Nieuws over de PACE

Eerste Kamer:

• Voorzitter Mei Li Vos
• Waarnemend Griffier Luuk van Luijk,

Tweede Kamer

• Voorzitter Thom van Campen
• Griffier Peter Oskam

De beide Kamervoorzitters namen deel aan deze tweejaarlijkse bijeenkomst. Ongeveer zeventig voorzitters en ondervoorzitters en 500 delegatieleden waren aanwezig. De Griffiers namen deel aan het Griffiersoverleg onder leiding van de Secretaris-generaal van de PACE, Despina Chatzivassiliou-Tsovilis. Zij wisselden van gedachten over transparantie, integriteit en ethiek in het parlement.

AI en de arbeidsmarkt

Voor het themadebat over AI en de arbeidsmarkt was Mei Li Vos gevraagd een keynote speech te geven, samen met de Voorzitter van het Estse parlement Lauri Hussar. In haar speech stond Vos stil bij eerdere technologische ontwikkelingen, de gevolgen daarvan voor de arbeidsmarkt, en in het bijzonder de gevolgen van AI voor de arbeidsmarkt. “Hoewel AI steeds beter wordt in het ondersteunen bij veel werk, blijft de menselijke meerwaarde onmisbaar. In sectoren zoals de zorg, het onderwijs en de horeca zijn empathie, persoonlijk contact en inlevingsvermogen essentieel. AI kan ons helpen, maar niet alles overnemen wat ons als mensen uniek maakt, zoals een knuffel geven, een luisterend oor bieden of een troostend kopje koffiezetten”, aldus Vos. Werk dat we vroeger laagopgeleid noemden kan wel eens beter gewaardeerd worden, omdat het werk is dat alleen door mensen kan worden gedaan, suggereerde Vos. Volgens haar is het daarom belangrijk dat we als Europeanen zelf bepalen hoe we de voordelen van AI verdelen en welke rol deze technologie in onze samenleving en op de arbeidsmarkt krijgt.

Parlementaire weerbaarheid

In de sessie over bedreigde democratieën en cyberaanvallen benadrukte Thom van Campen het belang van interparlementaire samenwerking. “We hebben allemaal met deze bedreigingen te maken, en juist hier is interparlementaire samenwerking van grote waarde. De Tweede Kamer wisselt actief kennis en ervaringen uit met andere parlementen, waaronder die van Noorwegen, Zweden, Finland en het Verenigd Koninkrijk”, sprak Van Campen. Hij verwees naar een recent bezoek van medewerkers van de Tweede Kamer aan Oslo, waar zij deelnamen aan een grootschalige oefening van het Noorse parlement. “De lessen uit die oefening hebben wij meegenomen naar Den Haag, waar wij verder werken aan ons eigen programma voor parlementaire weerbaarheid in Nederland.” Daarnaast dankte Van Campen zijn Oekraïense collega Stefanchuk voor zijn standvastigheid en het voortzetten van het parlementaire werk in Kyiv onder zware omstandigheden. “Zoals het voorbeeld van Oekraïne vandaag laat zien, gaat parlementaire democratie over meer dan alleen procedures. Het gaat om continuïteit en om weerbaarheid.” Ruslan Stefanchuk ontving in deze sessie een staande ovatie na zijn speech waarin hij inging op de actuele stand van de oorlog in zijn land.

Women’s Breakfast

Op initiatief van PACE-President Bayr ontmoetten de vrouwelijke parlementsvoorzitters voor een ontbijtsessie op de eerste dag van de conferentie. Zij spraken over het bevorderen van gelijkheid en het creëren van een eerlijkere samenleving. Ook wisselden zij ervaringen uit. Een van de vrouwelijke parlementsvoorzitters was dermate bedreigd nadat ze haar kandidatuur voor het presidentschap had bekendgemaakt dat ze besloten had te stoppen. De vrouwelijke parlementsvoorzitters deden voorstellen voor maatregelen en beleidsinitiatieven. Deze varieerden van het stimuleren van meisjes om leiderschapsrollen op zich te nemen en het reguleren van sociale media tot het bevorderen van gedragsverandering in de samenleving. Voorzitter van de Eerste Kamer, Mei Li Vos nam hieraan deel. “We moeten achter iedere vrouw staan die haar stem laat horen. Denk aan de MeToo-beweging. Die was zo succesvol omdat zoveel vrouwen de krachten bundelden. Deze beweging heeft het denken over mannen in machtsposities echt veranderd”, aldus Vos. 

Bilaterale gesprekken en ontmoetingen

Voorafgaande aan en en marge van de conferentie sprak de delegatie met diverse collegavoorzitters en -ondervoorzitters. Zo hadden beide Voorzitters een onderhoud met de Oekraïense voorzitter Ruslan Stefanchuk. Van Campen sprak met de nieuwe parlementsvoorzitters in Armenië, Rubin Rubinyan en in Hongarije, Ágnes Forsthoffer. Vos had een bilateraal gesprek met de ondervoorzitter van de Duitse Bundestag, Omid Nouripour en de Oostenrijkse voorzitter, Christine Schwarz-Fuchs. De delegatie werd ontvangen op de Nederlandse residentie door de ambassadeur in Italië, Michiel Stibbe, de ambassadeur bij de Heilige Stoel, Paul Bekkers, en de ambassadeur bij de FAO, Elske Smith. Na afloop van de conferentie werd de delegatie rondgeleid in de Sint-Pieter door pastoor Ed van Teijlingen. Hij is door paus Leo XIV is benoemd tot kanunnik van de Sint-Pietersbasiliek in Rome sinds 2026. 

Eerste Kamerleden:

• Tekke Panman (BBB)

De verkiezingen vonden plaats in een sterk versnipperd politiek landschap, waarin tegenstrijdige narratieven en de verdeeldheid uit de oorlogstijd nog altijd een belangrijke rol spelen. Voor het eerst werd landelijk gebruikgemaakt van nieuwe stemtechnologie om de integriteit van het verkiezingsproces te verbeteren. Vertragingen en tekortkomingen bij de invoering beperkten echter de transparantie, aldus de internationale verkiezingswaarnemers in hun verklaring met voorlopige bevindingen en conclusies.  Er waren in totaal 7.028 kandidaten geregistreerd, waaronder 2.977 vrouwen. Recente wetswijzigingen die partijen verplichten om tijdens de verkiezingscampagne gendergelijkheid te bevorderen, hebben niet geleid tot een tastbare toename van de zichtbaarheid van vrouwelijke kandidaten bij deze verkiezingen.

Waarnemingen in Sarajevo

De verkiezingen in Bosnië en Herzegovina verliepen grotendeels vreedzaam en er was sprake van daadwerkelijke politieke concurrentie. De landelijke invoering van nieuwe stemtechnologie was een belangrijke stap om de betrouwbaarheid van het verkiezingsproces te vergroten, maar de uitvoering werd gehinderd door technische problemen, gebrekkige voorbereiding en onvoldoende transparantie. Ook waren er tekortkomingen bij het tellen van de stemmen en het waarborgen van het stemgeheim. Waarnemers wezen daarnaast op aanhoudende discriminatie in het kiesrecht op basis van etniciteit en woonplaats en beperkingen van het politieke debat. Panman, die in de hoofdstad waarnam, constateerde dat het stemmen door de verschillende stemlijsten complex was in het land waar sinds het Dayton-akkoord van 1995 drie presidenten de de Servische, Bosniakse en Kroatische bevolkingsgroepen vertegenwoordigen. “Voorheen gaf dit ruimte voor een onbetrouwbare verkiezingsuitslag. Door het legitimeren met vingerafdruk en het scannen van stembiljetten is dat enorm verbeterd,” aldus Panman.

Voorbereidende briefings

Op vrijdag 2 en zaterdag 3 oktober vonden er voorbereidende briefings plaats in Sarajevo. Vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de media kwamen toelichtingen geven en vragen beantwoorden van de waarnemers. Uit de briefings kwam naar voren dat de grondvrijheden werden gerespecteerd, maar dat de brede toepassing van het verbod op vroegtijdige campagnevoering leidde tot sancties voor tal van politieke actoren en het politieke debat beperkte. Daarnaast maakten autoriteiten op verschillende bestuursniveaus gebruik van publieke middelen, onder meer door salarissen en pensioenen te verhogen en sociale uitkeringen en eenmalige betalingen te verstrekken om kiezers te beïnvloeden. Hierdoor kwamen de gelijke kansen voor alle kandidaten onder druk te staan.

Verklaringen

Lees de persverklaring van de OVSE PA en de uitgebreide verklaring van de OVSE PA, OVSE/ODIHR en PACE.

Eerste Kamerleden:

• Saskia Kluit (PRO)
• Daan Roovers (PRO)
• Tekke Panman (BBB)
• Rian Vogels (VVD, delegatieleider)
• Carla Moonen (D66) 
• Theo Bovens (CDA)

Vooraanstaande gasten spraken de Assemblee toe, onder wie prins Albert II van Monaco, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul, de president van het Europese Hof van de Rechten van de Mens, Mattias Guyomar, en de Portugese President, Anónio Luís Martins Seguro. De veertiende Václav Havel Mensenrechtenprijs werd uitgereikt aan de Iraanse mensenrechtenadvocaat Nasrin Sotoudeh. De Assemblee wisselde van gedachten over de hervormingen van de Raad van Europa en voerde debatten over onder meer de toenemende bedreigingen voor de pluriformiteit en onafhankelijkheid van de media, Europa als het snelst opwarmende continent: het versnellen van klimaatactie met jongeren, en een gezinsvriendelijk Europa: beleidsaanbevelingen voor demografische vernieuwing.

Bedreigd Internationaal Strafhof

Tekke Panman lichtte zijn rapport toe over bedreigingen van het Internationaal Strafhof (ICC). “Er zijn pogingen om internationale rechters en aanklagers van het ICC te bedreigen en te intimideren door hen aan dwangmaatregelen te onderwerpen vanwege de uitoefening van hun taken.” Panman vraagt in het rapport maatregelen te nemen om het ICC en andere internationale instellingen tegen dergelijke externe bedreigingen te beschermen. Volgens Theo Bovens betekent het ondermijnen van het Internationaal Strafhof het ondermijnen van de fundamenten van onze visie op vrede, de rechtsstaat en de individuele mensenrechten. “Als christendemocraat, als Europeaan en als voorstander van de rechtsstaat steun ik deze resolutie van harte,” zei hij. Het rapport is unaniem aangenomen. 

Hervorming van de Raad van Europa

Als voorzitter van de commissie Sociale Zaken sprak Kluit over de hervormingen van de Raad van Europa naar aanleiding van een eerste voorstel van de Secretaris-Generaal Berset. “Sociale rechten vereisen onze bijzondere aandacht als fundament van een sterke democratie,” zei Kluit. Ook stelde ze dat een moderne Raad van Europa minder hiërarchisch en meer ruimte moet geven aan participatie.

Vragenronde met minister Wadephul

In de vragenronde met de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Wadephul dankte Kluit hem voor zijn steun aan het ICC en vroeg hem naar het uitvoeren van de ICC-uitspraken tegen premier Netanyahu, enkele ministers en mensen van Hamas. Minister Wadephul antwoordde dat zijn regering altijd besluiten van het ICC zal uitvoeren, maar dat dit nu niet aan de orde is.

Onafhankelijke media onder druk

In het debat over de groeiende bedreigingen voor mediapluralisme en de onafhankelijkheid van de media uitte Daan Roovers haar zorgen over de toenemende financiële onzekerheid in de journalistiek, de groeiende dominantie van sociale-mediabedrijven en de kwetsbare positie van onafhankelijke kwaliteitsjournalistiek als publieke pijler van de democratie. “Aanpak van onevenwichtigheid tussen private en publieke media-infrastructuren is nodig evenals verbetering van de positie van de professionele journalistiek,” aldus Roovers.

Gezinsvriendelijk Europa

Namens de commissie Sociale Zaken rondde Kluit het plenaire debat af over ‘Naar een gezinsvriendelijk Europa: beleidsaanbevelingen voor demografische vernieuwing’. Ze was blij dat het rapport aandacht heeft voor wat jongeren nodig hebben om een gezin te stichten. “Het grootste verlies voor Europa is het verdwijnen van spelende kinderen uit het straatbeeld.” 

Aanpassing regels externe gasten

Op vrijdag lichtte Rian Vogels het voorstel toe over het uitbreiden van de gedragscode naar gasten, waarnemers en andere deelnemers. “Met deze wijziging worden de ethische regels van de Parlementaire Assemblee ook van toepassing op gasten van de Assemblee, waaronder de verplichting om de waarden van de Raad van Europa te respecteren,” zei Vogels. Bovens sprak namens de EPP zijn steun uit voor het vastleggen van de nieuwe regels. “Het gaat erom dat die regels in het daadwerkelijke gedrag tot uiting komen. Democratie is geen kwestie van power-play, maar hoort te gaan over fair-play,” volgens Bovens. 

Vrije debat

In het vrije debat stelde Bovens dat mensen meerdere identiteiten kunnen hebben, van lokaal tot Europees. Hij wees op het recente bezoek van paus Leo XIV aan Frankrijk, waar deze de Europese identiteit verbond aan gedeelde waarden als mensenrechten, de rechtsstaat en democratie. “Zijn woorden prijzen de diversiteit van ons continent en herinneren ons tegelijkertijd aan ons gemeenschappelijk fundament van gedeelde waarden.” 

Netwerk situatie Oekraïense kinderen

Carla Moonen werd gekozen tot vice-voorzitter van het netwerk over de situatie van Oekraïense kinderen. Tijdens de bijeenkomst van dit netwerk spraken de leden met kinderen uit de Charkiv-regio die deel uitmaakten van een herstelverblijf in de Elzas. Het netwerk is opgericht in juni 2024 om de belangen, bescherming en terugkeer te ondersteunen van Oekraïense kinderen die door de Russische agressie zijn getroffen.

Leven na diagnosis kanker

In het kader van de borstkankermaand oktober organiseerden Women@PACE en de commissie Sociale Zaken een side event over discriminatie van overlevenden van kanker. Vogels, die zelf kampte met borstkanker, deelde haar persoonlijke ervaringen. “Ik koos voor mijn werk, dat was mijn reddingslijn, het gaf mij nieuwe energie en daardoor voelde ik me geen patient.” Kluit benadrukte als voorzitter van de commissie Sociale Zaken dat (financiële) gevolgen van kanker nog lang na de behandeling kunnen voortduren. In aanwezigheid van wetenschappers werd gesproken over het ‘recht om vergeten te worden’ en het voorkomen dat een eerdere kankerdiagnose leidt tot belemmeringen bij het vinden van werk of het afsluiten van verzekeringen.

Overige

• Vogels vroeg de President van het Europees Hof van de Rechte van de Mens of er alternatieven waren op het schrappen van zaken tegen Rusland en wat hij zegt tegen slachtoffers die dit zien als een verlies van gerechtigheid. De president verdedigde de beslissing in Lebedeva e.a. tegen Rusland: de 879 zaken zijn geschrapt op basis van artikel 37 EVRM en vanwege prioriteitsstelling binnen de beperkte capaciteit van het Hof. Hij stelde dat slachtoffers niet zijn verlaten, omdat zaken kunnen worden heropend.
• De delegatie had een ontmoeting met de nieuwe Permanent Vertegenwoordiger bij de Raad van Europa, André Haspels, en de nieuwe Nederlandse rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, Corinna Wissels.
• Kluit organiseerde een hoorzitting als rapporteur Palestijnse kinderen in Israëlische militaire detentie met Save the Children. 
• Kluit sprak als voorzitter van de commissie Sociale Zaken in het debat en de hoorzitting over ‘Europa, het snelst-opwarmend continent: versnelling klimaatactie met jongeren’ met als sprekers de mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa en diverse jongeren. 
• Het algemeen rapporteurschap van Gala Veldhoen inzake de afschaffing van de doodstraf is geprolongeerd vanwege het goede werk dat ze heeft verricht. 

Bijna tachtig parlementsleden uit 30 landen waren in Kazachstan namens de OVSE Parlementaire Assemblee (OVSE PA) om de verkiezingen waar te nemen. Ook waren er 19 leden van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa (PACE) aanwezig. 

Eerste Kamerleden:

• Farah Karimi (PRO)
• Mary Fiers (PRO)
• Tekke Panman (BBB)

Ontbreken van politiek pluralisme

Volgens de internationale waarnemers waren de verkiezingen goed voorbereid, maar vonden deze plaats in een omgeving waarin politiek pluralisme ontbrak. Zo werd de politieke keuze beperkt door het ontbreken van duidelijke politieke alternatieven aangezien alle deelnemende partijen het beleid van de zittende president steunden. Dat staat in een vandaag gepubliceerde verklaring. Hoewel de campagne ordelijk verliep en alle deelnemende partijen onder gelijke voorwaarden campagne konden voeren, had de nieuwe partij Adilet volgens de waarnemers een ongerechtvaardigd voordeel. Boden de hervormingen van het kiesstelsel volgens de waarnemers een kans om meer politieke concurrentie mogelijk te maken, ontbrak het in de praktijk aan mogelijkheden voor onafhankelijke kandidaten, maatschappelijke organisaties en onafhankelijke media en daarmee aan een gelijk speelveld, ook voor vrouwen. 

Twijfels bij opkomstcijfers

Farah Karimi merkte op dat deze verkiezingen plaatsvonden na een razendsnel doorgevoerde grondwetswijziging die de macht van de president aanzienlijk uitbreidt en het tweekamerstelsel vervangt door één parlementaire kamer. “Hoewel zeven partijen deelnamen, verschilden zij nauwelijks van elkaar en steunde zij allen het beleid van de president.” Karimi bezocht stemlokalen in Almaty. Zij constateerde gedurende de verkiezingsdag opvallend weinig kiezers. “Het voorlopige rapport van de internationale waarnemers zet serieuze vraagtekens bij de officieel gepresenteerde hoge opkomstcijfers. Ook de betrouwbaarheid van de verkiezingsresultaten wordt in twijfel getrokken vanwege ernstige onregelmatigheden die internationale waarnemers bij het tellen van de stemmen hebben gerapporteerd.” Ook Mary Fiers, die in de hoofdstad Astana waarnam, zag een lager aantal stemmers dan door de autoriteiten werd genoemd. Waarnemers die ze daarover sprak in de stemlokalen waren terughoudend om te zeggen wie ze waren en ook niet spraakzaam in het delen wat ze hadden gezien. 

Ordentelijk verlopen

Tekke Panman, op verkiezingsdag aanwezig in regio Almaty, constateerde dat het proces van verkiezingen ordentelijk is verlopen. “Naast dat in de communicatie het opkomstpercentage hoger lijkt dan de waarneming in de stemlokalen, is het proces van stemmen en het tellen van de stemmen bij onze waarneming goed verlopen. Verder is opvallend dat weinig jonge mensen kwamen stemmen en dat de mensen overwegend tevreden zijn met hoe het momenteel met het landsbestuur gaat.” 

Voorbereidende briefings

Op 21 en 22 augustus 2026 vonden voorbereidende briefings plaats in Astana met onder meer presentaties van de kandidaten en vertegenwoordigers van de politieke partijen, de centrale verkiezingscommissie, een mensenrechtenexpert, een politieke analist en van de ODIHR-lange termijn waarnemingsmissie. En marge van de briefings sprak de delegatie met de plaatsvervangende ambassadeur van Nederland in Kazachstan, Martin van Buuren en eerste secretaris Rick Kruijs.

Verklaringen

Lees de gezamenlijke persverklaring en de voorlopige conclusies.

Aan de zomerzitting namen namens Nederland de volgende Eerste Kamerleden deel:

• Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA);
• Gala Veldhoen (GroenLinks-PvdA);
• Tekke Panman (BBB);
• Rian Vogels (VVD, delegatieleider);
• Carla Moonen (D66);
• Theo Bovens (CDA);
• Alexander van Hattem (PVV).

Op de agenda stonden debatten over het optreden tegen de oppositie in Turkije, het beschermen van de democratie tegen de ontwrichtende effecten van AI, toegang tot het recht voor vrouwen en migratie in Europa. De Assemblee sprak voorts over het monddood maken van kritische stemmen in Azerbeidzjan, het functioneren van democratische instellingen in Georgië en Servië en de toegang van migranten en vluchtelingen tot gezondheidszorg. De derde editie van de Vigdís-prijs voor de emancipatie van vrouwen werd uitgereikt aan My Voice, My Choice, een feministische grassrootsbeweging afkomstig uit Slovenië. Vanwege het voorzitterschap van Monaco van de Raad van Europa sprak de minister van Staat Christophe Mirmand de vergadering toe.

Verkiezing Nederlandse kandidaat voor hoge positie

Een belangrijk besluit van de Assemblee was de verkiezing van de plaatsvervangend secretaris-generaal van de Raad van Europa op 23 juni 2026. Met 135 van de 194 stemmen werd Gonggrijp, de huidige Nederlandse permanent vertegenwoordiger bij de Raad van Europa, gekozen voor een termijn van vijf jaar. “In een tijd waarin onze gedeelde waarden, mensenrechten, democratie en de rechtsstaat, voor steeds grotere uitdagingen staan, is het werk van de Raad van Europa belangrijker dan ooit,” aldus Gonggrijp, die kandidaat was namens de Benelux.

Transparant verlopen verkiezingen in Bulgarije

Rian Vogels gaf bij de terugkoppeling in Bulgarije in april aan dat de verkiezingen over het algemeen professioneel, transparant en rustig zijn verlopen, met een hogere opkomst en hernieuwd vertrouwen van burgers in de democratie. Wel wees zij op zorgen, zoals polarisatie in de campagne, desinformatie, beperkte transparantie op het gebied van campagnefinanciering en late wijzigingen in de Kieswet die de rechtszekerheid onder druk zetten.

Zorgen over rechtsstaat en oppositie in Turkije

Alexander van Hattem sprak namens de Europese Conservatieven, Patriotten en Geaffilieerden (ECPA) in het actualiteitendebat over het optreden tegen de oppositie in Turkije op 23 juni. Hij stelde dat de Turkse rechterlijke macht niet onafhankelijk functioneert, maar wordt ingezet om de oppositie te onderdrukken. Vogels bracht namens de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) in dat de arrestatie en gevangenneming van Ekrem İmamoğlu onderdeel is van een bredere politieke campagne om de oppositie in Turkije te verzwakken en een belangrijke presidentskandidaat uit te schakelen. Kluit: “De toenemende aanvallen op het maatschappelijk middenveld en op mijn politieke familie, de Republikeinse Volkspartij (CHP), zijn uitermate zorgwekkend en, tot mijn spijt, niet in overeenstemming met onze democratische waarden.”

Executies in Iran

Tijdens het debat over democratie, mensenrechten en rechtsstaat in Iran op 23 juni benadrukte Carla Moonen dat het aantal executies in Iran sterk is gestegen en dat de doodstraf vaak wordt toegepast na oneerlijke rechtsprocessen, waardoor deze volgens haar vooral als middel van intimidatie fungeert.

Ontwrichtingen door AI

In het debat over het potentiële ontwrichtende effect van AI op democratie op 24 juni benadrukte Theo Bovens dat democratie steunt op goed geïnformeerde burgers, maar dat AI die basis onder druk zet. De herkomst en betrouwbaarheid van informatie zijn daardoor namelijk steeds moeilijker te beoordelen. Hij verwees daarbij naar de recent verschenen encycliek Magnifica Humanitas van paus Leo XIV, waarin volgens hem een vergelijkbare boodschap wordt uitgedragen als in de aangenomen tekst van de Assemblee.

Onderdrukking kritiek in Azerbeidzjan

Tijdens het debat over het monddood maken van critici in Azerbeidzjan op 24 juni veroordeelden de leden de detentie en vervolging van Anar Mammadli en stelden zij de repressie van journalisten, activisten en oppositieleden die vastzitten of onder huisarrest staan aan de kaak. Saskia Kluit onderstreepte de structurele ondermijning van democratische waarden en mensenrechten door Azerbeidzjan en het niet nakomen van de verplichtingen binnen de Raad van Europa.

Migratie naar Europa

In het actualiteitendebat over migratie naar Europa op 25 juni merkte Kluit op dat migratie geen bedreiging is, maar een wezenlijk onderdeel van de Europese geschiedenis en welvaart. "De kernvraag is: hoe blijven we een samenleving bouwen die gebaseerd is op pluriformiteit, de rechtsstaat en alle mensenrechten? Onze inzet daarvoor moet onverminderd blijven, zoals alle lidstaten ook hebben herbevestigd in de Verklaring van Chișinău'', aldus Kluit, die namens de Groep van Socialisten, Democraten en Groenen (SOC) het woord voerde.

Toegang vrouwen tot recht

In heel Europa ervaren vrouwen structurele belemmeringen bij toegang tot het recht. In het debat hierover op 24 juni stelde Vogels dat dit met name geldt voor slachtoffers van schadelijke praktijken zoals gedwongen huwelijken. Vrouwen in niet-geregistreerde huwelijken zijn vaak juridische onzichtbaar, wat leidt tot straffeloosheid. "We moeten er daarom voor zorgen dat rechtssystemen toegankelijk en vrij van vooroordelen zijn, en dat alle vrouwen veilig en effectief bescherming kunnen krijgen."

Toegang tot voedsel

Als voorzitter van de commissie sociale zaken, gezondheid en duurzame ontwikkeling sloot Kluit het gezamenlijke debat op 24 juni af. Zij sprak over zorgen voor duurzame voedselzekerheid in tijden van crisis.

Overige zaken

Moonen zat het Parlementaire Netwerk over de situatie van kinderen in Oekraïne voor op 23 juni. De sprekers gaven aan dat het aantal ontvoeringen geschat wordt tussen de 20.000 en 40.000 Oekraïense kinderen. Vogels en Moonen spraken met vertegenwoordigers van UNRWA.

Aan de ontmoeting namen de volgende Eerste Kamerleden deel:

• Daan Roovers (GroenLinks-PvdA);
• Rian Vogels (VVD);
• Karin Straus (VVD);
• Tekke Panman (BBB).

Namens de delegatie van het Congres van Lokale en Regionale Overheden namen deel:

• Peter Drenth (CDA, gedeputeerde provincie Gelderland);
• Eke Folkerts (BBB, gedeputeerde provincie Fryslân);
• Sigrid Sengers (partijloos, burgemeester Druten);
• Jack van der Hoek (D66, burgemeester Schouwen-Duiveland);
• Judith Compagner (CDA, burgemeester Zwartewaterland).

Belang van samenwerken

Delegatievoorzitter Rian Vogels benadrukte het belang van goede onderlinge relaties: "De kracht van de Raad van Europa zit in samenwerken. Dat begint in eigen land. Daarom is het goed dat de Nederlandse leden van de Assemblee en het Congres elkaar jaarlijks ontmoeten. Nederland is in 2027 voorzitter van de Raad van Europa; dat biedt een kans om de waarden van de Raad van Europa ook in eigen land voor het voetlicht te brengen."

Bescherming van mensenrechten

Peter Drenth, de voorzitter van de Congresdelegatie, gedeputeerde van Gelderland en rapporteur mensenrechten van het Congres, vulde aan: "Het is in deze tijden belangrijk dat we samen optrekken voor de bescherming van de mensenrechten. Het aanstaande voorzitterschap biedt goede kansen om de samenwerking tussen de delegaties verder te versterken."

Weerbare democratie

Tijdens de bijeenkomst kwamen verschillende onderwerpen aan bod. Zo spraken de leden over weerbaarheid, over het aanstaande Nederlandse voorzitterschap van de Raad van Europa, van mei tot en met november 2027, over verkiezingswaarnemingsmissies waaraan delegatieleden hebben deelgenomen, over de bescherming van verkiezingswaarnemers en over de recente waarneming van de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen door het Congres. De delegaties onderstreepten het belang van de democratische waarden van de Raad van Europa, juist nu deze onder druk staan.

Namens Nederland namen zes Eerste Kamerleden deel:

• Daan Roovers (GroenLinks-PvdA);
• Gala Veldhoen (GroenLinks-PvdA);
• Tekke Panman (BBB);
• Rian Vogels (VVD, delegatieleider);
• Carla Moonen (D66);
• Alexander van Hattem (PVV).

Mihai Popșoi, vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken van de Republiek Moldavië, lichtte als halfjaarlijkse voorzitter van de Raad van Europa het werk van het Comité van Ministers toe, het uitvoerende orgaan van deze instelling. Tijdens deze zitting bereikte de Assemblee voor het eerst in haar 77-jarige bestaan een gelijk aantal vrouwelijke en mannelijke parlementsleden, mede mogelijk gemaakt door wijziging van de regels. De delegatie sprak met de Nederlandse Permanent Vertegenwoordiger bij de Raad van Europa, Tanja Gonggrijp, en haar team. Gonggrijp is en van de vijf kandidaten voor de positie van plaatsvervangend secretaris-generaal bij de Raad van Europa, waarover de Assemblee tijdens de juni-zitting gaat stemmen.

Universele afschaffing doodstraf

Als algemene rapporteur namens de PACE verdedigde Gala Veldhoen op 22 april haar rapport "Naar een universele afschaffing van de doodstraf onder alle omstandigheden". Veldhoen verwelkomde de wereldwijde trend richting beperking en afschaffing van de doodstraf. “Tegelijkertijd ben ik diep verontrust over het feit dat sommige landen de doodstraf blijven handhaven en executies blijven uitvoeren, waarvan het aantal in 2024 en 2025 is toegenomen. Nog vorige week bleek uit een rapport over Iran een sterke escalatie van het gebruik van de doodstraf als instrument van politieke repressie en intimidatie,” zei Veldhoen. Met de aanneming van de resolutie waarin staat dat het aannemen van de doodstrafwet in dat land onverenigbaar is met de waarden van de Raad van Europa, veroordeelde de Assemblee de Israëlische wet die de doodstraf uitbreidt op een wijze die duidelijk discriminerende effecten heeft voor Palestijnen, en riep zij Israël op deze wet in te trekken of niet toe te passen. Mogelijke opschorting van de waarnemersstatus van Israël bij de PACE is momenteel in behandeling bij de commissie politieke zaken.

Daan Roovers benadrukte het opnieuw invoeren door landen van de doodstraf in hun wetgeving als volstrekt onwenselijk en absoluut onaanvaardbaar. “Hoewel de afschaffing van de doodstraf lange tijd als vanzelfsprekend werd beschouwd, is er de afgelopen periode sprake geweest van een duidelijke terugslag in de strijd tegen de doodstraf,” sprak Roovers. Ze memoreerde in haar bijdrage de woorden van de Franse schrijver Albert Camus, die de doodstraf de meest voorbedachte moord noemt en straf tot pure wraak reduceert. “Hij roept op om ook in tijden van oorlog en crisis mens te blijven,” sprak Roovers. Bij de opening van de tentoonstelling Draw me abolition, voorafgaand aan het debat, stelde Veldhoen dat de PACE nooit enige terugval op dit punt zal accepteren. “Ongeacht het misdrijf is er geen plaats voor de doodstraf in een staat die de mensenrechten respecteert en de waarden van de Raad van Europa hooghoudt.”

Oproep tot uitvoering van de Istanbul Conventie

Op 22 april sprak de Assemblee over verbetering van de uitvoering van de Istanbul-conventie. In de aangenomen resolutie roept PACE op tot universele ratificatie en volledige uitvoering van dit verdrag tegen huiselijk geweld, bijna twaalf jaar nadat het in werking trad. Daarbij waarschuwt PACE dat georganiseerde desinformatiecampagnes en onvoldoende middelen de effectiviteit ervan ondermijnen. Carla Moonen, die namens de ALDE-fractie het woord voerde, onderstreepte de in het rapport gesignaleerde crisis van straffeloosheid. “Slechts 1 op de 200 verkrachtingen in de Europese Unie leidt tot een veroordeling. Dat betekent dat 99% van de slachtoffers niet de gerechtigheid krijgt die zij verdienen. Dit is geen marginaal falen. Dit is een systemisch falen,” aldus Moonen.

Resolutie over de Magnitsky-zaak en witwaspraktijken

Op 22 april nam de Assemblee de resolutie aan over het volgen van de opbrengsten van de door Sergei Magnitsky aan de kaak gestelde misdaad en het ter verantwoording roepen van de daders. Het rapport onderzoekt hoe het kan dat de opbrengsten van de door Magnitsky blootgelegde grootschalige fraude ondanks de eerdere bevriezing ervan nu toch deels zijn vrijgegeven door de Zwitserse autoriteiten zonder vervolging. Volgens Rian Vogels, die namens de ALDE-fractie sprak, gaat het rapport over de geloofwaardigheid van onze rechtsstelsels wanneer deze worden geconfronteerd met grootschalige corruptie, grensoverschrijdende witwaspraktijken en ernstige mensenrechtenschendingen. “Dat gebeurt op een zorgvuldige, feitelijke en evenwichtige wijze, volledig in overeenstemming met de normen en waarden van de Raad van Europa,” zei Vogels. Verder benadrukte zij dat de resolutie terecht de nadruk legt op het volgen van geldstromen en blootlegt hoe juridische lacunes ernstige criminaliteit in de hand werken.

Aansporing instelling speciaal tribunaal Oekraïne

In het actualiteitendebat op 23 april over de instelling van het Speciaal Tribunaal voor het Misdaad Agressie tegen Oekraïne, waaraan inmiddels circa twintig landen zich hebben gecommitteerd, spoorde de Duitse parlementariër Frank Schwabe staten aan om zich hierbij aan de sluiten en te zorgen voor de financiële duurzaamheid ervan. “Wij zijn de belangrijkste internationale organisatie die Oekraïne ondersteunt, niet met geld en niet met wapens, maar met politieke kracht. Wij moeten nu de stap zetten van politieke inzet naar operationele werkelijkheid”, aldus Schwabe.

Overig

• Tijdens het vrije debat op 24 april sprak Van Hattem zijn zorgen uit over de vrijheid van meningsuiting. “Er lijkt in Nederland sprake van een dubbele standaard: groepen zoals Extinction Rebellion en Antifa krijgen ruimte om te demonstreren, terwijl protesten van andere groepen strenger worden aangepakt." Dit roept volgens hem vragen op over gelijke behandeling als het gaat om de vrijheid van meningsuiting. "Als deze vrijheden onder druk staan, staat de democratie onder druk", aldus Van Hattem.
• Panman nam deel aan de Joint Meeting met de Raad van Europa-ambassadeurs op 20 april. Hierin lichtte hij de kandidatuur van Gonggrijp toe voor de functie van plaatsvervangend secretaris-generaal van de Raad van Europa. Zij is voorgedragen door de regeringen van de Benelux-lidstaten.
• Vogels, Roovers en Moonen namen deel aan de gezamenlijke bijeenkomst van het Parlementair Netwerk voor een Gezond Milieu en Roovers aan de Women@PACE-groep over klimaat, gezondheid en gelijkheid op 22 april.
• Op 23 april waren Vogels en Veldhoen aanwezig bij een side event over de Chișinău-verklaring over bescherming van de integriteit van het EVRM-systeem.
• Tijdens de vergadering van de Monitoringcommissie op 23 april gaven Vogels en Veldhoen een update over de politieke situatie in Nederland.
• De Museumprijs van de Raad van Europa werd uitgereikt aan het Young V&A in Londen, de vestiging van het Victoria and Albert Museum voor kinderen, jongeren en gezinnen.

Rapporteurschap

De delegatieleden vervullen momenteel de volgende rapporteurschappen.

• Vogels over ‘Het toepassen van ethische normen op de leden van alle delegaties die deelnemen aan het werk van de Parlementaire Vergadering’
• Panman over ‘Corruptie als bedreiging voor de democratie en de rechtsstaat in Europa’ en ‘Bedreigingen voor het Internationaal Strafhof’
• Veldhoen over ‘Waarborging van de mensenrechten in de door kunstmatige intelligentie aangestuurde publieke sector’. Tevens is zij algemeen rapporteur over het afschaffen van de doodstraf.

Aangenomen teksten

Lees op de website van de OVSE de aangenomen rapporten van de eerste deelsessie van 26-30 januari 2026.

De parlementsverkiezingen in Bulgarije boden kiezers een reële keuze, maar werden gekenmerkt door sterke polarisatie en negatieve campagneretoriek; zo stellen internationale waarnemers.

Hogere opkomst

De verkiezingen van 19 april kenden een hogere opkomst en werden over het algemeen transparant en efficiënt georganiseerd, ondanks tekortkomingen in het wettelijk kader en een last-minute wijziging van het aantal stemlokalen in het buitenland, die de stabiliteit van de kieswet en de inclusiviteit van het proces ondermijnden. De verkiezingen vonden plaats tegen de achtergrond van herhaalde verkiezingen en langdurige politieke instabiliteit. De autoriteiten namen maatregelen om de integriteit van het proces te waarborgen, onder meer tegen vermeende stemmenkoop en intimidatie. Op de verkiezingsdag bezocht Vogels stembureaus in Sofia en omgeving. Vogels: “De Bulgaren gingen voor de achtste keer naar de stembus. De verkiezingen waren goed georganiseerd. Bijzonder was dat je in het stembureau kon kiezen of je via een papieren stembiljet of digitaal wilde stemmen.”

Voorbereidende briefings

Voorafgaand aan de verkiezingsdag op 19 april werden de waarnemers twee dagen gebriefd door de demissionaire minister van Buitenlandse Zaken en ministers die verantwoordelijk zijn voor verschillende aspecten van de verkiezingsorganisatie. Daarnaast waren er presentaties van het team van verkiezingsexperts van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR), leiders en vertegenwoordigers van politieke partijen en coalities, de voorzitter en leden van de Centrale Kiescommissie, alsmede vertegenwoordigers van ngo’s en de media. Tijdens het bezoek verleende een plaatsvervangend lid van de Venetië-commissie (een orgaan van de Raad van Europa bestaande uit onafhankelijke juridische deskundigen) juridische ondersteuning.

De persverklaring van de PACE is te lezen op de website van de Raad van Europa. De uitgebreide verklaring van OVSE/ODIHR en PACE is te lezen op de website van de OVSE.

Vanuit Nederland namen de volgende Eerste Kamerleden deel:

• Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA);
• Daan Roovers (GroenLinks-PvdA);
• Gala Veldhoen (GroenLinks-PvdA);
• Tekke Panman (BBB);
• Rian Vogels (VVD, delegatieleider);
• Carla Moonen (D66);
• Theo Bovens (CDA).

Aan het begin van de zitting koos de Assemblee de Oostenrijkse Petra Bayr tot nieuwe president van de Parlementaire Assemblee.

Internationale rechtspraak onder druk

Tekke Panman opende als rapporteur op 26 januari het actualiteitendebat over het beschermen van het systeem van internationale rechtspraak. "Als we luisteren naar het nieuws, lijkt het erop dat velen zijn vergeten hoe belangrijk het internationaal recht en de internationale rechtspleging zijn, dat dit de gedeelde waarden van onze gemeenschap zijn, en vooral dat menselijkheid centraal staat in ons systeem." Panman uitte zijn zorgen over de behandeling, bedreiging en sanctionering van aanklagers en rechters-functionarissen die hun leven hebben gewijd aan het ter verantwoording roepen van oorlogsmisdadigers, enkel vanwege hun inzet voor het internationale recht.

Namens de fractie van Socialisten, Democraten en Groenen (SOC) benadrukte Saskia Kluit het belang van de geloofwaardige en snelle uitvoering van uitspraken van het ICC en ICJ en het beschermen van mandaathouders zoals ICC-aanklager Kahn en VN-rapporteur Francesca Albanese. "De Raad van Europa en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens spelen een centrale rol. Samen met de VN, het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof vormen zij de pijlers van de internationale rechtsorde voor het verdedigen van fundamentele waarden zoals vrijheid van meningsuiting en menselijke waardigheid."

Versterken van democratieën met jongeren

Tijdens het debat over het rapport 'Het versterken van democratieën met jongeren: van participatie naar gedeelde verantwoordelijkheid' op 28 januari onderstreepte Theo Bovens het belang van inclusieve jeugdparticipatie: "Echte participatie betekent dat jongeren niet alleen over jongerenonderwerpen spreken, maar op alle politieke terreinen moeten kunnen meedoen. Ik stel dan ook voor dat de aanbevelingen niet uitsluitend aan regeringen gericht moeten zijn, maar ook aan maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en jeugdorganisaties, zodat de implementatie meer bij de samenleving en bij jongeren zelf komt te liggen."

Socialiseren op scholen

Namens de ALDE-fractie sprak Carla Moonen in het debat 'Socialisatie op school: naar inclusief en participatief onderwijs dat democratische waarden versterkt' op 28 januari haar waardering uit voor het rapport. Ze benadrukte dat scholen het hart vormen van de democratie: "Net zoals kinderen een spiegel van hun ouders zijn, zijn scholen een spiegel van de samenleving, zowel met haar kracht als met haar problemen, zoals discriminatie en uitsluiting. Daarom moeten scholen plekken zijn waar democratie niet alleen wordt onderwezen, maar daadwerkelijk wordt beleefd."

Bescherming mensenrechten in het Midden-Oosten

In het urgentiedebat 'Politieke crisis in het bredere Midden-Oosten: noodzaak om de mensenrechten en de rechten van alle minderheidsgroepen te beschermen' op 29 januari stelde Kluit dat jaren van debat en passiviteit tegenover Iran hebben geleid tot straffeloosheid en grootschalig geweld tegen onschuldige burgers: "De internationale aandacht gaat naar militaire en strategische kwesties, zonder een geloofwaardig plan voor de bescherming van de Iraanse bevolking. We moeten de passiviteit doorbreken en concrete actie ondernemen om de Iraanse bevolking te beschermen en daders van geweld niet ongestraft te laten."

Democratische vooruitgang in Noord-Macedonië

In het debat over de postmonitoringdialoog van Noord-Macedonië op 29 januari sprak Rian Vogels namens de ALDE-fractie steun uit voor het sluiten van deze dialoog, niet alleen als erkenning van de geboekte vooruitgang, maar ook als stimulans voor pro-Europese hervormers. "Het rapport dat voor ons ligt, bevestigt een belangrijke werkelijkheid: Noord-Macedonië is vandaag de dag een goed functionerende democratie, waar fundamentele rechten en vrijheden worden gerespecteerd. Het rapport identificeert terecht gebieden waar verdere vooruitgang nodig is, namelijk de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de strijd tegen corruptie."

Statement inzake Groenland

Voorafgaand aan het urgentiedebat over Groenland op 29 januari publiceerde de Deense delegatie namens de politieke groepen en 34 landen, waaronder Nederland, een statement over Groenland, waarin zij hun gezamenlijke inzet voor vrede, veiligheid, democratie en een op regels gebaseerde internationale orde benadrukken.

Commissies en rapporteurschappen

• Saskia Kluit werd herbenoemd als voorzitter van de Commissie voor Sociale Zaken, Gezondheid en Duurzame Ontwikkeling.
• Ook nam Kluit deel aan de Joint Committee Meeting met de ambassadeurs bij de Raad van Europa op 29 januari, waarbij gesproken werd over de opvolging van de informele ministeriële conferentie in december 2025.
• In de commissie Politieke Zaken werd Vogels benoemd als rapporteur 'Need to protect Election Observers'. Ook werd zij gekozen tot derde vicevoorzitter van de commissie Election of Judges.
• In de commissie Juridische Zaken werd Veldhoen benoemd tot rapporteur 'Towards the universal abolition of the death penalty'.
• Roovers, Panman, Bovens en Vogels werden lid van de nieuw ingestelde speciale commissie New Democratic Pact.
• Op 29 januari was Kluit als rapporteur inzake de humanitaire crisis in Gaza gastvrouw van het tonen van de film 'The Voice of Hind Rajab', waar 200 mensen aan deelnamen. Na afloop volgde een gesprek met de producent van de film. Ook was er een videoboodschap van de regisseur en moeder van Hind Rajab.

En verder

• Veldhoen en Moonen spraken met de Open Dialogue Foundation over het toenemende misbruik van westerse rechtssystemen en wetshandhaving door autoritaire regimes.
• Op 29 januari woonde Vogels een side-event bij over het verbieden van conversietherapieën, vooruitlopend op het debat later die dag.
• Tijdens het debat over het 65-jarig jubileum van het Europees Sociaal Handvest op 29 januari benadrukte Kluit dat de sociale grondrechten het fundament vormen onder veerkrachtige democratieën en daarmee de kern van het werk van de Raad van Europa.
• Tijdens het open debat op vrijdag 30 januari wees Panman op de beperkte spreektijd, die nadelig kan zijn voor leden wiens moedertaal niet Frans of Engels is, omdat zij hun inhoudelijke bijdrage niet altijd volledig kunnen uitspreken. Panman vroeg om hier in de toekomst rekening mee te houden.
• De Assemblee herdacht de holocaust op Internationale Holocaustherdenkingsdag.
• Het platform 'Open dialoog met de Russische Democratic Forces' had de eerste bijeenkomst.
• De president van Moldavië en de Armeense minister van Buitenlandse Zaken richtten zich tot de leden. De vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken van de Republiek Moldavië lichtte de prioriteiten van het halfjaarlijkse voorzitterschap van het Comité van Ministers toe.
• De verkiezing voor een nieuwe Nederlandse rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens werd gewonnen door Corina Wissels.

De aangenomen rapporten van de eerste deelsessie kunt u terugvinden op de website van de Raad van Europa. Het statement inzake Groenland kunt u terugvinden op de website van het parlement van Denemarken.

Namens Nederland namen de volgende Eerste Kamerleden deel:

• Theo Bovens (CDA);
• Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA);
• Tekke Panman (BBB);
• Gala Veldhoen (GroenLinks-PvdA);
• Rian Vogels (delegatieleider, VVD).

Focus op democratische ontwikkelingen

De Monitoringcommissie sprak op 30 september haar zorgen uit over de algemene situatie in Hongarije. Volgens Kluit ging het niet om politieke tegenstellingen tussen links en rechts, maar om democratie en de rechtsstaat. "Sinds de nieuwe Hongaarse grondwet is aangenomen, zijn macht en middelen geconcentreerd bij de regerende meerderheid, terwijl kritische stemmen in rechtspraak, media en samenleving worden onderdrukt," zei Kluit.

Jongeren

Tijdens het debat op 1 oktober over jongerenbewegingen voor democratie constateerde Bovens dat jongeren de zaken vaak anders aanpakken dan gevestigde organisaties: "Toch wil ik opkomen voor de miljoenen jongeren die hun idealen nastreven binnen het kader van bestaande structuren en organisaties – van sportclubs tot scoutinggroepen – en blijf ik jongeren aanmoedigen om lid te worden van jongerenorganisaties die gelieerd zijn aan politieke partijen."

Kluit stelde dat staten jongeren actief moeten steunen en betrekken bij politiek en beleid. "Dit is belangrijk omdat sommige jongeren in online omgevingen zich van de democratie afkeren en kwetsbaar zijn voor onlineradicalisering. Eenmaal geradicaliseerd is het uiterst moeilijk om hun vertrouwen in de democratie te herstellen."

Politieke partijen en democratie

Tijdens het debat over politieke partijen en democratie op 2 oktober waarschuwde Kluit namens de fractie van Socialisten, Democraten en Groenen (SOC) voor de groeiende intolerantie en desinformatie in Europa. Ze onderstreepte het belang van sterke democratische partijen: "Alleen partijen die echt de democratische dialoog bevorderen, kunnen een sterk democratisch ethos in een land beschermen."

Uitdagingen voor journalisten

Het debat op 1 oktober ging over Oekraïense journalisten in gevangenschap in Rusland. Ter nagedachtenis aan Victoria Rosjtsjyna en alle journalisten die hun leven riskeren voor de waarheid, werd de jaarlijkse herdenking "Victory for Victoria" ingesteld.

Gaza

Het urgentiedebat op 2 oktober betrof de humanitaire ramp in Gaza en de bescherming van journalisten. Kluit sprak haar diepe zorgen uit over de aanvallen op journalisten in Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Ze bracht de inmiddels meer dan 200 gedode journalisten in herinnering en zei dat velen zijn aangevallen, gevangengezet of gemarteld: "Het is een schending van artikel 79 van de Conventies van Genève, juist ingevoerd omdat journalisten een cruciale rol spelen." Ze benadrukte dat Israël systematisch de onafhankelijke verslaggeving in Gaza verhindert en zelfs eigen Israëlische journalisten bedreigt met zware gevangenisstraffen. "Het naar buiten brengen van de waarheid vanuit een oorlogsgebied is noodzakelijk om onze morele grenzen te verdedigen in tijden van oorlog." Ze dankte de Palestijnse en Israëlische journalisten die ondanks levensgevaar blijven rapporteren.

Václav Havelprijs

De Václav Havelprijs is een mensenrechtenprijs die sinds 2013 ieder jaar wordt uitgereikt door de PACE. Dit jaar waren drie journalisten genomineerd: de Georgische Mzia Amaghlobeli, de Oekraïense Maksym Butkevytsj en de Azerbeidzjaanse Ulvi Hasanli. De prijs ging op 29 september naar Butkevytsj.

Oprichting internationale schadeclaimscommissie Oekraïne

De leden debatteerden op 1 oktober over het ontwerpverdrag tot oprichting van een internationale claimscommissie voor Oekraïne. Vogels, die namens de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) sprak, benadrukte dat gerechtigheid pas volledig is wanneer slachtoffers compensatie ontvangen en Rusland verantwoordelijk is gehouden voor zijn schendingen van het internationaal recht, inclusief het herstel van de aangerichte schade. Zij riep haar collega’s op om hun regeringen aan te moedigen het verdrag op 16 december in Den Haag te ondertekenen én om ervoor te zorgen dat hun parlementen het ratificeren. "Alleen dan kan de commissie tot leven komen en krijgen de slachtoffers eindelijk een reëel perspectief op gerechtigheid," aldus Vogels.

Veldhoen noemde het verdrag een belangrijke stap voor gerechtigheid en onderstreepte de rol van de Raad van Europa in het waarborgen van onafhankelijkheid en legitimiteit. "Met dit verdrag geven we een duidelijk signaal af: verantwoordingsplicht is niet abstract. Het is praktisch, afdwingbaar en geworteld in de rechtsstaat. Dat is waar de Raad van Europa voor staat, en zo maken we de belofte van gerechtigheid voor Oekraïne waar."

Bovens benadrukte in het debat drie kernpunten: de rol van de Raad van Europa, degelijke werkbare regels en het brede Nederlandse politieke draagvlak. "Laten we doorgaan met het organiseren en ondersteunen van de voortgang van de claimscommissie binnen onze nationale parlementen," zei Bovens. "Internationaal recht is een zaak voor ons allemaal – binnen en buiten Europa."

Panman zag in het schaderegister, de claimscommissie en een compensatiemechanisme de fundamentele principes van de Raad van Europa inclusief verantwoording achteraf weerspiegeld. "Laten we binnen onze nationale parlementen ons inzetten om de claimscommissie tot een succes te maken ten behoeve van de Oekraïense slachtoffers en de internationale rechtsorde."

Commissies

• In de commissie Juridische Zaken en Mensenrechten werd Tekke Panman gekozen tot rapporteur over corruptie als bedreiging voor de democratie en de rechtsstaat in Europa.
• In dezelfde commissie sprak Veldhoen over haar rapport Bescherming van de mensenrechten in de door AI aangestuurde publieke sector.
• Namens ALDE werd Rian Vogels lid van de commissie voor het reglement van orde, immuniteiten en institutionele zaken en werd gekozen tot rapporteur over ethische normen voor deelnemende leden bij werkzaamheden van de PACE.
• Tekke Panman werd lid van de Subcommissie voor kunstmatige intelligentie en mensenrechten.

En verder

• Op 30 september werd Despina Chatzivassiliou herkozen tot Secretaris-Generaal van de PACE voor een tweede termijn van vijf jaar.
• Op 1 oktober nam Vogels deel aan de vergadering van het parlementaire netwerk voor vrije en eerlijke verkiezingen.
• Vogels en Panman waren aanwezig bij een side event over de implementatie van het Kaderverdrag inzake AI en het bijbehorende instrument georganiseerd door de delegatie van Andorra.
• In het vragenuur met de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa vroeg Kluit hem welke stappen de Raad van Europa zet om het recht op een schoon en gezond milieu te versterken, gezien de gevolgen van de klimaatcrisis voor Europese burgers.
• En marge sprak de delegatie de Permanente Vertegenwoordiger Tanja Gonggrijp en haar team. Ook ontmoetten de leden Christophe Kamp, de Hoge Commissaris inzake Nationale Minderheden (HCNM), die zijn werk voor de OVSE toelichtte.

Namens Nederland namen drie Eerste Kamerleden deel:

• Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA);
• Tekke Panman (waarnemend delegatieleider, BBB);
• Elly van Wijk (BBB).

PACE scherpt eigen regels aan inzake ethiek en corruptiebestrijding

Op 9 april stemde de PACE in met een rapport over de aanpak van corruptie en veranderingen in de eigen regels om de ethische cultuur binnen de Assemblee te verbeteren. De regels waren al aangescherpt na het corruptieschandaal in verband met Azerbeidzjan in 2017, maar de parlementsleden vonden dat er meer moest gebeuren. De aanpassingen in de regels omvatten een robuustere procedure voor leden om hun belangen aan te geven. Ook komen er strengere sancties voor het niet aangeven hiervan en komen er betere controles op de verklaringen. Daarnaast komt er strenger toezicht op leden die verantwoordelijke functies bekleden binnen de Vergadering. Deze regels gaan in vanaf januari 2026.

Saskia Kluit verwees in haar bijdrage naar de Eerste Kamer, waar regelmatig wordt gedebatteerd over integriteit: "We hebben geen uitgesproken corruptiezaken, maar wel integriteitskwesties. Als je die niet behandelt, is het een schimmel die de fundamenten van ons democratisch systeem aantast." Ze vindt dat dat ook geldt voor de PACE: "We kunnen de waarden die we nastreven, alleen bereiken als we ze ook op onszelf van toepassing laten zijn."

Ontwerpverdrag bescherming milieu

Op 10 april debatteerde de Assemblee over het Ontwerpverdrag van de Raad van Europa inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht.

Tekke Panman sprak namens de fractie van de Europese Volkspartij steun uit voor het rapport, maar wilde nog wel twee punten van zorg benadrukken. Het eerste is het ambitieniveau. Daarbij verwees hij naar Raad van Europa-verdragen en internationale overeenkomsten die al bestaan, zoals het klimaatakkoord van Parijs, waaraan de EU-lidstaten gebonden zijn. "Deze kaders benadrukken al het belang van een gezond en duurzaam milieu." Als tweede vond Panman dat er rekening moest worden gehouden met mogelijke nadelen. "Elk verdrag dat we aannemen, brengt onvermijdelijk uitdagingen met zich mee op het gebied van interpretatie en implementatie." Tot slot merkte hij op dat het verdrag duidelijkheid verschaft en een gedeelde verantwoordelijkheid weergeeft om het milieu te beschermen, naast ook economische activiteiten die zorgen voor onze basisbehoeften, zoals voedselproductie.

Saskia Kluit voerde als voorzitter van de PACE-commissie Sociale Zaken als laatste het woord. Zij informeerde de leden dat het rapport unaniem was aangenomen in de commissie. "Dit is een belangrijke stap voorwaarts. De huidige instrumenten zijn niet genoeg. Strafrecht is nodig om de toekomst van onze jongeren beter te beschermen. We zullen een sterk signaal afgeven aan regeringen in heel Europa, zoals vertegenwoordigd in het Comité van Ministers, namelijk dat we eensgezind zijn in het verdedigen van het milieu en het zo serieus nemen dat het ook deel uitmaakt van het strafrecht."

Actualiteitendebat over Gaza

In het actualiteitendebat op 10 april over een onmiddellijk einde maken aan de humanitaire blokkade van Gaza en het staakt-het-vuren te herstellen sprak Saskia Kluit namens de fractie van Socialisten, Democraten en Groenen. Ze verwees naar het rapport over de humanitaire situatie in Gaza dat is aangenomen in januari, tijdens de eerste deelzitting van PACE, en merkte op dat de situatie een nog grotere ramp is dan voorheen. "De schade aan het ons beschermende systeem van het internationaal humanitair recht is maximaal getest door wat er in Gaza gebeurt."

Zo is er sinds vier weken een volledige blokkade en worden hierdoor twee miljoen mensen met de dood door uithongering bedreigd. Zoals de humanitaire ngo's vertelden op de door Kluit georganiseerde hoorzitting eerder in de week, raken de medische voorraden binnen twee à drie weken op. Hierdoor dreigt binnenkort opnieuw een situatie waarin mensen zonder verdoving behandeld of geopereerd moeten worden.

Het geweld tegen hulpverleners en het massagraf van hulpverleners noemde Kluit een triest dieptepunt. Ook benoemde ze de blijvende aanvallen op de pers en persvrijheid door Israël als onacceptabele schendingen van het internationaal recht. Naast de hernieuwde oproep voor een onmiddellijk staakt-het-vuren en hervatting van de hulptransporten, riep ze opnieuw op tot onmiddellijke vrijlating van de gijzelaars.

En verder

• Op 9 april namen Van Wijk en Kluit deel aan de bijeenkomst van Women@PACE over structureel gendergerelateerd geweld. Speciale gast was H.K.H. de Groothertogin van Luxemburg. Ook spraken Tanja Gonggrijp, Permanent Vertegenwoordiger bij de Raad van Europa en voorzitter van het Comité van de Partijen bij het Verdrag van Istanbul, en Chékéba Hachemi, voorzitter van de vereniging Afghanistan Libre en medeoprichter van Stand Speak Rise Up!
• Daarnaast spraken Van Wijk en Panman met een delegatie van de Belarusian Democratic Forces en sprak Kluit met de samenwerkende Russische oppositie, waaronder Vladimir Kara-Murza. Kara-Murza is voormalig politiek gevangene en winnaar van de Václav Havelprijs.
• Panman was op 10 april aanwezig bij de viering van 30 jaar lidmaatschap van Litouwen bij de Raad van Europa
• Kluit was spreker bij het side event Rebuilding Gaza for Gazans, georganiseerd door de Turkse delegatie.

De aangenomen rapporten van de tweede deelsessie kunt u terugvinden op de website van de Raad van Europa.

Vanuit de PACE namen de leden Tekke Panman (BBB), Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA), Rian Vogels (delegatieleider, VVD) en Theo Bovens (CDA) deel aan dit overleg. Namens het Congres van Lokale en Regionale Overheden waren aanwezig: Joris Bengevoord (voorzitter congresdelegatie, burgemeester van Winterswijk), Elianne Demollin-Schneiders (BBB, gedeputeerde Limburg), Peter Drenth (CDA, gedeputeerde Gelderland), Eke Folkerts (BBB, gedeputeerde Fryslân), Sigrid Sengers (burgemeester Druten) en Hilde Moerland (VVD, wethouder Tholen).

Het Nederlandse geluid

De ontmoeting stond in het teken van samenwerking en het versterken van elkaars rol binnen de Raad van Europa. Rian Vogels benadrukte het belang van goede onderlinge relaties. "Het is essentieel om elkaar te kennen en samen het Nederlandse geluid te laten horen in al zijn facetten," zei Vogels. Ook Joris Bengevoord was enthousiast. "We werken aan dezelfde thema’s, zoals democratie en mensenrechten. Dit is een mooie stap om de samenwerking te versterken," aldus Bengevoord.

Democratische waarden

Tijdens de bijeenkomst werd onder andere gesproken over de situatie in Turkije, waar gekozen burgemeesters worden vervangen door vertrouwelingen van het regime. De delegaties onderstreepten het belang van de democratische waarden waar de Raad van Europa voor staat, juist in een tijd waarin deze onder druk staan.

De Raad van Europa is opgericht in 1949 en richt zich op de bescherming van mensenrechten, democratie en de rechtsstaat. Op de agenda van de conferentie stonden het beschermen van democratie, het verzekeren van vrijheid van meningsuiting in tijden van polarisatie en onzekerheid, en geweld tegen volksvertegenwoordigers. Op de tweede dag kwamen de secretarissen-generaal van de parlementen bijeen in een eigen overleg. Remco Nehmelman, de Griffier van de Eerste Kamer, en Peter Oskam, de Griffier van de Tweede Kamer, waren daarbij. De Griffiers bespraken de uitdagingen van kunstmatige intelligentie en het gebruik ervan door parlementen.

Vooravond

Aan de vooravond van de conferentie werd de delegatie ontvangen door Tanja Gonggrijp, permanent vertegenwoordiger bij de Raad van Europa, haar plaatsvervanger, Loek ten Hagen, en een aantal Nederlanders werkzaam in Straatsburg: Jolien Schukking, rechter van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, Jeroen Schokkenbroek, directeur Anti-discriminatie bij de Raad van Europa, Marco Leidekker, divisiehoofd bij het comité ter voorkoming van foltering (CPT) en Christian Mommers, adviseur van de Commissaris voor de mensenrechten en de Raad van Europa.

Beschermen van de democratie

Waarden onder druk

Donderdag begon de conferentie met het thema beschermen van de democratie. “Nu onze democratieën het doelwit zijn, onze rechtsstaat wordt bedreigd en onze fundamentele waarden met geweld worden aangevochten, dragen wij, Voorzitters van parlementen, een historische verantwoordelijkheid: wij zijn de bolwerken van onze rechtsstaat tegen de gevaren die deze bedreigen”, zei Yaël Braun-Pivet, Voorzitter van de Franse Nationale Vergadering, die als hoofdspreker het thema inleidde. Bärbel Bas, Voorzitter van de Bondsdag, onderstreepte dat de waarden van de Raad van Europa nog nooit zo onder druk hebben gestaan. “We moeten de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat verdedigen. Ook op onze parlementen wordt een beroep gedaan. Wij als parlementsleden moeten de omvang van deze taak aan onze burgers overbrengen”, sprak Bas.

Onafhankelijke instantie

Jan Anthonie Bruijn, Voorzitter van de Eerste Kamer, legde in zijn bijdrage de nadruk op zowel externe als interne bedreigingen voor de democratie en rechtsstaat, met een speciale focus op het belang van vertrouwen tussen burgers en overheid. Hij pleitte voor het oprichten van een onafhankelijke wetenschappelijke instantie voor de rechtsstaat. Zo'n dienst kan worden aangeboden aan politieke partijen en bij de vorming van een coalitieregering, met als doel bij te dragen aan het vertrouwen in overheid en politiek. “Vertrouwen is het fundament van onze democratische rechtsorde, van vrede, veiligheid en welvaart”, sprak Bruijn.

Vrijheid van meningsuiting in tijden van polarisatie

Vrijheid beschermen

’s Middags zei Pedro Rollán Ojeda, Voorzitter van de Spaanse senaat, in zijn bijdrage dat vrijheid van meningsuiting een van de belangrijkste pijlers is waarop onze democratieën en de toekomst van onze samenlevingen zijn gebaseerd. “Zonder vrijheid van meningsuiting is er misschien iets anders, maar zijn er geen volledige democratieën. Daarom is het essentieel om deze vrijheid te beschermen met alle middelen die ons ter beschikking staan,” sprak Rollán Ojeda.

Andere doelstellingen

In zijn bijdrage hield Martin Bosma juist een pleidooi voor polarisatie. “Parlementen zijn het hoogst verkozen orgaan in een democratie. Als zodanig moeten ze voortdurend opkomen voor hun rechten en hun rechtmatige plaats in een moderne staat. Als leiders van onze parlementen zijn we allemaal verplicht om voortdurend klaar te staan om de rechten van parlementen te verdedigen. Laten we eerst erkennen dat regeringen andere doelstellingen hebben dan wij. Zij regeren; wij controleren”, zei Bosma. Hij benadrukte het onvervreemdbare recht om goed geïnformeerd te worden door onze regeringen. “Dat is geen gunst; het is ons meest fundamentele recht. In de Nederlandse Grondwet is dat vastgelegd in artikel 68 – het recht op informatie”, aldus Bosma.

Conclusies

PACE-President Theodoros Rousopoulos sloot op vrijdag de conferentie af. Hij stelde dat onze eenheid en solidariteit de sterkste verdediging zijn tegen kwaadaardige buitenlandse en binnenlandse krachten die de democratie en de vrede willen ondermijnen. “We moeten manieren vinden om opnieuw contact te maken met die burgers, vooral met de jeugd. We moeten  de passie voor democratie en vrede terugbrengen in plaats van berusting en verdeeldheid. We moeten investeren in burgereducatie die harten en geesten bereikt, in de hele samenleving en vooral in scholen en onderwijsinstellingen. En parlementariërs hebben een speciale verantwoordelijkheid en een leidende rol te spelen”, zei de heer Rousopoulos.

Bilaterale ontmoetingen

De conferentie werd door de Voorzitters gebruikt om bilaterale gesprekken te voeren met hun collega’s. Zo ontmoetten beide Voorzitters Ruslan Stefanchuk, Voorzitter van de Verchovna Rada in Oekraïne. Jan Anthonie Bruijn sprak met zijn collega's Andrija Mandic (Montenegro) en Gerard Fernández Noroña (Mexico), met de Ondervoorzitter van de Franse Senaat, Loïc Hervé, en de Ondervoorzitter van het Britse House of Lords, Lord Gardiner of Kimble. Op vrijdag werd de delegatie ontvangen bij GRECO, het orgaan dat in 1999 door de Raad van Europa is opgericht om overheidscorruptie te bestrijden. In het gesprek werd gereflecteerd op de integriteitsmaatregelen in de Eerste en Tweede Kamer.

Bekijk de bijdrage van de Voorzitter van de Eerste Kamer, de bijdrage van de Voorzitter van de Tweede Kamer en de conclusies van de conferentie.

De bijeenkomst was georganiseerd op initiatief van Eerste Kamerlid Saskia Kluit (GroenLinks-PvdA) als lid van de PACE-delegatie en in haar rol als voorzitter van de commissie voor sociale zaken, gezondheid en duurzame ontwikkeling, en door de griffie interparlementaire betrekkingen. Vanuit de PACE-delegatie namen de Eerste Kamerleden Tekke Panman (BBB) en Gala Veldhoen (GroenLinks-PvdA) deel.

Een resolutie van de Assemblee

Presentatie van Aurora Floridia

Aurora Floridia is voorzitter van het PACE-netwerk en Italiaans parlementslid. Ze presenteerde aan de woordvoerders in de Tweede Kamer een resolutie die in 2024 door de Assemblee is aangenomen. Die ging over mainstreaming van het mensenrecht op een veilig, schoon, gezond en duurzaam milieu in het proces van Reykjavik. De resolutie beschouwt een gezonde leefomgeving niet als een politieke wens, maar als een wettelijke verplichting.

Erkenning van het recht op een gezonde leefomgeving

De politieke erkenning van het recht op een gezonde leefomgeving werd het jaar daarvoor voor het eerst voor de Raad van Europa vastgelegd tijdens de vierde top in Reykjavik van regeringsleiders van deze Raad. De andere mensenrechtenorganisaties in de wereld hebben dit recht al eerder opgenomen in hun mensenrechtenraamwerk. Ook hebben 42 van de 46 leden van de Raad van Europa het recht in vrijblijvende vorm erkend via de VN-resolutie met hetzelfde onderwerp. Floridia lichtte toe dat het Comité van Ministers van de Raad van Europa in mei 2025 verder over dit onderwerp spreekt.

Een gelijk speelveld

Kluit voegde eraan toe dat als dit recht er komt, bedrijven hiervan kunnen profiteren omdat er dan sprake is van een gelijk speelveld met op elkaar afgestemde regelgeving. Kluit: “De meerwaarde voor burgers ligt erin dat zij zich op het recht op een schone leefomgeving kunnen beroepen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Nu kunnen burgers daar ook al terecht met milieuclaims, maar alleen wanneer zij daar zelf persoonlijk door zijn geraakt. Het recht op een schone leefomgeving maakt dat mensen er ook zaken kunnen voorleggen in de periode wanneer ze niet zelf ziek zijn geworden”. De delegatie beantwoordde daarna vragen van de Tweede Kamerleden.

Gesprekken

Na het publieke deel sprak de delegatie verder met een aantal Kamerleden, internationale en nationale juristen en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Ook had de delegatie een ontmoeting met ondervoorzitter Tom van der Lee.

Vanuit Nederland waren de volgende Eerste Kamerleden aanwezig: Tekke Panman en Elly van Wijk (beiden BBB), Gala Veldhoen en Saskia Kluit (beiden GroenLinks-PvdA), Rian Vogels (delegatieleider, VVD) en Theo Bovens (CDA).

In het kort

Onderwerpen

Tijdens de zitting verdedigde Saskia Kluit haar rapport over de humanitaire crisis van vrouwen, kinderen en gijzelaars in Gaza. Plenaire debatten gingen verder over de situatie in Georgië en het al dan niet toelaten van de Georgische delegatie, en over de noodzaak van een hernieuwde, op regels gebaseerde internationale orde. Er waren ook debatten over de rol van migratie bij de vergrijzing van de bevolking in Europa, de bescherming van het beroep van advocaat, de dringende noodzaak van vrije en eerlijke verkiezingen in Belarus en de Europese inzet voor een rechtvaardige en duurzame vrede in Oekraïne.

Toespraken en benoemingen

De Luxemburgse minister-president Frieden sprak de Assemblee toe. Dat deed ook patriarch Bartholomeus I van Constantinopel, hoofd van de oosters-orthodoxe kerk. De heer Theodoros Rousopoulos werd herkozen als voorzitter van de Parlementaire Assemblee. Ook werden de achttien vicevoorzitters gekozen. En marge van de vergadering werd de delegatie ontvangen door Loek ten Hagen, de plaatsvervangende permanent vertegenwoordiger bij de Raad van Europa.

Humanitaire crisis in Gaza

Onschuldige mensen beschermen

Rapporteur Saskia Kluit heeft een resolutie gemaakt over ’De absolute en dringende noodzaak om een einde te maken aan de humanitaire crisis voor vrouwen, kinderen en gijzelaars in Gaza’. Daarover sprak ze tijdens het plenaire debat op dinsdag 28 januari. “Een van de uitgangspunten in dit rapport is het humanitair recht, de meest fundamentele bescherming tegen onrechtvaardige situaties en onveiligheid en bedoeld om onschuldige burgers te beschermen in tijden van conflict,” zei Kluit. “Humanitair recht is niet wederkerig. Het betekent dat het niet uitmaakt wat de andere partij doet; Je moet nog steeds alles doen wat in je macht ligt om de onschuldige mensen te beschermen, in dit geval in Gaza”, aldus Kluit.

Verbod op UNRWA

De resolutie roept Israël op om het verbod op UNRWA in te trekken. “UNRWA heeft een zeer belangrijke rol in het leveren van humanitaire hulp aan de mensen in Gaza en er is geen goed alternatief. Als we accepteren dat VN-organen worden verboden in tijden van conflict, betekent dat daarnaast dat mensen geen eten en geen medische hulp krijgen”, zei Kluit. De resolutie stelt dat ook lokale en buitenlandse journalisten toegang moeten krijgen tot Gaza zodat zij onafhankelijk kunnen berichten.

Standpunt innemen

Theo Bovens wees de leden erop dat zij allemaal willen proberen een einde te maken aan het lijden van de mensen in Gaza en Israël, maar dat ze het niet eens zijn over de manier waarop ze dit willen bereiken. “Daarom is het belangrijk dat de internationale gemeenschap een standpunt inneemt ten gunste van de onschuldige burgerbevolking, volgens het internationaal humanitair recht”, sprak Bovens. Volgens hem vraagt de resolutie dit op een opmerkelijk evenwichtige manier en is het handhaven van de regels van het internationaal humanitair recht een belangrijke taak voor de Raad van Europa. Bovens riep de leden op om de kant te kiezen van de zwakken, de onschuldigen en de slachtoffers, tegen de macht van terroristische organisaties. Hij vroeg de leden voor de resolutie te stemmen.

Situatie in Georgië

Georgische verkiezingen

Op meerdere momenten werd er gesproken over de situatie in Georgië. Bij de opening van de eerste deelsessie op 27 januari werden de geloofsbrieven van de Georgische delegatie vanwege de inhoud aangevochten. ’s Middags werd teruggeblikt op de verkiezingen van 26 oktober 2024. Tekke Panman sprak namens de fractie van de Europese Volkspartij (EVP). “Wat de verkiezingen van afgelopen oktober betreft en de opschorting van de heronderhandelingen over de toetreding tot de EU, is het goed dat de Assemblee de onderdrukking van protesten, de intimidatie bij de verkiezingen en de veronachtzaming van een volledig open, transparant en eerlijk democratisch proces met gelijke kansen voor alle deelnemers aan dit proces veroordeelt,” zei Panman.

Terugtrekking

De Monitoringcommissie en de commissie voor regels en procedures presenteerden op woensdag 29 januari hun rapport. Daarin stelden zij voor de Georgische delegatie toe te laten onder de voorwaarde dat zij in april voldoen aan de voorschriften. De Georgische delegatie zou sommige rechten dan niet mogen uitoefenen tot voldaan is aan de vereisten. De Georgische delegatie besloot daarop zich terug te trekken.

Herdenking tachtigjarige bevrijding kamp Auschwitz-Birkenau

Minuut stilte en ceremonie

De plenaire vergadering van maandag 27 januari werd geopend met een minuut stilte omdat de bevrijding van het kamp Auschwitz-Birkenau tachtig jaar geleden was. De leden van de Nederlandse delegatie waren op woensdag 29 januari aanwezig bij de herdenkingsceremonie in de plenaire zaal.

Duisternis en straffeloosheid

“De Holocaust, een verwoestende aanval op de mensheid en de menselijke geest die ons begrip op de proef stelt, blijft vragen om reflectie over hoe zo'n duisternis kon ontstaan”, zei PACE-voorzitter Theodoros Rousopoulos. Alain Berset, secretaris-generaal van de Raad van Europa, benadrukte het belang van weten wat er gebeurd is in alle concentratie- en vernietigingskampen van de nazi's. “Wanneer we straffeloosheid ongestraft laten, geven we de vijanden van de democratie de macht”, aldus Berset.

Antisemitisme

Yisrael Meir Lau is voorzitter van Yad Vashem, voormalig opperrabbijn van Israël en de jongste overlevende van Buchenwald. Hij sprak over zijn herinnering aan zijn deportatie als kind, het verlies van zijn familie en de omstandigheden van zijn bevrijding. Hij stelde hardnekkig antisemitisme aan de kaak. “We willen dat onze kinderen vrijheid kennen, vrede en nooit oorlog”, zei hij. Hierna werden kransen voor de slachtoffers van de Holocaust gelegd bij de gedenksteen voor het Palais de l'Europe.

Rol migratie bij demografische ontwikkelingen

Rapport over vergrijzing

Er was een debat over de rol van migratie bij de vergrijzing van de bevolking in Europa op 29 januari. Tijdens het debat dankte Kluit de rapporteur voor de inzet van een nieuwe richting. “Dit op feiten gebaseerde rapport over onze demografische uitdagingen laat een realistische houding zien ten opzichte van migratie en de oplossingen waaruit we kunnen kiezen. Als we onze prioriteiten niet op orde krijgen, hebben we straks nog maar twee werkenden voor één oudere en dat zal onze economie verwoesten”, zei Kluit.

Groepen combineren

Volgens haar kunnen we door groepen (ouderen, vluchtelingen en migranten) te combineren, samen een goede toekomst hebben. Volgens haar zijn regeringen nodig die onze mensen helpen met taalcursussen, interculturele gemeenschappen, en het accepteren van diploma's uit verschillende landen.

Overige zaken

Saskia Kluit nam deel aan een bijeenkomst van de Joint Committee met de ambassadeurs bij de Raad van Europa op 30 januari, waarbij ook gesproken werd over Georgië.

De commissie voor sociale zaken, gezondheid en duurzame ontwikkeling koos Kluit unaniem tot haar voorzitter.

Tekke Panman is namens zijn fractie lid geworden van het Netwerk voor vrije en eerlijk verkiezen.

De EVP-fractie heeft Elly van Wijk op 28 januari toegelaten.

Rian Vogels is aangesteld tot vicepresident van de fractie van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) en Saskia Kluit tot vicepresident van de fractie van Socialisten, Democraten en Groenen (SOC).

Vanuit Nederland waren de Eerste Kamerleden Tekke Panman (BBB), Gala Veldhoen en Saskia Kluit (beiden GroenLinks-PvdA), Rian Vogels (delegatieleider, VVD), Theo Bovens (CDA) en Carla Moonen (D66) aanwezig.

In het kort

De behandeling van Julian Assange, de negentigste verjaardag van de Holodomor in Oekraïne en de Europese aanpak van migrantensmokkel kwamen aan bod. Er waren twee actualiteitendebatten. Die gingen over de verslechterende situatie van de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie in Azerbeidzjan en over de situatie in het Midden-Oosten, in het bijzonder over de situatie in Gaza. Voor het eerst besloot de Assemblee om de immuniteit van een van haar leden, Marcin Romanowski uit Polen, op te heffen. Dit gebeurde na een verzoek van de Poolse minister van Justitie. Het was vrij uniek dat de Assemblee het rapport over bescherming van de mensenrechten van sekswerkers terugstuurde naar de commissie voor gelijkheid en non-discriminatie.

Václav Havel-mensenrechtenprijs

Winnaar

Er stonden drie kandidaten op de shortlist van de Václav Havel-mensenrechtenprijs van 2024. María Corina Machado, de mensenrechtenverdedigster en voormalig lid van de Nationale Assemblee van Venezuela, won de prijs op 30 september.

Vladimir Kara-Moerza

Vladimir Kara-Moerza was pas vrijgelaten uit de gevangenis in Rusland en won deze prijs in 2022. Hij was ook bij de ceremonie en sprak zijn diepe respect uit voor de finalisten van dit jaar. Hij bracht hulde aan de eerdere winnaars die nog steeds in gevangenschap worden gehouden met als enige ‘misdaad’ het uiten van meningen die afwijken van de mening van hun regeringen. “We moeten blijven vechten voor hun vrijlating en voor de vrijlating van iedereen die onterecht gevangen zit over de hele wereld”, zei hij. Daarna zei hij: “Ik ben hier vandaag alleen vanwege jullie, vanwege de blijvende inspanningen van goede mensen in democratische landen, waaronder zo veel mensen in deze Assemblee, die sterker bleken te zijn dan welke dictatuur ooit kan hopen te zijn.”

De nieuwe secretaris-generaal van de Raad van Europa

Drie prioriteiten

Alain Berset, de nieuwe secretaris-generaal van de Raad van Europa, gaf uitleg over zijn werkzaamheden. Hij benadrukte de cruciale rol van de Raad van Europa bij het zorgen voor een toekomst van vrede, stabiliteit, welvaart, veiligheid en waardigheid voor de Europese burgers. De Raad van Europa viert zijn 75e verjaardag. De heer Berset gaf aan zich tijdens zijn mandaat te richten op drie prioriteiten: Oekraïne steunen, de democratie nieuw leven inblazen en de eenheid van de Europese familie met alle diversiteit bevorderen.

Afbreken van interne barrières

Theo Bovens zei tegen de secretaris-generaal dat hij zich zorgen maakt over de toenemende sfeer in Europa van nation first, het bouwen van sterkere binnengrenzen. De heer Berset komt uit een land waar vier culturele groepen met verschillende talen samenwerken en samenleven. De heer Bovens vroeg hem een moderne pater familias te zijn voor deze familie van 46 Europese naties. “Ik denk dat de democratie kan groeien door meer interne barrières op het continent af te breken, en dat de grensoverschrijdende dialoog de rechtsstaat kan versterken”, zei Bovens.

Situatie in het Midden Oosten, in het bijzonder Gaza

Humanitair recht in Gaza

Het actualiteitendebat over ‘de Situatie in het Midden Oosten: escalatie van geweld en toenemende humanitaire crisis, met name in Gaza’ was op 1 oktober. Saskia Kluit opende het debat met de oproep aan Hamas tot de onmiddellijke terugkeer van alle gijzelaars en de onmiddellijke verlening van toegang aan het Rode Kruis. Haar bijdrage ging over de humanitaire ramp in Gaza, waarbij het humanitair recht niet nageleefd wordt. “We moeten Israël en alle partijen in het Midden-Oosten dringend oproepen om de internationale grenzen, het humanitair recht en de regels die zijn opgesteld voor precies de situatie waar we het nu over hebben, volledig te respecteren. Humanitair personeel moet in alle situaties kunnen rekenen op veilige werkomstandigheden, en toegangspunten tot conflict- en de-escalatiezones, vooral in Gaza, moeten te allen tijde open zijn voor humanitaire en medische goederen”, zei Kluit.

Tweestatenoplossing

Carla Moonen onderstreepte namens de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) dat de Europese liberalen geloven in een tweestatenoplossing. “We moeten een kader steunen waarin Israël en een toekomstige Palestijnse staat vreedzaam naast elkaar bestaan, met erkende grenzen en wederzijds respect. De noodzaak van een tweestatenoplossing is nog nooit zo duidelijk geweest. De Parlementaire Assemblee dient zijn verantwoordelijkheid te nemen door met resoluties te pleiten voor een vreedzame oplossing van het conflict”, stelde Moonen.

De negentigste verjaardag van de Holodomor

Herdenking van de Holodomor

De Assemblee herdacht op 3 oktober de negentigste verjaardag van de Holodomor in Oekraïne. Rian Vogels voerde namens de ALDE-fractie het woord. Volgens haar geeft het rapport van de PACE een belangrijk politiek signaal om de wreedheid van wat er in 1932 en 1933 gebeurde te erkennen en te herdenken: een door de mens veroorzaakte hongersnood door het regime van Stalin leidde tot de dood van miljoenen Oekraïners.

Erkennen als genocide

Op dit moment erkennen ongeveer dertig landen de Holodomor als genocide. Vogels verwees naar de motie hierover die de Tweede Kamer heeft aangenomen. De Tweede Kamer heeft advies gevraagd aan Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV). Daarna concludeerde de Tweede Kamer dat de hongersnood in Oekraïne in 1932 en 1933, die opzettelijk werd veroorzaakt door het Sovjetregime, naar hedendaagse maatstaven wordt erkend en veroordeeld als genocide. De resolutie hierover werd unaniem aangenomen door de Assemblee.

Recht op voedsel

PACE-rapport over recht op voedsel

De Assemblee nam op 3 oktober unaniem een rapport aan over recht op voedsel. Met het rapport dringt de Assemblee aan op toegankelijk, duurzaam en adequaat voedsel voor iedereen en op het vastleggen van een ‘recht op voedsel’ in nationale grondwetten. Saskia Kluit voerde het woord namens de fractie van Socialisten, Democraten en Groenen. Ze onderstreepte het belang van het recht op gezond voedsel.

Gezond voedsel in supermarkten

Saskia Kluit zei: “Omdat ik nog maar één nier heb, kan ik niet gezond eten als ik mijn eten in een gewone supermarkt koop. En dat geldt voor veel mensen, want we hebben gemiddeld geen gezond voedsel meer in onze supermarkten. Veel mensen die weinig geld hebben, weten wel wat ze eten, maar dat wat ze kunnen betalen is niet voedzaam en hierdoor hebben ze een gebrek aan vitamines en mineralen.” Ze sloot af met de oproep dat we toe moeten van een liefdadige aanpak naar een op rechten gebaseerde aanpak van voedselvoorziening aan mensen in armoede waarbij normaal, gezond en veilig voedsel de norm wordt.

Overige zaken

Saskia Kluit deed op 3 oktober mee aan het debat over de risico’s en kansen in het meta-universum. Ze wees erop dat informatie in de onlinewereld niet altijd betrouwbaar is en ze wees op de gevaren van desinformatie in de onlinewereld.

Gala Veldhoen is namens de Assemblee benoemd tot algemeen rapporteur over de afschaffing van de doodstraf.

De delegatie bezocht op 2 oktober Jolien Schukking, Nederlandse rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Monaco vierde op 2 oktober zijn twintigste verjaardag als lid van de Raad van Europa in aanwezigheid van Z.D.H. Prins Albert II. Rian Vogels woonde de ceremonie bij.

Tekke Panman nam deel aan een bijeenkomst met de ambassadeurs bij de Raad van Europa, waarbij gesproken werd over de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. 

Tot slot sprak de delegatie met Tanja Gonggrijp, de permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de Raad van Europa, en met Lucia Luijten, secretaris-generaal van de Centrale Commissie van de Rijnvaart (CCR). Dat is de oudste internationale organisatie in de wereld, die is opgericht door het Congres van Wenen in 1815.