Versterking kennispositie

De vaste commissie van Defensie hecht veel belang aan het voortdurend versterken van haar kennis- en informatiepositie. Een groot deel van de gebruikelijke commissieactiviteiten is gericht op een goede voorbereiding van de Kamer voor het overleg met de bewindslieden. Daarnaast legt de commissie in de kennisagenda een aantal specifieke thema’s vast, waarop zij zich het komende jaar proactief, inhoudelijk verder wil verdiepen. De doelstelling van deze agenda is om te komen tot een stevige gemeenschappelijke kennisbasis.

Tijdens de de procedurevergadering van donderdag 9 april 2026 heeft de vaste commissie voor Defensie haar kennisagenda voor het komende jaar vastgesteld. Belangrijke kennisthema’s voor de commissie zijn de Begrotingscyclus (begrotingsstukken, suppletoire begrotingen en jaarverslag) en Grote Projecten (Verwerving F-35, Vervanging onderzeeboten en Grensverleggende IT). De commissie van Defensie heeft daarnaast de volgende onderwerpen op de kennisagenda gezet: Strategische mobiliteit, Europa en de NAVO, Krijgsmacht van de toekomst en Kernwapens. 

Deze onderwerpen zijn hieronder kort toegelicht.

Begroting en jaarverslag

De Tweede Kamer heeft het recht de uitgaven en ontvangsten, zoals opgenomen in begrotingen, te beoordelen, goed te keuren of te verwerpen (het budgetrecht). Ook kan de Kamer wijzigingen aanbrengen in begrotingswetten, door middel van amendementen. Met behulp van - onder meer – Jaarverslagen van de ministeries kan de Kamer de uitvoering van de begroting controleren. De vaste commissie voor Defensie heeft het voortouw bij de behandeling van de begrotingen en jaarverslagen van het ministerie van Defensie en van het defensiematerieelbegrotingsfonds. Voor de behandeling van de begrotingen en jaarverslagen stelt de vaste commissie voor Defensie uit haar midden rapporteurs aan.

Grote aankopen

Defensie investeert de komende jaren veel in nieuw materieel.. De vaste commissie wordt hierover geïnformeerd en bij de besluitvorming betrokken zoals is vastgelegd in het Defensie Materieel Proces (DMP).

Langdurige en complexe projecten kunnen door de Tweede Kamer worden aangewezen als groot project, conform de Regeling Grote Projecten. De commissie wordt dan intensiever geïnformeerd over de gang van zaken rond zulke projecten. De verwerving van de F-35, de vervanging van de onderzeebootcapaciteit en het programma grensverleggende IT (GrIT) zijn aangewezen als groot project. Voor de laatste twee  projecten heeft de commissie rapporteurs aangesteld, die het desbetreffende project namens de commissie volgen en de commissie daarover kunnen adviseren.

Militaire mobiliteit

Door de veranderende veiligheidssituatie in Europa is het belangrijk dat militairen en militair materieel snel en veilig kunnen worden vervoerd. Daarvoor moeten wegen, spoorlijnen, bruggen en havens geschikt zijn voor zowel normaal als militair gebruik. Ook de samenwerking tussen Europese landen speelt hierbij een belangrijke rol. De Europese Commissie heeft daarom een Militaire Mobiliteitspakket voorgesteld, met maatregelen om militair vervoer binnen Europa makkelijker te maken.

De commissies voor Defensie en Infrastructuur en Waterstaat hebben in mei 2026 besloten om binnen dit kennisthema een parlementaire verkenning uit te voeren. Dit is een uitgebreid onderzoek waarbij Kamerleden informatie verzamelen, onder meer door gesprekken met deskundigen en werkbezoeken. Op 12 oktober 2026 brachten leden van beide commissies een werkbezoek aan Brussel. Zij spraken daar met vertegenwoordigers van de Europese Unie en de NAVO over de uitdagingen en plannen op het gebied van militaire mobiliteit. De verzamelde kennis wordt gebruikt om beter zicht te krijgen op wat nodig is om militair vervoer binnen Nederland en Europa te verbeteren.

Voorbereidingsgroep: Peter de Groot (VVD) en De Hoop (GroenLinks-PvdA).

Europa en de NAVO

De oorlog in Oekraïne en de veranderende veiligheidssituatie in Europa zorgen voor nieuwe vragen over de toekomst van de NAVO en de Europese samenwerking op het gebied van defensie. Een belangrijke vraag is hoe Europese landen meer verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun eigen veiligheid en minder afhankelijk kunnen worden van de Verenigde Staten. Daarbij is er aandacht voor het versterken van de Europese samenwerking binnen de NAVO, ook wel de ‘Europese pijler’ genoemd. Op 9 april 2026 heeft de vaste commissie voor Defensie besloten om het thema Europa en de NAVO toe te voegen aan de kennisagenda. In dit kader staat op 2 december 2026 een rondetafelgesprek met deskundigen over de Europese pijler binnen de NAVO gepland. De inzichten uit dit gesprek kunnen worden gebruikt bij toekomstige debatten over de Europese veiligheid en de rol van de NAVO.

Voorbereidingsgroep: Belhirch (D66), De Groot (VVD), Piri (PRO) en Van Lanschot (CDA).

Krijgsmacht van de toekomst

De veiligheidssituatie in de wereld verandert en nieuwe technologie ontwikkelt zich snel. Dit heeft gevolgen voor de Nederlandse krijgsmacht. Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de uitdagingen van vandaag, maar ook naar die van de toekomst. Het gaat bijvoorbeeld om nieuwe manieren van oorlog voeren, het gebruik van technologie en de steun voor Defensie in de samenleving. Op 9 april 2026 heeft de vaste commissie voor Defensie besloten om het thema Krijgsmacht van de toekomst toe te voegen aan de kennisagenda. Op 18 juni 2026 heeft de commissie ingestemd met een voorstel om dit thema verder uit te werken. De voorbereidingsgroep wil laten onderzoeken met welke dreigingen de krijgsmacht in de toekomst te maken kan krijgen. Hiervoor wordt gekeken naar de mogelijkheid om onderzoekers verschillende toekomstscenario's te laten uitwerken. Ook wordt gekeken naar de mogelijkheid om rondetafelgesprekken met deskundigen te organiseren over wat deze ontwikkelingen betekenen voor de Nederlandse krijgsmacht.

Voorbereidingsgroep: Jagtenberg (D66) en Nanninga (JA21).

Kernwapens

De ontwikkelingen rondom kernwapens en de potentiële dreiging die daarvan uitgaat voor Nederland vormen een actueel kennisthema. De aandacht hiervoor wordt mede ingegeven door de veranderende geopolitieke situatie, de ontwikkelingen op het gebied van nucleaire afschrikking en de discussie over de Europese nucleaire veiligheid, waaronder de rol van Frankrijk. In de procedurevergadering van 4 juni 2026 heeft de vaste commissie voor Defensie ingestemd met een voorstel om een studie te laten uitvoeren naar de meest actuele ontwikkelingen rond kernwapens en de potentiële dreiging voor Nederland. Het onderzoek moet de kennis van de Tweede Kamer over kernwapens vergroten. Ook moet het meer inzicht geven in de mogelijke gevolgen van het gebruik van kernwapens.

Voorbereidingsgroep: Piri (PRO), Van Lanschot (CDA) en Belhirch (D66).