van de gemeente Schengen, spraken de aanwezigen toe, evenals vertegenwoordigers van de Europese Commissie, het Europees Parlement en uit diverse EU en niet-EU landen spraken de aanwezigen toe.

Overige zaken

Janssen gaf een korte toelichting op de verklaring over de aanstaande omzetting van EU richtlijn 2024/1260 over het gedeeltelijk afpakken en in beslag nemen van vermogen. In deze verklaring wordt een beroep gedaan op de drie Benelux-landen om in goed overleg met elkaar te zorgen voor een omzetting die in alle landen zo veel mogelijk hetzelfde is, zodat onnodige verschillen in nationale wetgeving worden voorkomen.

Frans Weekers, de secretaris-generaal van de Benelux Unie, feliciteerde de collega's met de Schengenovereenkomst, waarmee de Benelux in 1960 begon en die in 1985 is ondertekend. Ook bood hij de antwoorden aan van het Comité van Ministers op verschillende vragen. Deze gingen over aanbevelingen over desinformatie, over de deelname van personen met een handicap aan het maatschappelijke leven en over het jaarverslag over 2024.

Bekijk het themadebat en een impressie van de ceremonie in Schengen op de website van het Luxemburgse parlement.

Namens Nederland namen de volgende leden deel.

Tweede Kamerlid:

• Thom van Campen (VVD).

Eerste Kamerleden:

• Pim van Ballekom (VVD);
• Fatimazhra Belhirch (D66);
• Theo Bovens (CDA);
• Auke van der Goot (OPNL);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Rik Janssen (SP);
• Artie Ramsodit (GroenLinks-PvdA);
• Hendrik-Jan Talsma (delegatieleider, ChristenUnie).

Themadebat kunstmatige intelligentie

Xavier Bettel, de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel, sprak in zijn welkomstwoord op vrijdag 21 maart over het belang van de samenwerking tussen de Benelux-landen. Hij merkte op dat mensen soms bang zijn voor kunstmatige intelligentie (AI) en twijfelen of het goed of slecht is. "Hoewel er banen verloren kunnen gaan door AI, worden er ook nieuwe banen gecreëerd, en daar moeten we ons gezamenlijk op voorbereiden. Dit vereist een sterke en verantwoorde leiding," zei Bettel. Er waren bijdragen van Vanessa Matz, de Belgische minister van Modernisering van de Overheid, de Luxemburgse minister Elisabeth Margue, en Zsolt Szabó, staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Digitalisering. Hij sprak over de ontwikkelingen in Nederland. "Een goede balans tussen regelgeving en innovatie is cruciaal," zei hij. "Technologie moet dienstbaar zijn voor de samenleving. In de toekomst kan technologie een grote rol spelen bij het oplossen van maatschappelijke opgaven." De staatssecretaris verwees naar een nieuwe strategie voor kunstmatige intelligentie, die binnenkort zal verschijnen. "Er zijn duidelijke normen en kaders nodig, zoals we in Nederland een register voor algoritmes en een kader voor mensenrechten en AI hebben." Szabó voegde daaraan toe: "Ook samenwerking binnen de Benelux is belangrijk, zodat we samen de controle houden over onze toepassingen." Hij sloot af met: "Dat AI onze samenlevingen gaat veranderen, is zeker. De vraag is: wachten we af of pakken we de regie?"

Digitaal huis van Thorbecke

In de digitaliseringsagenda staat de ambitie van de staatssecretaris voor een "digitaal huis van Thorbecke". De heer Van Hattem wilde weten of de staatssecretaris daarbij mogelijkheden ziet om koppelingen te leggen met internationale regelingen en of de toepassing van AI daarbij kan ondersteunen. Van Campen wees op de voordelen van AI, maar uitte ook zijn zorgen over buitenlandse inmenging, zoals Russische invloed via digitale kanalen. Van Campen wilde weten hoe we hier grip op kunnen houden en verdere inmenging kunnen voorkomen. Staatssecretaris Zsabó gaf aan dat overheidsorganisaties worden samengebracht binnen het digitale huis van Thorbecke. Daarin wil hij jaarlijks vijf tot zes onderwerpen op hoog niveau bespreken, om gezamenlijke besluiten te nemen en de weerbaarheid te beschermen. Hij constateerde dat veel AI-initiatieven in Nederland niet gestructureerd en gecoördineerd zijn. Mensen van buitenaf zoeken nu de zwakste schakels, en dat probleem moet worden opgelost. Nederland kijkt naar internationale toepassingen en houdt buitenlandse inmenging in de gaten. Hoewel er nog geen directe dreigingen zijn voor verkiezingen, wordt er geleerd van andere landen, zoals Roemenië. Ook wordt er samengewerkt met andere overheden om internationale kennis te benutten.

AI en ethiek

Hierna spraken verschillende experts over de ethische kant van het gebruik van AI. Professor Jeroen van den Hoven uit Nederland, dr. Elif Bebir uit België en dr. Hadrien Macq uit Luxemburg benadrukken dat AI sociale technische systemen zijn. Die spelen een sleutelrol in sociale innovatie, maar zetten tegelijkertijd de soevereiniteit en onafhankelijkheid onder druk. De natiestaten zullen de regels moeten vaststellen, want de manier waarop we met AI omgaan, bepaalt volgens de sprekers in wat voor maatschappij we wonen.

AI en de democratie

Tot slot spraken prof.dr. Georg Mein uit Luxemburg en Rudy van Belkom uit Nederland over AI en het gevaar voor het democratie. Professor Mein waarschuwde voor het gebruik van taal door machines en voor de invloed van sociale bots op democratische samenlevingen. "Algoritmes beheersen de menselijke taal perfect. AI heeft geen eigen geloof, moraal en waarden. AI is machtiger dan welke volksleider dan ook en machines hebben de macht om de publieke opinie te vormen," waarschuwde hij. Ook Van Belkom sprak waarschuwende woorden: "Er zijn dreigingen. Het verschil tussen wat echt is en wat niet, vervaagt. Als we wachten tot de technologie er is, is het te laat." Hij gaf de leden mee dat juist vooraf nadenken over technologie van belang is, want de principes zijn niet veranderd. Volgens Van Belkom zijn er veel kansen voor de Benelux om daarmee te experimenteren.

Grensoverschrijdend telewerk

Het programma van zaterdag 22 maart stond in het teken van de werkzaamheden van het Benelux Parlement. Er werden twee aanbevelingen besproken en unaniem aanvaard.

De eerste aanbeveling ging over "grensoverschrijdend telewerk in de Benelux-landen". Rapporteur Auke van der Goot legde uit hoe de aanbeveling tot stand kwam. Hij merkte op dat werknemers en bedrijven in de grensregio op dit moment te maken hebben met een mijnenveld vol technische details van fiscaliteit en sociale zekerheid. Voor de sociale zekerheid gelden sinds 1 juli 2023 al regelingen. De aanbeveling vraagt de drie regeringen regelingen voor thuiswerken in de onderlinge belastingverdragen daarbij aan te laten sluiten. Dat betekent onder meer een verhoging van het aantal dagen of het percentage uren dat iemand thuis mag werken, een vermindering van de administratieve last voor thuiswerken en het zoveel mogelijk gelijktrekken van definities op het gebied van sociale zekerheid en belastingen. Wat wordt er bijvoorbeeld wel en niet verstaan onder het "deels thuiswerken van grenswerkers"? Met de aanbeveling komt ook een verklarend rapport mee, met daarin een uitleg van de verschillende elementen uit de aanbeveling. Het rapport maakt in zijn geheel onderdeel uit van de aanbeveling.

Wederzijdse erkenning van diploma's en beroepskwalificaties

De tweede aanbeveling ging over de "automatische wederzijdse erkenning van diploma's en beroepskwalificaties". Die vraagt de Benelux-regeringen om aan de slag te gaan met de aanbevelingen van het speciaal verslag van de Europese Rekenkamer, specifiek over de uniforme toepassing van beroepskwalificaties en een betere toepassing van de waarschuwingsmechanismen in de erkenningsprocedure. Ook vraagt de aanbeveling om op korte termijn verdere stappen te ondernemen om bureaucratie te verminderen, kosten te verlagen, de snelheid van afhandeling van aanvragen te verhogen en andere obstakels uit de weg te ruimen om het internationale Verdrag betreffende automatische erkenning van diploma's in het hoger onderwijs, van september 2021, uit te breiden naar andere diploma’s en beroepskwalificaties.

Overige zaken

Verder is er gesproken over de rekeningen van het Benelux Parlement van het dienstjaar 2024 en de begroting voor 2025. De rapporteurs Talsma en Belhirch keken vooruit naar de bijeenkomst in juni, waar het Verdrag van Schengen op de agenda zal staan. Janssen blikte terug op het bezoek van de Contactgroep Noordrijn-Westfalen aan Düsseldorf in februari 2025. Tot slot ontving het Benelux Parlement de antwoorden van het Comité van Ministers op de vragen van de heer Van Hattem over grensoverschrijdend waterbeheer tussen Nederland en Vlaanderen. Ook ontving het de antwoorden op de aanbeveling met betrekking tot de verbetering van de situatie van grenswerknemers op het vlak van mobiliteit, fiscaliteit en sociale zekerheid, in het bijzonder door de toekenning van een specifiek statuut aan de afstandskantoren.

Bekijk de sessies van 21 maart en 22 maart op de website van het Luxemburgse parlement.

Namens Nederland namen de volgende leden deel.

Tweede Kamerleden:

• Thom van Campen (VVD);
• Roelien Kamminga (VVD).

Eerste Kamerleden:

• Pim van Ballekom (voorzitter Benelux Parlement, VVD);
• Fatimazhra Belhirch (D66);
• Auke van der Goot (OPNL);
• Eddy Hartog (Volt);
• Alexander van Hattem (PVV);
• Rik Janssen (SP);
• Ton van Kesteren (PVV);
• Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA);
• Hendrik-Jan Talsma (delegatieleider, ChristenUnie);
• Elly van Wijk (BBB).

Terugblik

Pim van Ballekom, de voorzitter van het Benelux Parlement, blikte terug op de afgelopen twee jaar. Er waren mooie bijeenkomsten in de provincies Limburg, Zeeland, Groningen, Zuid-Holland en Overijssel. Aan het begin en einde waren er ook sessies in het eigen Senaatsgebouw. De Voorzitter van de Eerste Kamer, Jan Anthonie Bruijn, heette de leden voor de laatste keer van harte welkom in de Eerste Kamer. Eerder dit jaar, op 5 september, bestond de Benelux Unie en daarmee de samenwerking tussen onze drie landen 80 jaar. Daar stond Bruijn bij stil.

Wederzijdse erkenning van diploma's en beroepskwalificaties

Op vrijdagmiddag voerden de leden een debat over de automatische wederzijdse erkenning van diploma’s en beroepskwalificaties. Sinds 2021 is het Verdrag over de automatische wederzijdse erkenning van hogeronderwijsdiploma’s tussen de Benelux-landen en de Baltische Staten in werking. 
Caspar van den Berg, de voorzitter van Universiteiten van Nederland, benadrukte in zijn toelichting het belang van de wederzijdse erkenning van diploma’s. "Het verdrag over de erkenning van diploma's voor hoger onderwijs opent de wereld voor studenten en oud-studenten. Dit verdrag is cruciaal voor een goed functionerende economie in de grensregio. Het is goed om open grenzen te hebben voor talent," zei Van den Berg. Hij verwees daarbij naar het rapport-Draghi over het concurrentievermogen van de EU. Maar hoewel de barrières bij de universiteiten zijn weggehaald, moet dit volgens Van den Berg nog wel beter bij het mbo en het hbo.

Bij de wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties zijn er nog vele belemmeringen, zei Nadja Duykers, die sprak namens het ministerie van Economische Zaken. Zij stelde dat het bij het erkennen van beroepskwalificaties gaat om gereglementeerde beroepen of beschermde beroepen die alleen mogen worden uitgeoefend door iemand die daarvoor toestemming heeft gekregen van een bevoegde autoriteit. In Nederland zijn dat beroepen met maatschappelijke risico’s. Het kabinet zet sterk in op het wegnemen van belemmeringen voor erkenning ten gunste van de interne markt. Het gaat hierbij niet alleen om de toepassing van regels, maar juist ook om het maken van keuzes. Duykers onderstreepte het belang om signalen van ondernemers te onderzoeken en te bekijken welke wet- en regelgeving voor vertraging zorgt. Zulke problemen kunnen soms worden verholpen door betere informatievoorziening.

Aanbevelingen Europese Rekenkamer

Stef Blok, lid van de Europese Rekenkamer, merkte op dat het systeem voor de erkenning van beroepskwalificaties in de EU onmisbaar is, maar slechts mondjesmaat en niet altijd en overal hetzelfde wordt gebruikt. Voor burgers met een gereglementeerd beroep die naar het buitenland verhuizen, is dit onderwerp erg belangrijk. Bij de Europese Rekenkamer doen ze veel onderzoek naar de effectiviteit van beleid en regelgeving. Uit hun onderzoek bleek dat het EU-systeem voor de erkenning van beroepskwalificaties slechts in 6 procent van de gevallen van verplaatsing binnen de EU wordt gebruikt. Om dit te verbeteren beveelt de Europese Rekenkamer aan dat de EU-richtlijn altijd en overal hetzelfde wordt toegepast, bijvoorbeeld door duidelijke betekenissen van begrippen te gebruiken. Ook Blok pleitte voor betrouwbare en samenhangende informatie voor burgers. Daarnaast pleitte hij ervoor toe te werken naar één informatiebron om het makkelijker te maken.

Benelux-awards, -prijzen en -medailles

Het Benelux Parlement reikt eens in de twee jaar prijzen uit aan personen die zich op een heel bijzondere manier hebben ingezet voor de versterking van de samenwerking tussen de Benelux-landen. Roelien Kamminga heette als tweede ondervoorzitter van de Tweede Kamer de gasten op vrijdagavond namens beide Kamers welkom. In haar speech verwees zij naar zeer bekende mensen die eerder zo'n prijs kregen, zoals Mark Rutte, Charles Michel en Xavier Bettel. Dit jaar ontving René van der Linden de Benelux-award voor zijn inzet voor internationale samenwerking in zijn vele functies. Schrijver Frits van Oostrom werd geëerd met de Benelux-prijs voor zijn boek De Reynaert. Filip D'havé, die eerder de Diplomatiek Vertegenwoordiger van Vlaanderen in Nederland was, kreeg de Benelux-medaille voor zijn jarenlange inzet voor de onderlinge samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen.

Bijzondere prijzen

Ook het Luxembourg Air Rescue Team kreeg een Benelux-prijs voor het moedige optreden tijdens een brand in Luik. Die brand was in de Kennedy Tower, een gebouw met 27 verdiepingen. Het team uit Luxemburg had verschillende personen per helikopter gered nadat de plaatselijke brandweer hen niet kon bereiken boven in het gebouw. Ook de heer Emmerman uit Eupen in België werd in het zonnetje gezet. Hij had zich op een zeer bijzondere manier ingespannen als vrijwilliger bij de overstromingen in 2021.

Aanbeveling veiligheid in havens

De leden namen op zaterdagochtend 14 december unaniem de aanbeveling "Veiligheid in de havens van de Benelux" aan. In de praktijk lopen het havengezag en havenbedrijven tegen beperkingen aan, met name bij het handhaven van veiligheidsmaatregelen en bij de vraag hoever de wetgeving gaat. Daarom wordt er aan de drie regeringen gevraagd onderzoek hiernaar te doen en te bekijken wat de mogelijkheden zijn om een ladder met steeds strenger wordende strafmaatregelen in te voeren. Daarnaast doet het Benelux Parlement de aanbeveling om bulkgoederen en containers met een hoger risico intensiever te controleren, om zo de pakkans te vergroten en de havens minder aantrekkelijk te maken voor criminelen.

Overige zaken

• De leden stemden op zaterdagochtend ook in met de begroting voor 2025.
• Jan Prins sprak namens de ombudsdiensten van de drie landen. Volgens Prins komen er nog altijd weinig klachten binnen, terwijl mensen in grensregio’s wel degelijk problemen ondervinden door de grens op het gebied van belastingheffing, telewerk en sociale zekerheid. Hij vindt het van belang te investeren in de contacten met lokale ombudspersonen, omdat de problematiek eigenlijk overal hetzelfde is.
• Het secretariaat van de Benelux Unie gaf antwoorden op schriftelijke vragen van Van Hattem over constructies van Nederlandse XXL-distributiecentra om belasting te ontwijken via Luxemburg. Ook gaf het secretariaat antwoord op de nota van de commissie Financiën en Mobiliteit naar aanleiding van de antwoorden op de aanbeveling over het vervoer van goederen per vrachtwagen.
• Daarnaast gaven verschillende leden een terugkoppeling over de werkzaamheden en de deelname aan internationale conferenties.
• De Benelux Unie blikte terug op 2024 en blikte vooruit op 2025.

Hendrik-Jan Talsma, de leider van de Nederlandse delegatie, bedankte Van Ballekom voor zijn vasthoudendheid en toewijding als voorzitter van het Benelux Parlement in de afgelopen twee jaar. Vanaf 2025 vinden de sessies in Luxemburg plaats.

Bekijk de sessies van 13 december en 14 december op de website van de Eerste Kamer.