Brief regering : Stand van zaken van het Programma Flexibilisering Asielketen en capaciteit voor de opvang van asielzoekers

Nr. 2443 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 16 november 2018

Ik heb toegezegd uw Kamer te informeren over de stand van zaken van het Programma
Flexibilisering Asielketen. Ook heeft uw Kamer verzocht om informatie over de recente
ontwikkeling van de capaciteit voor de opvang van asielzoekers, mede in relatie tot
de instroom. Beide punten komen in deze brief aan de orde.

De bezetting van de asielopvang bij het COA neemt momenteel toe. Tussen 1 september
en 1 november is de bezetting gestegen van 20.932 naar 22.923 personen. Op 1 januari
van dit jaar bedroeg de bezetting nog 20.887 personen. Deze stijging is het gevolg
van een samenloop van verschillende factoren. Ten eerste is sprake van een stijging
van de instroom. Deze stijging manifesteert zich sinds augustus als gevolg van een
toename van de asielmigratie via Griekenland; er waren geen duidelijke eerdere indicaties
voor deze toename.

Daarnaast is er sprake van een hogere doorlooptijd en een vertraging in de uitstroom
naar gemeenten, waardoor mensen langer in de opvang blijven.

De doorlooptijd voor de afhandeling van asielaanvragen ligt hoger dan gewenst, onder
meer door de stijging van het aantal asielaanvragen sinds de zomer. Hierbij speelt
ook mee dat de samenstelling van de asielinstroom is gewijzigd: het aantal zaken dat
in spoor 4 valt (algemene en verlengde asielprocedure) is naar verhouding toegenomen;
deze zaken zijn over het algemeen bewerkelijker van aard dan zaken in sporen 1 en
2 (resp. Dublin en veilige landers). De IND geeft prioriteit aan het aantrekken en
opleiden van extra medewerkers om de doorlooptijden te verkorten. Krapte op de arbeidsmarkt
maakt het aantrekken en behouden van medewerkers echter lastiger dan voorheen.

Tenslotte loopt de uitstroom van vergunninghouders uit de opvang vertraging op, doordat
de huisvesting van vergunninghouders in de gemeenten achterblijft bij de doelstellingen.
Een belangrijke oorzaak hiervoor is de krapte op de woningmarkt. De knelpunten en
een mogelijke aanpak worden besproken tussen rijk, gemeenten en provincies aan de
Landelijke Regietafel Migratie en Integratie (LRT).

Door de toenemende bezetting schaalt COA momenteel de opvangcapaciteit op. COA heeft
met gemeenten afspraken gemaakt, zodat snel extra opvangcapaciteit kan worden ingezet.
Zo zijn de extra plekken die momenteel worden ingezet grotendeels onderdeel van reeds
bestaande afspraken met gemeenten. In aanvulling hierop voert COA proactief overleg
met gemeenten om in beeld te houden waar mogelijkheden liggen voor de inzet van extra
capaciteit, mocht dit nodig blijken. Samen met alle betrokken partijen wordt dus hard
gewerkt om voldoende opvangcapaciteit te realiseren.

Daarnaast wordt door de organisaties in de asielketen gezamenlijk gewerkt aan maatregelen
om te komen tot een flexibeler asielsysteem, zodat beter kan worden ingespeeld op
fluctuaties in de asielinstroom. Hierbij worden de verschillende onderdelen van het
asielsysteem, zoals asielprocedure, opvang en terugkeerproces, in samenhang bezien
en wordt ook de verbinding gelegd met de huisvesting en integratie. Ik heb uw Kamer
op 5 juli van dit jaar geïnformeerd over de aanpak van het Programma Flexibilisering
Asielketen1. In het vervolg van deze brief informeer ik u over de stand van zaken van een aantal
onderdelen van het programma. Ik volg hierbij de opzet van mijn brief van 5 juli.
Daarin werden verschillende oplossingsrichtingen onderscheiden, die ik hierna zal
adresseren.

Een voorspelbaar en transparant asielproces

De afgelopen periode zijn verschillende aanpassingen van wet- en regelgeving voorbereid,
die er op zien dat de asielprocedure sneller kan worden doorlopen en dat Nederlands
beleid meer in de pas loopt met Europese wet- en regelgeving.

Het voorstel tot wijziging van de Vreemdelingenwet dat ziet op het terugbrengen van
de geldigheidsduur van de asielvergunning van vijf naar drie jaar is uitgewerkt en
in consultatie gebracht. Ik verwacht het voorstel in het eerste kwartaal van 2019
aan uw Kamer te sturen.

De wijziging van het Vreemdelingenbesluit die ziet op het afzien van een gehoor als
blijkt dat een herhaalde aanvraag geen kans van slagen heeft, is uitgewerkt en wordt
één dezer dagen in consultatie gebracht. Ik verwacht deze wijziging in januari 2019
voor advies aan de Raad van State te zenden.

Daarnaast wordt een pakket maatregelen uitgewerkt om de afhandeling van herhaalde
asielaanvragen te versnellen. De effecten van recente uitspraken van de Raad van State
worden hierin betrokken.

In het Regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) is afgesproken dat rechtsbijstand alleen zal worden verstrekt na een voornemen tot
afwijzing van een asielaanvraag. Momenteel wordt de wetswijziging inhoudelijk voorbereid.
Ik verwacht deze uiterlijk begin januari 2019 in consultatie te kunnen brengen. Ook
zal een voorhangprocedure worden doorlopen.

In het kader van herbeoordelingsprocedures meld ik hierbij tevens aan uw Kamer dat
de werkwijze van de IND bij het verlopen van een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde
tijd wordt aangepast, naar aanleiding van een uitspraak van de Raad van State2. De IND start voortaan bij het verlopen van een verblijfsvergunning asiel bepaalde
tijd, indien er niet tijdig een aanvraag tot verlenging of verblijfsvergunning voor
onbepaalde tijd is ingediend, een intrekkingsprocedure. Tijdens deze procedure wordt
individueel beoordeeld of de bescherming niet langer nodig is en de verblijfsstatus
kan worden ingetrokken. Hieruit volgt tevens dat er geen sprake kan zijn van een periode
van onrechtmatig verblijf tussen het verlopen van de verblijfsvergunning asiel voor
bepaalde tijd en de te late indiening van een aanvraag voor een volgende verblijfsvergunning,
zolang de verblijfsstatus niet is ingetrokken.

Verder worden momenteel testen uitgevoerd met een versneld identificatie- en registratieproces
en met het werken met een multidisciplinaire regietafel, zodat de verschillende ketenpartners
in gezamenlijkheid eerder en beter kunnen sturen op het I&R-proces en de vervolgstappen
in het asielproces. Dit draagt bij aan een efficiënte asielprocedure en een effectief
terugkeerproces. Ik verwacht uw Kamer in maart 2019 nader te informeren over de resultaten
van de testfase, de besluitvorming en de implementatie van de aanpassingen.

Verkorten van doorlooptijden

Op een aantal locaties in het land wil het kabinet Gemeenschappelijke Vreemdelingenlocaties
(GVL’s) ontwikkelen, waar ketenpartners gezamenlijk worden gehuisvest en in samenhang
meerdere fasen in het asielproces effectiever, zorgvuldig en tijdig kunnen uitvoeren.
Op de GVL’s zal worden bepaald welk proces nodig is voor welke asielzoeker. Het is
zaak dat het proces binnen de gestelde termijnen wordt doorlopen. Daartoe moet op
een zo vroeg mogelijk moment duidelijkheid worden geboden over de inwilliging of afwijzing
van een asielaanvraag, dan wel de kans daarop. Het sporenbeleid biedt daarvoor goede
aanknopingspunten en wordt de komende tijd verder doorgezet.

Met de gemeenten Cranendonck en Gilze-Rijen zijn bestuursovereenkomsten gesloten die
het mogelijk maken om daar GVL’s te ontwikkelen. Voor de locatie in Cranendonck wordt
momenteel een ruimtelijk plan en businesscase opgesteld. Uiterlijk 1 mei 2019 is bestuurlijke
besluitvorming voorzien. Op de locatie Gilze loopt de aanbesteding voor een grootschalige
renovatie. Deze aanbesteding zal eind 2018 zijn afgerond, waarna de renovatie begin
2019 zal starten. Het GVL-concept wordt momenteel in overleg met alle betrokkenen
nader uitgewerkt. Hierbij worden de functionaliteiten, werkprocessen, bedrijfsvoeringsaspecten
en kosten en baten in beeld gebracht, evenals het aantal uiteindelijk benodigde GVL’s
en de spreiding over het land, mede in relatie tot de flexibiliteit in de opvang en
de verbinding met de gemeenten. Ik zal uw Kamer in het eerste kwartaal van 2019 nader
informeren.

Daarnaast wordt onder meer een gezamenlijke planningsvoorziening ontwikkeld die de
organisaties in de keten beter in staat moet stellen capaciteit effectiever in te
zetten, ook bij veranderingen in de instroom.

Afstemmen van opvangcapaciteit op schommelingen in de instroom

Momenteel worden scenario’s uitgewerkt zodat bij fluctuaties in de instroom de opvangcapaciteit
snel kan worden op- dan wel afgeschaald. Hierbij wordt rekening gehouden met de beoogde
effecten, kosten en dekkingsmogelijkheden. Ten behoeve van deze scenario’s worden
verschillende vormen van flexibele opvang geïnventariseerd en getest. Hierbij zijn
ook gemeenten betrokken. In het verlengde hiervan worden ook innovatieve vormen van
huisvesting bezien, die kunnen bijdragen aan flexibele woonoplossingen voor meerdere
groepen op de woningmarkt en zo ook het contact tussen asielzoekers en andere groepen
in de samenleving kunnen bevorderen. Ook hierover zal ik uw Kamer aan het einde van
het eerste kwartaal informeren.

Aansluiting met huisvesting en integratie dan wel terugkeer

Tijdige uitstroom uit de opvang en huisvesting in gemeenten is van belang in het licht
van inburgering en integratie, en met het oog op het voorkomen van knelpunten in het
asielsysteem. Samen met gemeenten, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en andere partners worden op verschillende plekken in het land woonvormen onderzocht
waarmee sneller kan worden voorzien in de huisvestingsbehoefte van vergunninghouders
en andere tijdelijk woningzoekenden.

Het is van belang dat de voorbereiding op inburgering en integratie zo vroeg mogelijk,
al in de opvang, kan worden gestart, en dat de plaatsing zo veel mogelijk wordt afgestemd
op de gemeente van huisvesting. In het programma Flexibilisering Asielketen zal samen
met gemeenten en het COA worden verkend hoe tot afspraken kan worden gekomen over
een goede overgang van opvang naar huisvesting, onder meer in termen van de plaatsing,
spreiding en schaal van de opvang, en tevens rekening houdend met de behoefte aan
voldoende flexibiliteit in opvang en huisvesting en een tijdige uitstroom uit de opvang.
De hiervoor genoemde experimenten met flexibele opvang- en woonvormen moeten handvatten
bieden voor de concrete invulling hiervan. Dit draagt weer bij aan een doorgaande
lijn op het terrein van inburgering en integratie vanuit de opvang naar de gemeente,
hetgeen door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid verder wordt uitgewerkt.

Terugkeer is een integraal onderdeel van het asielproces. Voor een effectief terugkeerproces
is het onder meer van belang dat zo vroeg mogelijk, tijdens het I&R-proces, informatie
ten behoeve van een eventueel terugkeertraject wordt verzameld en gedeeld met betrokken
ketenpartners. Ook kan al tijdens de asielprocedure een vertrekstrategie worden bepaald.
In dit kader wordt concreet bezien hoe de eerder genoemde multidisciplinaire regietafels,
als onderdeel van het I&R-proces, kunnen worden gekoppeld met het Lokaal Terugkeer
Overleg, zodat de informatie-uitwisseling kan worden verbeterd.

Ik zal periodiek de voortgang van de onderdelen van het programma blijven melden aan
uw Kamer.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
M.G.J. Harbers