Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Slootweg over het bericht 'Ontslagen bij KPMG om toetsfraude, commissaris Van Boxtel stapt op'

Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 14 september 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Ontslagen bij KPMG om toetsfraude, commissaris Van
Boxtel stapt op»1 en het bericht «Nog 3 accountantskantoren onderzoeken fraude bij examens»?2

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Financiën wanneer het gaat om
toetsen en examens voor accountants?

Antwoord 2

Opleidingen en trainingen dienen enerzijds om de vakbekwaamheid van het individu te
vergroten en anderzijds als waarborgen binnen het systeem van kwaliteitsbeheersing
van accountantsorganisaties, om ervoor te zorgen dat zij werkzaamheden van voldoende
kwaliteit uitvoeren. Fraude bij opleidingen en trainingen ondermijnt deze doelstellingen.
Bovenal tast fraude bij opleidingen en trainingen de kern van de accountant en de
accountantsorganisatie aan, namelijk hun integriteit.

Als Minister van Financiën ben ik op grond van de Wet op het Accountantsberoep (Wab)
systeemverantwoordelijk voor het stelsel van opleidingen tot en examinering van accountants.
De Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie voor Accountants (NBA), de Commissie
Eindtermen Accountantsopleidingen, de Raad voor de Praktijkopleidingen, de accountantskantoren
en uiteraard de accountants zelf zijn betrokken bij de uitvoering van dit stelsel.

Accountantsorganisaties maken gebruik van opleidingen en trainingen als middel om
de vakbekwaamheid van accountants op peil te houden. Dit omvat onder andere opleidingen
en trainingen met betrekking tot verslaggevingsvoorschriften, controlestandaarden,
onafhankelijkheidseisen en naleving van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren
van terrorisme. Hierbij kan gedacht worden aan interne examens die dienen om te beoordelen
of de kennis toereikend is, of aan trainingen die vereist zijn om bepaalde audits
uit te mogen voeren.

Op basis van het voorgaande heeft examenfraude niet alleen invloed op de vakbekwaamheid
van accountants. Het ondermijnt tevens het vertrouwen in accountants en accountantsorganisaties,
waarbij de integriteit niet ter discussie zou moeten staan.

Vraag 3

Wat is de verantwoordelijkheid van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) wanneer
het gaat om toetsen en examens van accountants?

Antwoord 3

Een accountantsorganisatie moet een vergunning hebben om wettelijke controles te mogen
uitvoeren. De AFM verleent zo’n vergunning. De AFM houdt toezicht op vergunninghoudende
accountantsorganisaties die wettelijke controles uitvoeren. Zij controleert of accountantsorganisaties
voldoen aan de geldende wettelijke toezichtregels en -normen.

Vraag 4

Bent u van mening dat KPMG, PwC, Deloitte en EY de juiste maatregelen hebben genomen
of verwacht u van hen meer? Indien u meer verwacht, welke extra maatregelen zou u
graag van hen zien?

Antwoord 4

KPMG heeft bekend gemaakt dat er al een aantal maatregelen zijn genomen. Ik vind het
belangrijk dat de andere genoemde accountantsorganisaties hebben aangekondigd een
onderzoek te laten doen naar eventuele examenfraude. Ik wacht de resultaten van deze
onderzoeken af. Ik verwacht van deze organisaties dat zij bij geconstateerde misstanden
maatregelen zullen nemen, die passen bij de ernst, oorzaak en omvang van de misstanden.

Vraag 5

Onderstreept dit voorval in uw ogen de analyse van kwartiermakers Fortuyn en De Vries
dat de cultuur in de accountancy-sector echt moet veranderen?

Antwoord 5

De kwartiermakers Chris Fonteijn en Marlies de Vries hebben het belang van een cultuurverandering
verschillende malen benadrukt in hun voortgangsrapportages, waarbij zij dit hebben
benoemd als zijnde de kern van de benodigde kwaliteitsslag binnen de accountancysector.
In de laatste voortgangsrapportage constateerden zij tot nu toe daarin een bescheiden
vooruitgang op het gebied van cultuurverandering, met ruimte voor verbetering. Ik
ben van mening dat dit voorval laat zien dat er nog verbetering nodig is. De kwartiermakers
zullen in het najaar van 2023 hun eindrapportage publiceren.

Vraag 6

Denkt u dat meer, andere, betere of beter nageleefde audit quality indicators (aqi’s)
dit gedrag bij deze accountantsorganisaties had kunnen voorkomen?

Antwoord 6

Audit Quality Indicators (AQI’s) dienen onder andere om het gesprek op gang te helpen
brengen over verschillende aan kwaliteit gerelateerde factoren die de onderneming
of instelling mag verwachten van de uitvoering van een wettelijke controle door een
bepaalde accountantsorganisatie. AQI’s geven belanghebbenden een eerste inzicht in
diverse aspecten van kwaliteit. Van de verplichting te moeten rapporteren over deze
indicatoren kan een prikkel uitgaan om waar mogelijk de kwaliteit van de wettelijke
controle te verbeteren. Het is geen primair doel van deze kwaliteitsindicatoren om
te voorkomen dat accountants toetsen afleggen in strijd met de voorschriften.

Vraag 7

Klopt het dat de voorzitter van de Raad van Commissarissen Roger van Boxtel een vrijwillige
training «niet op correcte wijze» heeft afgerond? Zo ja, kan de heer Van Boxtel dan
volgens u nog op geloofwaardige wijze functies vervullen in het openbaar bestuur?

Antwoord 7

Het is niet aan mij om in generieke zin te oordelen of de heer Van Boxtel op geloofwaardige
wijze andere functies in het openbaar bestuur kan vervullen.

Vraag 8

In hoeverre kunnen deze accountantsorganisaties de komende jaren op geloofwaardige
wijze accountant zijn voor overheidsorganisaties of adviseur inzake overheidsopdrachten?

Antwoord 8

Omdat dit onderzoek, evenals de onderzoeken bij andere kantoren, nog loopt, kan ik
niet vooruitlopen op de conclusies. In algemeenheid geldt dat de externe accountant
een belangrijke publieke taak heeft die in de kern draait om vertrouwen.

Vraag 9

Klopt het dat de fraude zich met name heeft voorgedaan bij examens over cyberveiligheid
en integriteit?

Antwoord 9

De feitenonderzoeken door KPMG zijn nog gaande, het is mij het nog niet bekend wat
voor examen(s) dit exact betrof. Ik begrijp dat alle verplichte trainingen en toetsen
die door hun medewerkers de afgelopen vijf jaar zijn gemaakt onderwerp zijn van het
feitenonderzoek.

Vraag 10

In hoeverre worden accountants niet overvraagd om ook deskundig te zijn op het gebied
van cyberveiligheid?

Antwoord 10

Kandidaten die als accountant willen worden ingeschreven in het NBA-register moeten
een theoretische en praktijkopleiding tot accountant hebben afgerond die voldoet aan
de eindtermen zoals vastgesteld door de Commissie Eindtermen Accountantsopleiding.
Cybercrime vormt een onderdeel van de opleiding. Cybercriminaliteit vormt een van
de bedreigingen waarmee een organisatie geconfronteerd kan worden en die grote gevolgen
kan hebben voor een organisatie. De accountant kan bijdragen aan preventie door passende
vragen te stellen over cybersecurity aan bestuurders en interne toezichthouders, om
zo het bewustzijn hieromtrent te vergroten. Ik heb geen reden om aan te nemen dat
accountants disproportioneel bevraagd worden op het terrein van cyberveiligheid. Het
Permanente Educatie (PE) model van de NBA heeft als uitgangspunt dat de leden zelf
hun professionele ontwikkeling vormgeven. Daarbij hebben leden grotendeels zelf de
verantwoordelijkheid en keuzevrijheid in de vorm en inhoud van de PE-activiteiten.
Wel moeten de cursussen afgestemd zijn op de eigen beroepspraktijk van de accountant.

Vraag 11

Gaat u of de AFM maatregelen nemen zodat fraude op zo’n grootschalige manier niet
meer kan plaatsvinden en zo ja, welke? Of bent u van mening dat de verantwoordelijkheid
hiervoor meer bij de sector en organisaties zelf ligt?

Antwoord 11

De sector heeft zelf de primaire verantwoordelijkheid om fraude te voorkomen binnen
hun organisaties, aangezien dit raakt aan het vertrouwen in de kwaliteit van wettelijke
controles en de publieke taak van accountants. De AFM heeft verschillende mogelijkheden
tot haar beschikking om naleving door een vergunninghoudende accountantsorganisatie
van wet- en regelgeving af te dwingen.

Het is aan de AFM om, na gedegen onderzoek, te bepalen welke maatregel het meest passend
is. Het Wetsvoorstel toekomst accountancy, dat ik in voorbereiding heb, versterkt
het instrumentarium van de AFM om toezicht te houden op de waarborging dat ernstige
tekortkomingen in wettelijke controles worden voorkomen middels een adequaat kwaliteitsbeheersingssysteem,
waar de accountantsorganisatie verantwoordelijkheid voor draagt.