Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Yeşilgöz-Zegerius en Lodders over het bericht 'Vrees voor Chinese spionage via douanescanners in haven Rotterdam'

Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid), van Staatssecretaris Van
Huffelen (Financiën – Toeslagen en Douane) (ontvangen 19 april 2021). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1778.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Vrees voor Chinese spionage via douanescanners in haven
Rotterdam»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat bij de Nederlandse douane in de Rotterdamse haven, op vliegvelden en
bij distributiecentra scanners worden gebruikt van het Chinese bedrijf Nuctech voor
het controleren van goederen? Zo ja, voor welke taken worden deze scanners precies
ingezet? Worden alle scanners als «standalone» gebruikt? Zo nee, hoeveel niet?

Antwoord 2

De Nederlandse Douane (hierna: de Douane) zet in de Rotterdamse haven, op de vliegvelden
en bij distributiecentra scanners in, waaronder scanners van Nuctech. De scanners
worden ingezet voor controle van goederen die de EU binnenkomen en uitgaan in o.a.
containers, reizigersbagage, post- en koerierspakketten. Met de X-Ray scans wordt
een scanbeeld gemaakt van de inhoud van containers. In de Rotterdamse haven zijn zeven
grote ladingscanners geïnstalleerd, waaronder vier van Nuctech. Deze scanners zijn
door middel van een gesloten glasvezel netwerk verbonden met het douanekantoor Maasvlakte.
Alle overige scanners in gebruik bij de Douane worden «standalone» gebruikt.

Vraag 3

Op welke Nederlandse vliegvelden en bij welke Nederlandse distributiecentra wordt
gebruik gemaakt van Nuctech scanners? Zijn er nog andere Nederlandse instellingen/sectoren
waar gebruik wordt gemaakt van Nuctech scanners? Zo ja, welke?

Antwoord 3

Nuctech maakt scanners voor uiteenlopende doeleinden. De overheid houdt geen totaaloverzicht
bij van scanapparatuur die wordt gebruikt door de instellingen en sectoren.

Specifiek voor de Douane geldt dat de Douane Nuctech scanners inzet op de luchthavens
Schiphol en Maastricht Aachen Airport voor vracht en reizigersbagage. Op Rotterdam
The Hague Airport zet de Douane de scanners in voor reizigersbagage. Tevens zet de
Douane scanners van Nuctech in bij distributiecentra, zoals de postsorteercentra.

Vraag 4

Is er een risico- en veiligheidsanalyse vooraf gegaan aan het besluit om de scanners
van Nuctech aan te schaffen in onze mainports? Zo ja, is hierbij advies ingewonnen
van (digitale) veiligheidsexperts over bijvoorbeeld het inbouwen van achterdeurtjes
en het hanteren van een mogelijke kill switch? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

De Douane besteedt structureel – onafhankelijk welke leverancier scan apparatuur levert
– aandacht aan de bescherming en beveiliging van gegevens. Scan-apparatuur wordt door
de Douane aangeschaft via wettelijk voorgeschreven inkoopprocedures op grond van de
Aanbestedingswet. In een aanbesteding wordt getoetst of op een inschrijver de wettelijke
uitsluitingsgronden uit de Aanbestedingswet van toepassing zijn.

Daarnaast maakt de Douane bij nieuwe aanbestedingen gebruik van het instrumentarium
om risico’s voor de nationale veiligheid bij inkoop en aanbesteding te adresseren.
Dit instrumentarium is eind 2018 ontwikkeld ter ondersteuning van het ten aanzien
van nationale veiligheidsrisico’s verscherpt inkoop- en aanbestedingsbeleid voor de
rijksoverheid. Bij de aanbesteding van de Nuctech scanners is het instrumentarium
niet toegepast, omdat de quickscan op dat moment nog niet geïmplementeerd was. Bij
toekomstige scan- en detectie aanbestedingen wordt het instrumentarium wel toegepast.
Een nadere toelichting op dit beleid en instrumentarium wordt gegeven bij de beantwoording
van vraag 5.

Tevens laat de Douane een externe audit uitvoeren op de scan- en detectiesystemen
en daaraan gerelateerde IT-inrichting, om te verzekeren dat de scan- en detectieprocessen
zo veilig mogelijk zijn ingericht. De opdracht voor dit onderzoek is in september
geïnitieerd nadat de Douane signalen ontving over de Nuctech scanners en het onderzoek
zal in maart starten. Het doel van het onderzoek is om inzicht te verschaffen in het
niveau van de informatiebeveiliging van de scan- en detectiesystemen en daaraan gerelateerde
IT-inrichting. Ook wil de Douane geïnformeerd worden over mogelijke risico’s en advies
over eventuele mitigerende maatregelen. Verwacht wordt dat de resultaten van het onderzoek
in de zomer beschikbaar zijn. Daarnaast wordt in samenspraak met andere relevante
overheidspartijen aanvullend onderzoek uitgevoerd, waarin de resultaten van deze externe
audit worden meegenomen.

Vraag 5

Hoe beoordeelt u het grootschalige Nederlandse gebruik van Nuctech scanners in onze
mainports met het oog op de constatering van onze inlichtingendiensten dat China een
«offensief cyberprogramma heeft tegen Nederlandse belangen» en dat het daarom «onwenselijk
is voor de uitwisseling van gevoelige informatie/of vitale processen afhankelijk te
zijn van IT-producten of diensten uit een land als China»?2

Antwoord 5

Zoals in het Dreigingsbeeld Statelijke Actoren (DBSA)3 beschreven, is een toenemende afhankelijkheid van buitenlandse technologie een gegeven,
aangezien geen land beschikt over alle kennis en productiemiddelen om technologisch
onafhankelijk te opereren. Wel bestaat het risico dat met technologische toeleveringen
de digitale spionage- en sabotagemogelijkheden toenemen.

Risico’s voor de nationale veiligheid kunnen met name ontstaan wanneer deze technologie
de Nederlandse vitale infrastructuur raakt, of wanneer deze technologie raakt aan
gevoelige kennis en informatie. Een aanvullend risico kan ontstaan als er betrokkenheid
is van leveranciers uit bepaalde landen die via nationale wet- en regelgeving gedwongen
kunnen worden tot medewerking aan inlichtingenactiviteiten. De risico’s voor de nationale
veiligheid worden verder vergroot als het landen betreft die een offensief cyberprogramma
voeren tegen de Nederlandse belangen en wanneer (technische) mogelijkheden om risico’s
te adresseren niet voorhanden zijn.

Om de weerbaarheid tegen deze dreiging te vergroten werkt de Minister van Justitie
en Veiligheid samen met partners binnen en buiten de overheid aan de aanpak statelijke
dreigingen, waarover uw Kamer op 3 februari j.l. de laatste stand van zaken heeft
ontvangen4. Bij elke casus moet worden bezien hoe risico’s voor de nationale veiligheid beheersbaar
kunnen worden gemaakt. Uitgangspunt is dat maatregelen die hiertoe genomen worden
proportioneel zijn. Dit vergt een gedetailleerde analyse van de te beschermen belangen,
de dreiging en de (huidige) weerbaarheid.

Met betrekking tot het door uw Kamer genoemde vraagstuk is specifiek het overheidsbeleid
dat nationale veiligheidsoverwegingen worden meegewogen bij de inkoop en aanbesteding
van producten en diensten relevant. Bij de aanschaf van gevoelige apparatuur zal volgens
dit beleid bij aanschaf en implementatie rekening gehouden worden met zowel eventuele
risico’s in relatie tot de leverancier, als met het concrete gebruik van de systemen,
bijvoorbeeld waar het gaat om de toegang tot systemen door derden. Dit ten aanzien
van nationale veiligheidsrisico’s verscherpt inkoop en aanbestedingsbeleid is eind
2018 geïmplementeerd voor de rijksoverheid.

Ter ondersteuning van dit beleid is instrumentarium ontwikkeld dat organisaties handvatten
biedt bij het maken van een risicoanalyse en het nemen van mitigerende maatregelen.
Behoeftestellende partijen zijn zelf verantwoordelijk voor de toepassing van dit instrumentarium
en het meewegen van nationale veiligheidsrisico’s. Het instrumentarium is ter beschikking
gesteld binnen de rijksoverheid en medeoverheden, alsmede aan organisaties die onderdeel
zijn van de vitale processen. De Douane past dit instrumentarium toe bij nieuwe aanbestedingen.

Vraag 6

Hoe beoordeelt u het besluit van Litouwen, Canada en de Verenigde Staten om de Nuctech
scanners te weren vanwege het risico op spionage en misbruik van data door de Chinese
overheid? Hoe beoordeelt u de constatering van de Amerikaanse Senaat dat Nuctech indirect
is verbonden met het Chinese leger? Hoe beschouwt u bovenstaande in het licht van
het Nederlandse gebruik van de Nuctech scanners en bijbehorende veiligheidsrisico’s
voor Nederland en in hoeverre bent u van mening dat aanschaf van Nuctech scanners
nadere overweging verdient?

Antwoord 6

Het kabinet heeft aandacht voor ontwikkelingen in technologieën en kwetsbaarheden
daarin. Ook de internationale (beleids)ontwikkelingen worden door het kabinet gevolgd.

Nederland maakt altijd een eigenstandige afweging. De Nederlandse overheid beziet
de risico’s die verbonden zijn aan producten en bedrijven op een zorgvuldige «case
by case» basis.

Bij de beoordeling van risico’s ten aanzien van spionage, beïnvloeding of sabotage
door statelijke actoren of andere partijen bij (digitale) producten hanteert het kabinet
de overwegingen die zowel bij c20005 als bij de veiligheid van de telecomnetwerken6 zijn gebruikt:

1. Is de partij die de dienst of product levert afkomstig, of staat hij onder controle
van een partij, uit een land met wetgeving die commerciële of particuliere partijen
verplicht samen te werken met de overheid van dat land, in het bijzonder met staatsorganen
die zijn belast met een inlichtingen- of militaire taak, of is de partij een staatsbedrijf?

2. Is de partij die de dienst of product levert afkomstig uit een land met een actief
offensief inlichtingenprogramma gericht op Nederland en Nederlandse belangen of een
land waarmee de Nederlandse relatie dusdanig gespannen is dat acties die Nederlandse
belangen aantasten voorstelbaar zijn?

3a. Krijgt de partij die de dienst of product levert uitgebreide toegang tot gevoelige
locaties, gevoelige ICT-systemen en vitale infrastructurele installaties of werken,
waarbij misbruik een nationaal veiligheidsrisico kan vormen?

3b. Zijn er beheersmaatregelen mogelijk en realiseerbaar die de nationale veiligheidsrisico’s
die in het geding zijn voldoende beschermen?

Deze overwegingen worden meegenomen is het in ons antwoord op vraag 4 genoemde aanvullende
onderzoek, dat in samenspraak met andere relevante overheidspartijen wordt uitgevoerd.

In algemene zin kan worden gesteld dat de Chinese overheid nauw betrokken is bij het
Chinese bedrijfsleven, zowel via staatsbedrijven als private bedrijven, en dat er
sprake is van nauwe verwevenheid tussen civiele en militaire sectoren in China. Dit
wordt ook beschreven in de beleidsnotitie «Nederland-China: een nieuwe balans»7. Over het kennisniveau van de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten worden in het
openbaar geen uitspraken gedaan.

Vraag 7

Deelt u de mening dat het uit veiligheidsoogpunt zeer onwenselijk is dat een Chinees
staatsgecontroleerd bedrijf nauw is betrokken bij strategische plekken in onze grensbewaking?
Zo ja, bent u bereid om preventieve maatregelen te nemen die risico’s op Chinese spionage
beperken? Bent u bereid hiervoor onderzoek te laten doen naar het Nederlands gebruik
van Nuctech scanners? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Zoals ook in de beantwoording van vraag 5 omschreven, bestaat het risico dat met technologische
toeleveringen digitale spionage- en sabotagemogelijkheden toenemen.

Risico’s voor de nationale veiligheid kunnen met name ontstaan wanneer deze technologie
de Nederlandse vitale infrastructuur raakt, of wanneer deze technologie raakt aan
gevoelige kennis en informatie. Een aanvullend risico kan ontstaan als er betrokkenheid
is van leveranciers uit bepaalde landen die via nationale wet- en regelgeving gedwongen
kunnen worden tot medewerking aan inlichtingenactiviteiten. De risico’s voor de nationale
veiligheid worden verder vergroot als het landen betreft die een offensief cyberprogramma
voeren tegen de Nederlandse belangen en wanneer (technische) mogelijkheden om risico’s
te adresseren niet voorhanden zijn.

Bij elke casus moet worden bezien hoe eventuele risico’s voor de nationale veiligheid
beheersbaar kunnen worden gemaakt. Uitgangspunt is dat maatregelen die hiertoe genomen
worden proportioneel zijn. Dit vergt een gedetailleerde analyse van de te beschermen
belangen, de dreiging en de (huidige) weerbaarheid.

Zoals ook vermeld bij de beantwoording van vraag 4, laat de Douane een externe audit
uitvoeren op de scan- en detectiesystemen en daaraan gerelateerde IT-inrichting, om
te verzekeren dat de scan- en detectieprocessen zo veilig mogelijk zijn ingericht.
De opdracht voor dit onderzoek is in september geïnitieerd nadat de Douane signalen
ontving over de Nuctech scanners. Daarnaast wordt in samenspraak met andere relevante
overheidspartijen aanvullend onderzoek uitgevoerd, waarin de resultaten van deze externe
audit worden meegenomen.