Nieuws over de PACE

Bijna tachtig parlementsleden uit 30 landen waren in Kazachstan namens de OVSE Parlementaire Assemblee (OVSE PA) om de verkiezingen waar te nemen. Ook waren er 19 leden van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa (PACE) aanwezig. 

Eerste Kamerleden:

• Farah Karimi (PRO)
• Mary Fiers (PRO)
• Tekke Panman (BBB)

Ontbreken van politiek pluralisme

Volgens de internationale waarnemers waren de verkiezingen goed voorbereid, maar vonden deze plaats in een omgeving waarin politiek pluralisme ontbrak. Zo werd de politieke keuze beperkt door het ontbreken van duidelijke politieke alternatieven aangezien alle deelnemende partijen het beleid van de zittende president steunden. Dat staat in een vandaag gepubliceerde verklaring. Hoewel de campagne ordelijk verliep en alle deelnemende partijen onder gelijke voorwaarden campagne konden voeren, had de nieuwe partij Adilet volgens de waarnemers een ongerechtvaardigd voordeel. Boden de hervormingen van het kiesstelsel volgens de waarnemers een kans om meer politieke concurrentie mogelijk te maken, ontbrak het in de praktijk aan mogelijkheden voor onafhankelijke kandidaten, maatschappelijke organisaties en onafhankelijke media en daarmee aan een gelijk speelveld, ook voor vrouwen. 

Twijfels bij opkomstcijfers

Farah Karimi merkte op dat deze verkiezingen plaatsvonden na een razendsnel doorgevoerde grondwetswijziging die de macht van de president aanzienlijk uitbreidt en het tweekamerstelsel vervangt door één parlementaire kamer. “Hoewel zeven partijen deelnamen, verschilden zij nauwelijks van elkaar en steunde zij allen het beleid van de president.” Karimi bezocht stemlokalen in Almaty. Zij constateerde gedurende de verkiezingsdag opvallend weinig kiezers. “Het voorlopige rapport van de internationale waarnemers zet serieuze vraagtekens bij de officieel gepresenteerde hoge opkomstcijfers. Ook de betrouwbaarheid van de verkiezingsresultaten wordt in twijfel getrokken vanwege ernstige onregelmatigheden die internationale waarnemers bij het tellen van de stemmen hebben gerapporteerd.” Ook Mary Fiers, die in de hoofdstad Astana waarnam, zag een lager aantal stemmers dan door de autoriteiten werd genoemd. Waarnemers die ze daarover sprak in de stemlokalen waren terughoudend om te zeggen wie ze waren en ook niet spraakzaam in het delen wat ze hadden gezien. 

Ordentelijk verlopen

Tekke Panman, op verkiezingsdag aanwezig in regio Almaty, constateerde dat het proces van verkiezingen ordentelijk is verlopen. “Naast dat in de communicatie het opkomstpercentage hoger lijkt dan de waarneming in de stemlokalen, is het proces van stemmen en het tellen van de stemmen bij onze waarneming goed verlopen. Verder is opvallend dat weinig jonge mensen kwamen stemmen en dat de mensen overwegend tevreden zijn met hoe het momenteel met het landsbestuur gaat.” 

Voorbereidende briefings

Op 21 en 22 augustus 2026 vonden voorbereidende briefings plaats in Astana met onder meer presentaties van de kandidaten en vertegenwoordigers van de politieke partijen, de centrale verkiezingscommissie, een mensenrechtenexpert, een politieke analist en van de ODIHR-lange termijn waarnemingsmissie. En marge van de briefings sprak de delegatie met de plaatsvervangende ambassadeur van Nederland in Kazachstan, Martin van Buuren en eerste secretaris Rick Kruijs.

Verklaringen

Lees de gezamenlijke External link:persverklaring en de External link:voorlopige conclusies.

Vanuit de PACE namen de leden Tekke Panman (BBB), Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA), Rian Vogels (delegatieleider, VVD) en Theo Bovens (CDA) deel aan dit overleg. Namens het Congres van Lokale en Regionale Overheden waren aanwezig: Joris Bengevoord (voorzitter congresdelegatie, burgemeester van Winterswijk), Elianne Demollin-Schneiders (BBB, gedeputeerde Limburg), Peter Drenth (CDA, gedeputeerde Gelderland), Eke Folkerts (BBB, gedeputeerde Fryslân), Sigrid Sengers (burgemeester Druten) en Hilde Moerland (VVD, wethouder Tholen).

Het Nederlandse geluid

De ontmoeting stond in het teken van samenwerking en het versterken van elkaars rol binnen de Raad van Europa. Rian Vogels benadrukte het belang van goede onderlinge relaties. "Het is essentieel om elkaar te kennen en samen het Nederlandse geluid te laten horen in al zijn facetten," zei Vogels. Ook Joris Bengevoord was enthousiast. "We werken aan dezelfde thema’s, zoals democratie en mensenrechten. Dit is een mooie stap om de samenwerking te versterken," aldus Bengevoord.

Democratische waarden

Tijdens de bijeenkomst werd onder andere gesproken over de situatie in Turkije, waar gekozen burgemeesters worden vervangen door vertrouwelingen van het regime. De delegaties onderstreepten het belang van de democratische waarden waar de Raad van Europa voor staat, juist in een tijd waarin deze onder druk staan.

De Raad van Europa is opgericht in 1949 en richt zich op de bescherming van mensenrechten, democratie en de rechtsstaat. Op de agenda van de conferentie stonden het beschermen van democratie, het verzekeren van vrijheid van meningsuiting in tijden van polarisatie en onzekerheid, en geweld tegen volksvertegenwoordigers. Op de tweede dag kwamen de secretarissen-generaal van de parlementen bijeen in een eigen overleg. Remco Nehmelman, de Griffier van de Eerste Kamer, en Peter Oskam, de Griffier van de Tweede Kamer, waren daarbij. De Griffiers bespraken de uitdagingen van kunstmatige intelligentie en het gebruik ervan door parlementen.

Vooravond

Aan de vooravond van de conferentie werd de delegatie ontvangen door Tanja Gonggrijp, permanent vertegenwoordiger bij de Raad van Europa, haar plaatsvervanger, Loek ten Hagen, en een aantal Nederlanders werkzaam in Straatsburg: Jolien Schukking, rechter van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, Jeroen Schokkenbroek, directeur Anti-discriminatie bij de Raad van Europa, Marco Leidekker, divisiehoofd bij het comité ter voorkoming van foltering (CPT) en Christian Mommers, adviseur van de Commissaris voor de mensenrechten en de Raad van Europa.

Beschermen van de democratie

Waarden onder druk

Donderdag begon de conferentie met het thema beschermen van de democratie. “Nu onze democratieën het doelwit zijn, onze rechtsstaat wordt bedreigd en onze fundamentele waarden met geweld worden aangevochten, dragen wij, Voorzitters van parlementen, een historische verantwoordelijkheid: wij zijn de bolwerken van onze rechtsstaat tegen de gevaren die deze bedreigen”, zei Yaël Braun-Pivet, Voorzitter van de Franse Nationale Vergadering, die als hoofdspreker het thema inleidde. Bärbel Bas, Voorzitter van de Bondsdag, onderstreepte dat de waarden van de Raad van Europa nog nooit zo onder druk hebben gestaan. “We moeten de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat verdedigen. Ook op onze parlementen wordt een beroep gedaan. Wij als parlementsleden moeten de omvang van deze taak aan onze burgers overbrengen”, sprak Bas.

Onafhankelijke instantie

Jan Anthonie Bruijn, Voorzitter van de Eerste Kamer, legde in zijn bijdrage de nadruk op zowel externe als interne bedreigingen voor de democratie en rechtsstaat, met een speciale focus op het belang van vertrouwen tussen burgers en overheid. Hij pleitte voor het oprichten van een onafhankelijke wetenschappelijke instantie voor de rechtsstaat. Zo'n dienst kan worden aangeboden aan politieke partijen en bij de vorming van een coalitieregering, met als doel bij te dragen aan het vertrouwen in overheid en politiek. “Vertrouwen is het fundament van onze democratische rechtsorde, van vrede, veiligheid en welvaart”, sprak Bruijn.

Vrijheid van meningsuiting in tijden van polarisatie

Vrijheid beschermen

’s Middags zei Pedro Rollán Ojeda, Voorzitter van de Spaanse senaat, in zijn bijdrage dat vrijheid van meningsuiting een van de belangrijkste pijlers is waarop onze democratieën en de toekomst van onze samenlevingen zijn gebaseerd. “Zonder vrijheid van meningsuiting is er misschien iets anders, maar zijn er geen volledige democratieën. Daarom is het essentieel om deze vrijheid te beschermen met alle middelen die ons ter beschikking staan,” sprak Rollán Ojeda.

Andere doelstellingen

In zijn bijdrage hield Martin Bosma juist een pleidooi voor polarisatie. “Parlementen zijn het hoogst verkozen orgaan in een democratie. Als zodanig moeten ze voortdurend opkomen voor hun rechten en hun rechtmatige plaats in een moderne staat. Als leiders van onze parlementen zijn we allemaal verplicht om voortdurend klaar te staan om de rechten van parlementen te verdedigen. Laten we eerst erkennen dat regeringen andere doelstellingen hebben dan wij. Zij regeren; wij controleren”, zei Bosma. Hij benadrukte het onvervreemdbare recht om goed geïnformeerd te worden door onze regeringen. “Dat is geen gunst; het is ons meest fundamentele recht. In de Nederlandse Grondwet is dat vastgelegd in artikel 68 – het recht op informatie”, aldus Bosma.

Conclusies

PACE-President Theodoros Rousopoulos sloot op vrijdag de conferentie af. Hij stelde dat onze eenheid en solidariteit de sterkste verdediging zijn tegen kwaadaardige buitenlandse en binnenlandse krachten die de democratie en de vrede willen ondermijnen. “We moeten manieren vinden om opnieuw contact te maken met die burgers, vooral met de jeugd. We moeten  de passie voor democratie en vrede terugbrengen in plaats van berusting en verdeeldheid. We moeten investeren in burgereducatie die harten en geesten bereikt, in de hele samenleving en vooral in scholen en onderwijsinstellingen. En parlementariërs hebben een speciale verantwoordelijkheid en een leidende rol te spelen”, zei de heer Rousopoulos.

Bilaterale ontmoetingen

De conferentie werd door de Voorzitters gebruikt om bilaterale gesprekken te voeren met hun collega’s. Zo ontmoetten beide Voorzitters Ruslan Stefanchuk, Voorzitter van de Verchovna Rada in Oekraïne. Jan Anthonie Bruijn sprak met zijn collega's Andrija Mandic (Montenegro) en Gerard Fernández Noroña (Mexico), met de Ondervoorzitter van de Franse Senaat, Loïc Hervé, en de Ondervoorzitter van het Britse House of Lords, Lord Gardiner of Kimble. Op vrijdag werd de delegatie ontvangen bij GRECO, het orgaan dat in 1999 door de Raad van Europa is opgericht om overheidscorruptie te bestrijden. In het gesprek werd gereflecteerd op de integriteitsmaatregelen in de Eerste en Tweede Kamer.

Bekijk de bijdrage van de Voorzitter van de Eerste Kamer, de bijdrage van de Voorzitter van de Tweede Kamer en de conclusies van de conferentie.

De bijeenkomst was georganiseerd op initiatief van Eerste Kamerlid Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA) als lid van de PACE-delegatie en in haar rol als voorzitter van de commissie voor sociale zaken, gezondheid en duurzame ontwikkeling, en door de griffie interparlementaire betrekkingen. Vanuit de PACE-delegatie namen de Eerste Kamerleden Tekke Panman (BBB) en Gala Veldhoen (GroenLinks-PvdA) deel.

Een resolutie van de Assemblee

Presentatie van Aurora Floridia

Aurora Floridia is voorzitter van het PACE-netwerk en Italiaans parlementslid. Ze presenteerde aan de woordvoerders in de Tweede Kamer een resolutie die in 2024 door de Assemblee is aangenomen. Die ging over mainstreaming van het mensenrecht op een veilig, schoon, gezond en duurzaam milieu in het proces van Reykjavik. De resolutie beschouwt een gezonde leefomgeving niet als een politieke wens, maar als een wettelijke verplichting.

Erkenning van het recht op een gezonde leefomgeving

De politieke erkenning van het recht op een gezonde leefomgeving werd het jaar daarvoor voor het eerst voor de Raad van Europa vastgelegd tijdens de vierde top in Reykjavik van regeringsleiders van deze Raad. De andere mensenrechtenorganisaties in de wereld hebben dit recht al eerder opgenomen in hun mensenrechtenraamwerk. Ook hebben 42 van de 46 leden van de Raad van Europa het recht in vrijblijvende vorm erkend via de VN-resolutie met hetzelfde onderwerp. Floridia lichtte toe dat het Comité van Ministers van de Raad van Europa in mei 2025 verder over dit onderwerp spreekt.

Een gelijk speelveld

Kluit voegde eraan toe dat als dit recht er komt, bedrijven hiervan kunnen profiteren omdat er dan sprake is van een gelijk speelveld met op elkaar afgestemde regelgeving. Kluit: “De meerwaarde voor burgers ligt erin dat zij zich op het recht op een schone leefomgeving kunnen beroepen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Nu kunnen burgers daar ook al terecht met milieuclaims, maar alleen wanneer zij daar zelf persoonlijk door zijn geraakt. Het recht op een schone leefomgeving maakt dat mensen er ook zaken kunnen voorleggen in de periode wanneer ze niet zelf ziek zijn geworden”. De delegatie beantwoordde daarna vragen van de Tweede Kamerleden.

Gesprekken

Na het publieke deel sprak de delegatie verder met een aantal Kamerleden, internationale en nationale juristen en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Ook had de delegatie een ontmoeting met ondervoorzitter Tom van der Lee.

Vanuit Nederland waren de volgende Eerste Kamerleden aanwezig: Tekke Panman en Elly van Wijk (beiden BBB), Gala Veldhoen en Saskia Kluit (beiden GroenLinks-PvdA), Rian Vogels (delegatieleider, VVD) en Theo Bovens (CDA).

In het kort

Onderwerpen

Tijdens de zitting verdedigde Saskia Kluit haar rapport over de humanitaire crisis van vrouwen, kinderen en gijzelaars in Gaza. Plenaire debatten gingen verder over de situatie in Georgië en het al dan niet toelaten van de Georgische delegatie, en over de noodzaak van een hernieuwde, op regels gebaseerde internationale orde. Er waren ook debatten over de rol van migratie bij de vergrijzing van de bevolking in Europa, de bescherming van het beroep van advocaat, de dringende noodzaak van vrije en eerlijke verkiezingen in Belarus en de Europese inzet voor een rechtvaardige en duurzame vrede in Oekraïne.

Toespraken en benoemingen

De Luxemburgse minister-president Frieden sprak de Assemblee toe. Dat deed ook patriarch Bartholomeus I van Constantinopel, hoofd van de oosters-orthodoxe kerk. De heer Theodoros Rousopoulos werd herkozen als voorzitter van de Parlementaire Assemblee. Ook werden de achttien vicevoorzitters gekozen. En marge van de vergadering werd de delegatie ontvangen door Loek ten Hagen, de plaatsvervangende permanent vertegenwoordiger bij de Raad van Europa.

Humanitaire crisis in Gaza

Onschuldige mensen beschermen

Rapporteur Saskia Kluit heeft een resolutie gemaakt over ’De absolute en dringende noodzaak om een einde te maken aan de humanitaire crisis voor vrouwen, kinderen en gijzelaars in Gaza’. Daarover sprak ze tijdens het plenaire debat op dinsdag 28 januari. “Een van de uitgangspunten in dit rapport is het humanitair recht, de meest fundamentele bescherming tegen onrechtvaardige situaties en onveiligheid en bedoeld om onschuldige burgers te beschermen in tijden van conflict,” zei Kluit. “Humanitair recht is niet wederkerig. Het betekent dat het niet uitmaakt wat de andere partij doet; Je moet nog steeds alles doen wat in je macht ligt om de onschuldige mensen te beschermen, in dit geval in Gaza”, aldus Kluit.

Verbod op UNRWA

De resolutie roept Israël op om het verbod op UNRWA in te trekken. “UNRWA heeft een zeer belangrijke rol in het leveren van humanitaire hulp aan de mensen in Gaza en er is geen goed alternatief. Als we accepteren dat VN-organen worden verboden in tijden van conflict, betekent dat daarnaast dat mensen geen eten en geen medische hulp krijgen”, zei Kluit. De resolutie stelt dat ook lokale en buitenlandse journalisten toegang moeten krijgen tot Gaza zodat zij onafhankelijk kunnen berichten.

Standpunt innemen

Theo Bovens wees de leden erop dat zij allemaal willen proberen een einde te maken aan het lijden van de mensen in Gaza en Israël, maar dat ze het niet eens zijn over de manier waarop ze dit willen bereiken. “Daarom is het belangrijk dat de internationale gemeenschap een standpunt inneemt ten gunste van de onschuldige burgerbevolking, volgens het internationaal humanitair recht”, sprak Bovens. Volgens hem vraagt de resolutie dit op een opmerkelijk evenwichtige manier en is het handhaven van de regels van het internationaal humanitair recht een belangrijke taak voor de Raad van Europa. Bovens riep de leden op om de kant te kiezen van de zwakken, de onschuldigen en de slachtoffers, tegen de macht van terroristische organisaties. Hij vroeg de leden voor de resolutie te stemmen.

Situatie in Georgië

Georgische verkiezingen

Op meerdere momenten werd er gesproken over de situatie in Georgië. Bij de opening van de eerste deelsessie op 27 januari werden de geloofsbrieven van de Georgische delegatie vanwege de inhoud aangevochten. ’s Middags werd teruggeblikt op de verkiezingen van 26 oktober 2024. Tekke Panman sprak namens de fractie van de Europese Volkspartij (EVP). “Wat de verkiezingen van afgelopen oktober betreft en de opschorting van de heronderhandelingen over de toetreding tot de EU, is het goed dat de Assemblee de onderdrukking van protesten, de intimidatie bij de verkiezingen en de veronachtzaming van een volledig open, transparant en eerlijk democratisch proces met gelijke kansen voor alle deelnemers aan dit proces veroordeelt,” zei Panman.

Terugtrekking

De Monitoringcommissie en de commissie voor regels en procedures presenteerden op woensdag 29 januari hun rapport. Daarin stelden zij voor de Georgische delegatie toe te laten onder de voorwaarde dat zij in april voldoen aan de voorschriften. De Georgische delegatie zou sommige rechten dan niet mogen uitoefenen tot voldaan is aan de vereisten. De Georgische delegatie besloot daarop zich terug te trekken.

Herdenking tachtigjarige bevrijding kamp Auschwitz-Birkenau

Minuut stilte en ceremonie

De plenaire vergadering van maandag 27 januari werd geopend met een minuut stilte omdat de bevrijding van het kamp Auschwitz-Birkenau tachtig jaar geleden was. De leden van de Nederlandse delegatie waren op woensdag 29 januari aanwezig bij de herdenkingsceremonie in de plenaire zaal.

Duisternis en straffeloosheid

“De Holocaust, een verwoestende aanval op de mensheid en de menselijke geest die ons begrip op de proef stelt, blijft vragen om reflectie over hoe zo'n duisternis kon ontstaan”, zei PACE-voorzitter Theodoros Rousopoulos. Alain Berset, secretaris-generaal van de Raad van Europa, benadrukte het belang van weten wat er gebeurd is in alle concentratie- en vernietigingskampen van de nazi's. “Wanneer we straffeloosheid ongestraft laten, geven we de vijanden van de democratie de macht”, aldus Berset.

Antisemitisme

Yisrael Meir Lau is voorzitter van Yad Vashem, voormalig opperrabbijn van Israël en de jongste overlevende van Buchenwald. Hij sprak over zijn herinnering aan zijn deportatie als kind, het verlies van zijn familie en de omstandigheden van zijn bevrijding. Hij stelde hardnekkig antisemitisme aan de kaak. “We willen dat onze kinderen vrijheid kennen, vrede en nooit oorlog”, zei hij. Hierna werden kransen voor de slachtoffers van de Holocaust gelegd bij de gedenksteen voor het Palais de l'Europe.

Rol migratie bij demografische ontwikkelingen

Rapport over vergrijzing

Er was een debat over de rol van migratie bij de vergrijzing van de bevolking in Europa op 29 januari. Tijdens het debat dankte Kluit de rapporteur voor de inzet van een nieuwe richting. “Dit op feiten gebaseerde rapport over onze demografische uitdagingen laat een realistische houding zien ten opzichte van migratie en de oplossingen waaruit we kunnen kiezen. Als we onze prioriteiten niet op orde krijgen, hebben we straks nog maar twee werkenden voor één oudere en dat zal onze economie verwoesten”, zei Kluit.

Groepen combineren

Volgens haar kunnen we door groepen (ouderen, vluchtelingen en migranten) te combineren, samen een goede toekomst hebben. Volgens haar zijn regeringen nodig die onze mensen helpen met taalcursussen, interculturele gemeenschappen, en het accepteren van diploma's uit verschillende landen.

Overige zaken

Saskia Kluit nam deel aan een bijeenkomst van de Joint Committee met de ambassadeurs bij de Raad van Europa op 30 januari, waarbij ook gesproken werd over Georgië.

De commissie voor sociale zaken, gezondheid en duurzame ontwikkeling koos Kluit unaniem tot haar voorzitter.

Tekke Panman is namens zijn fractie lid geworden van het Netwerk voor vrije en eerlijk verkiezen.

De EVP-fractie heeft Elly van Wijk op 28 januari toegelaten.

Rian Vogels is aangesteld tot vicepresident van de fractie van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) en Saskia Kluit tot vicepresident van de fractie van Socialisten, Democraten en Groenen (SOC).

Vanuit Nederland waren de Eerste Kamerleden Tekke Panman (BBB), Gala Veldhoen en Saskia Kluit (beiden GroenLinks-PvdA), Rian Vogels (delegatieleider, VVD), Theo Bovens (CDA) en Carla Moonen (D66) aanwezig.

In het kort

De behandeling van Julian Assange, de negentigste verjaardag van de Holodomor in Oekraïne en de Europese aanpak van migrantensmokkel kwamen aan bod. Er waren twee actualiteitendebatten. Die gingen over de verslechterende situatie van de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie in Azerbeidzjan en over de situatie in het Midden-Oosten, in het bijzonder over de situatie in Gaza. Voor het eerst besloot de Assemblee om de immuniteit van een van haar leden, Marcin Romanowski uit Polen, op te heffen. Dit gebeurde na een verzoek van de Poolse minister van Justitie. Het was vrij uniek dat de Assemblee het rapport over bescherming van de mensenrechten van sekswerkers terugstuurde naar de commissie voor gelijkheid en non-discriminatie.

Václav Havel-mensenrechtenprijs

Winnaar

Er stonden drie kandidaten op de shortlist van de Václav Havel-mensenrechtenprijs van 2024. María Corina Machado, de mensenrechtenverdedigster en voormalig lid van de Nationale Assemblee van Venezuela, won de prijs op 30 september.

Vladimir Kara-Moerza

Vladimir Kara-Moerza was pas vrijgelaten uit de gevangenis in Rusland en won deze prijs in 2022. Hij was ook bij de ceremonie en sprak zijn diepe respect uit voor de finalisten van dit jaar. Hij bracht hulde aan de eerdere winnaars die nog steeds in gevangenschap worden gehouden met als enige ‘misdaad’ het uiten van meningen die afwijken van de mening van hun regeringen. “We moeten blijven vechten voor hun vrijlating en voor de vrijlating van iedereen die onterecht gevangen zit over de hele wereld”, zei hij. Daarna zei hij: “Ik ben hier vandaag alleen vanwege jullie, vanwege de blijvende inspanningen van goede mensen in democratische landen, waaronder zo veel mensen in deze Assemblee, die sterker bleken te zijn dan welke dictatuur ooit kan hopen te zijn.”

De nieuwe secretaris-generaal van de Raad van Europa

Drie prioriteiten

Alain Berset, de nieuwe secretaris-generaal van de Raad van Europa, gaf uitleg over zijn werkzaamheden. Hij benadrukte de cruciale rol van de Raad van Europa bij het zorgen voor een toekomst van vrede, stabiliteit, welvaart, veiligheid en waardigheid voor de Europese burgers. De Raad van Europa viert zijn 75e verjaardag. De heer Berset gaf aan zich tijdens zijn mandaat te richten op drie prioriteiten: Oekraïne steunen, de democratie nieuw leven inblazen en de eenheid van de Europese familie met alle diversiteit bevorderen.

Afbreken van interne barrières

Theo Bovens zei tegen de secretaris-generaal dat hij zich zorgen maakt over de toenemende sfeer in Europa van nation first, het bouwen van sterkere binnengrenzen. De heer Berset komt uit een land waar vier culturele groepen met verschillende talen samenwerken en samenleven. De heer Bovens vroeg hem een moderne pater familias te zijn voor deze familie van 46 Europese naties. “Ik denk dat de democratie kan groeien door meer interne barrières op het continent af te breken, en dat de grensoverschrijdende dialoog de rechtsstaat kan versterken”, zei Bovens.

Situatie in het Midden Oosten, in het bijzonder Gaza

Humanitair recht in Gaza

Het actualiteitendebat over ‘de Situatie in het Midden Oosten: escalatie van geweld en toenemende humanitaire crisis, met name in Gaza’ was op 1 oktober. Saskia Kluit opende het debat met de oproep aan Hamas tot de onmiddellijke terugkeer van alle gijzelaars en de onmiddellijke verlening van toegang aan het Rode Kruis. Haar bijdrage ging over de humanitaire ramp in Gaza, waarbij het humanitair recht niet nageleefd wordt. “We moeten Israël en alle partijen in het Midden-Oosten dringend oproepen om de internationale grenzen, het humanitair recht en de regels die zijn opgesteld voor precies de situatie waar we het nu over hebben, volledig te respecteren. Humanitair personeel moet in alle situaties kunnen rekenen op veilige werkomstandigheden, en toegangspunten tot conflict- en de-escalatiezones, vooral in Gaza, moeten te allen tijde open zijn voor humanitaire en medische goederen”, zei Kluit.

Tweestatenoplossing

Carla Moonen onderstreepte namens de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) dat de Europese liberalen geloven in een tweestatenoplossing. “We moeten een kader steunen waarin Israël en een toekomstige Palestijnse staat vreedzaam naast elkaar bestaan, met erkende grenzen en wederzijds respect. De noodzaak van een tweestatenoplossing is nog nooit zo duidelijk geweest. De Parlementaire Assemblee dient zijn verantwoordelijkheid te nemen door met resoluties te pleiten voor een vreedzame oplossing van het conflict”, stelde Moonen.

De negentigste verjaardag van de Holodomor

Herdenking van de Holodomor

De Assemblee herdacht op 3 oktober de negentigste verjaardag van de Holodomor in Oekraïne. Rian Vogels voerde namens de ALDE-fractie het woord. Volgens haar geeft het rapport van de PACE een belangrijk politiek signaal om de wreedheid van wat er in 1932 en 1933 gebeurde te erkennen en te herdenken: een door de mens veroorzaakte hongersnood door het regime van Stalin leidde tot de dood van miljoenen Oekraïners.

Erkennen als genocide

Op dit moment erkennen ongeveer dertig landen de Holodomor als genocide. Vogels verwees naar de motie hierover die de Tweede Kamer heeft aangenomen. De Tweede Kamer heeft advies gevraagd aan Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV). Daarna concludeerde de Tweede Kamer dat de hongersnood in Oekraïne in 1932 en 1933, die opzettelijk werd veroorzaakt door het Sovjetregime, naar hedendaagse maatstaven wordt erkend en veroordeeld als genocide. De resolutie hierover werd unaniem aangenomen door de Assemblee.

Recht op voedsel

PACE-rapport over recht op voedsel

De Assemblee nam op 3 oktober unaniem een rapport aan over recht op voedsel. Met het rapport dringt de Assemblee aan op toegankelijk, duurzaam en adequaat voedsel voor iedereen en op het vastleggen van een ‘recht op voedsel’ in nationale grondwetten. Saskia Kluit voerde het woord namens de fractie van Socialisten, Democraten en Groenen. Ze onderstreepte het belang van het recht op gezond voedsel.

Gezond voedsel in supermarkten

Saskia Kluit zei: “Omdat ik nog maar één nier heb, kan ik niet gezond eten als ik mijn eten in een gewone supermarkt koop. En dat geldt voor veel mensen, want we hebben gemiddeld geen gezond voedsel meer in onze supermarkten. Veel mensen die weinig geld hebben, weten wel wat ze eten, maar dat wat ze kunnen betalen is niet voedzaam en hierdoor hebben ze een gebrek aan vitamines en mineralen.” Ze sloot af met de oproep dat we toe moeten van een liefdadige aanpak naar een op rechten gebaseerde aanpak van voedselvoorziening aan mensen in armoede waarbij normaal, gezond en veilig voedsel de norm wordt.

Overige zaken

Saskia Kluit deed op 3 oktober mee aan het debat over de risico’s en kansen in het meta-universum. Ze wees erop dat informatie in de onlinewereld niet altijd betrouwbaar is en ze wees op de gevaren van desinformatie in de onlinewereld.

Gala Veldhoen is namens de Assemblee benoemd tot algemeen rapporteur over de afschaffing van de doodstraf.

De delegatie bezocht op 2 oktober Jolien Schukking, Nederlandse rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Monaco vierde op 2 oktober zijn twintigste verjaardag als lid van de Raad van Europa in aanwezigheid van Z.D.H. Prins Albert II. Rian Vogels woonde de ceremonie bij.

Tekke Panman nam deel aan een bijeenkomst met de ambassadeurs bij de Raad van Europa, waarbij gesproken werd over de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. 

Tot slot sprak de delegatie met Tanja Gonggrijp, de permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de Raad van Europa, en met Lucia Luijten, secretaris-generaal van de Centrale Commissie van de Rijnvaart (CCR). Dat is de oudste internationale organisatie in de wereld, die is opgericht door het Congres van Wenen in 1815.