Brief regering : Crisiswetgeving netcongestie
29 023 Voorzienings- en leveringszekerheid energie
Nr. 727
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 september 2026
Nederland staat voor enorme maatschappelijke opgaven. We bouwen op grote schaal woningen,
verduurzamen de industrie en stappen steeds meer over van fossiele brandstoffen naar
duurzame elektriciteit. Deze cruciale ontwikkelingen vallen of staan allemaal met
voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet. Netcongestie zorgt nu dat we onvoldoende
vaart kunnen maken. We zien dat het voorbereiden van projecten en het doorlopen van
alle stappen in de vergunningenprocedure en de bezwaar- en beroepsfase veel tijd kosten.
Daarom is het beter benutten én sneller uitbreiden van het elektriciteitsnet een absolute
topprioriteit. Om dit voor elkaar te krijgen presenteert het kabinet concrete crisiswetgevingsmaatregelen
als uitwerking van de in het coalitieakkoord genoemde crisiswet netcongestie. Het
kabinet gaat deze wijzigingen in wet- en regelgeving zo snel mogelijk in werking laten
treden. Daarom komt het kabinet met een wetgevingsaanpak vergelijkbaar met de Crisis-
en herstelwetaanpak uit het verleden.
We wachten niet tot een volledig nieuwe wet het gehele wetgevingstraject heeft doorlopen
en daarmee pas over een aantal jaar gereed is, maar voeren doorlopend de wijzigingen
in wet- en regelgeving door die nodig zijn. Vanwege de urgentie van netcongestie zijn
hierbij geen taboes. Zo voorkomen we dat wettelijke maatregelen die direct kunnen
bijdragen aan het aanpakken van de knelpunten onnodig moeten wachten op voorstellen
die meer tijd vragen. Het wetgevingspakket dat het kabinet hier presenteert is slechts
het startpunt. Ook komende jaren kunnen namelijk nieuwe knelpunten ontstaan. Het kabinet
blijft daarom actief zoeken naar oplossingen om netcongestie te bestrijden, ook als
die onorthodox zijn. Voor de behandeling van deze voorstellen doet het kabinet een
klemmend verzoek richting uw Kamer om hier prioriteit aan te geven.
Met deze wetgevingsaanpak regelt het kabinet dat we de bestaande ruimte op het net
slimmer gebruiken en we nieuwe energie-infrastructuur sneller bouwen. Daarmee moet
er zo snel mogelijk meer ruimte vrijkomen op het elektriciteitsnet om woningbouwprojecten,
bedrijven en andere (maatschappelijke) organisaties die wachten op een nieuwe of zwaardere
aansluiting te voorzien.
Daar waar wet- en regelgeving een belemmering vormt om sneller te kunnen handelen,
past het kabinet die wetgeving aan grotendeels binnen het stelsel van de Omgevingswet.
Tegelijkertijd benutten we voor netuitbreidingen zo veel mogelijk de ruimte binnen
bestaande regelgeving om meer vaart te maken. Bijvoorbeeld door experts uit de vliegende
brigade in te zetten, sneller te komen tot locatiekeuzes en vaker te starten met bouwen
voordat vergunningen onherroepelijk zijn.
Het kabinet heeft in nauwe samenwerking met netbeheerders, ondernemers, medeoverheden
en vele andere maatschappelijke partners de belangrijkste knelpunten in wetgeving
in kaart gebracht en uitgewerkt in concrete maatregelen. De inbreng van gemeenten
en provincies die dagelijks met deze wetgeving werken is van grote waarde bij het
opstellen van het wetgevingspakket. Daarnaast is het kabinet ook aan de slag met de
resultaten van bestaande rapporten en onderzoeken waarin suggesties voor aanpassing
van wetgeving worden gedaan, zoals die van de Nederlandse Vereniging van Duurzame
Energie (NVDE).1 In bijlage 2 lichten we dit verder toe. In bijlage 3 werken we uit hoe de versnellingsmaatregelen
kunnen helpen in een representatief energieproject. Daarnaast worden betrokkenen doorlopend
opgeroepen om suggesties voor aanpassingen in regelgeving aan te dragen. Dat kan op
de website energietransitie.nl.2 Het wetgevingsprogramma dat het kabinet hier presenteert biedt een doeltreffend instrument
om hiermee voortvarend aan de slag te gaan.
Met deze brief geeft het kabinet ook uitvoering aan motie Klos en Müller3, die vraagt om een nadere invulling van de crisiswet netcongestie uiterlijk deze
zomer aan uw Kamer te presenteren en de toezegging die ik heb gedaan in het commissiedebat
netcongestie en elektriciteitsnet op 22 april 2026.4 De brief gaat eerst in op wettelijke maatregelen op het thema sneller bouwen, inclusief
projectspecifieke maatregelen. Vervolgens volgen maatregelen over omgevingsrechtelijk
sturen en maatregelen voor het beter benutten van het elektriciteitsnet. In bijlage
1 staat een overzicht van de maatregelen met versnellingspotentieel en verwachte inwerkingtredingsdata.
Maatregelen Sneller bouwen
Om sneller te kunnen starten met de daadwerkelijke bouw versnelt het kabinet procedures
en past het vergunningen aan voor planologie, milieu en ruimte. Bovendien gaat het
kabinet projectspecifieke maatregelen opstellen die extra versnelling moeten bieden
voor cruciale projecten. Onderstaand beschrijf ik welke wijzigingen het kabinet hierop
gaat doorvoeren, wat de beoogde inwerkingtredingstermijn is en welke tijdswinst dit
oplevert.
Versnellen procedures
Bij het realiseren van elektriciteitsinfrastructuur wordt een standaard ruimtelijk
proces gevolgd. Netbeheerders en overheid nemen op hoofdlijnen de volgende stappen:
gesprekken met betrokkenen, het zoeken naar de juiste locatie, en het respectievelijk
aanvragen en verlenen van vergunningen. Als beroep wordt ingesteld, toetst de rechter
de rechtmatigheid van deze vergunningen. De urgentie van oplossingen voor netcongestie
vraagt om juridische aanpassingen in elke fase van deze procedure. De uitdaging is
daarbij om versnelling te realiseren maar een zorgvuldige belangenafweging en voldoende
inspraakmogelijkheden voor belanghebbenden ook te borgen. Het kabinet komt daarom
met de volgende wijzigingen in wet- en regelgeving om iedere fase te versnellen:
Bevoegd gezag voor aanleg nieuwe 110/150kV-projecten bij de provincie
Het bevoegd gezag voor 110/150kV-projecten ligt nu bij gemeenten. Bij de aanleg van
nieuwe, vooral complexe, projecten ontstaat regelmatig vertraging doordat niet meteen
logisch volgt welke partij het bevoegd gezag het meest doeltreffend uit kan oefenen.
Om deze vertragingen te voorkomen legt het kabinet wettelijk vast dat de provincie
standaard het bevoegd gezag is bij de aanleg van nieuwe 110/150kV-projecten. Dit is
een cruciale aanpassing die kan leiden tot een versnelling van enkele maanden tot wel twee jaar. Dit voorstel is momenteel in consultatie, met een verwachte inwerkingtreding per
juli 2027.5
Vergunningvrije uitbreidingen van hoog- en middenspanningsstations
Netbeheerders moeten de komende jaren honderden midden- en hoogspanningsstations bouwen
en uitbreiden om aan de groeiende vraag naar stroom te voldoen. Volgens huidige wetgeving
moeten deze projecten procedures voor technische bouwvergunningen doorlopen die in
de praktijk al snel drie tot zes maanden duren. Daarnaast zijn ruimtelijke vergunningprocedures
nodig, die zes tot achttien maanden in beslag kunnen nemen. Dat is langer dan we ons
kunnen permitteren. Daarom maakt het kabinet een vrijstelling voor de technische bouwactiviteitvergunning
gericht op nieuwe stations en uitbreidingen van stations. Dit is een onderdeel van
een bredere vereenvoudiging van de bouwregelgeving.
Specifiek voor de uitbreiding van stations gaat het kabinet ook de ruimtelijke vergunningen
schrappen (vergunning voor een ruimtelijke omgevingsplanactiviteit). Bij deze vergunningvrijstellingen
wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de bescherming van de fysieke leefomgeving.
Dit gebeurt onder meer door voorwaarden te stellen aan de omvang van de betreffende
bouwwerken en hun ligging ten opzichte van de omgeving. Verder is de vrijstelling
alleen bedoeld voor percelen waar de betreffende elektriciteitsstations al planologisch
zijn toegestaan. Met deze vrijstelling kunnen tientallen projecten per jaar enkele maanden tot anderhalf jaar sneller worden gerealiseerd. Deze wijziging gaat dit jaar in consultatie, met inwerkingtreding kort na de zomer
van 2027. Dit is een maatregel die aansluit bij de aanbevelingen uit het onderzoek
van de NVDE van 10 april j.l. En met dit voorstel geeft het kabinet uitvoering aan
de moties van Van den Berg en Grinwis6 en van Jumelet c.s.7
Vrijstellen mer-beoordelingsplicht voor ondergrondse hoogspanningskabels
Op dit moment geldt voor alle hoogspanningskabels en -lijnen een mer-beoordelingsplicht.
Bij een mer-beoordeling wordt getoetst of een project aanzienlijke milieueffecten
kan hebben. Vanuit de Europese mer-richtlijn wordt deze toetsing alleen voorgeschreven
voor bovengrondse hoogspanningslijnen. Voor ondergrondse hoogspanningskabels schrijft
de mer-richtlijn deze stap niet voor. Dit is naast bestaande regels (gericht op o.a.
archeologie, bodem, water en natuur) voor de bescherming van milieubelangen. Het kabinet
schrapt daarom de nationale kop en beperkt daarmee de mer-beoordelingsplicht tot bovengrondse
hoogspanning. Dit levert in de praktijk een versnelling op van zes weken tot drie maanden in de voorbereidingstijd van deze projecten. Het voorstel gaat nog dit jaar in consultatie,
met een beoogde inwerkingtreding kort na de zomer van 2027.
Versnelde beroepsprocedures
Beroepen tegen de aanleg, uitbreiding, onderhoud en aanpassing van elektriciteitsprojecten
vanaf 21kV gaan vanaf 1 oktober 2026 direct naar de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State. Dit betekent dat de rechtbank wordt overgeslagen. Daarbij geldt
dat een voorlopig («pro forma») beroepschrift niet meer mogelijk is. Ook geldt er
een uitspraaktermijn van maximaal zes maanden na ontvangst van het verweerschrift.
Dit zijn vergelijkbare versnellingen die ook onder de Crisis-en herstelwet golden
voor duurzame energieprojecten. Met deze cruciale procedurele versnellingen is er
eerder duidelijkheid over de voortgang van projecten. Naar aanleiding van het eerdere
advies van de Raad van State heeft de Rijksuniversiteit Groningen vervolgonderzoek
gedaan naar het aantal beroepsprocedures over elektriciteitsprojecten en de mogelijke
gevolgen op de werklast van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Hieruit blijkt dat het aantal beroepsprocedures relatief beperkt zijn. De bevindingen
zijn opgenomen in het nader rapport dat op 29 juli is gepubliceerd in de Staatscourant.8 Het onderzoek is als bijlage 5 bijgevoegd bij deze kamerbrief. Dit is een maatregel
die aansluit bij de aanbevelingen uit het onderzoek van de NVDE van 10 april j.l.
De versnelling kan oplopen tot wel 1,5 jaar.
Versnellen beroepsprocedures bestuursrechtspraak
Het kabinet vindt een sneller verloop van beroepsprocedures voor energieprojecten
belangrijk. Het kabinet bereidt mogelijke wijzigingen van de Algemene wet bestuursrecht
voor die kunnen helpen om beroepszaken sneller af te handelen met behoud van voldoende
rechtsbescherming. Zoals het nader rapport bij het besluit «procedurele versnellingen
elektriciteitsprojecten» benoemt, onderzoekt het kabinet mogelijkheden om beroepszaken
zonder zitting te behandelen of het doen van uitspraak met een verkorte motivering.
Ook onderzoekt het kabinet een uitbreiding van de mogelijkheden tot rechtstreeks beroep
(prorogatie) en het kortsluiten bij een voorlopige voorziening. Dit is een maatregel
die aansluit bij de aanbevelingen uit het onderzoek van de NVDE van 10 april j.l.
Lex silencio positivo
Deze regeling houdt in dat een vergunning automatisch wordt verleend als de overheid
niet op tijd beslist op een aanvraag. Dit is ook één van de aanbevelingen in het onderzoek
van de NVDE van 10 april j.l. Het voordeel is dat dit in theorie vergunningverlening
zou kunnen versnellen in zeer beperkte gevallen. Maar bij de evaluatie van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht kwam hierover een wisselend beeld naar voren. Zo
werd vaak voorkomen dat een vergunning automatisch (van rechtswege) werd verleend,
bijvoorbeeld door de beslistermijn te verlengen of de aanvrager te vragen de aanvraag
aan te vullen. En omdat er ook tegen deze vergunningen bezwaar kan worden gemaakt,
heeft de aanvrager pas rechtszekerheid als de bezwaartermijn is verlopen. Als er bezwaar
wordt gemaakt, wordt de vergunning tijdelijk geschorst. Bovendien is de kans dat een
van rechtswege verleende vergunning geen standhoudt bij de rechter groter dan bij
een regulier verleende vergunning. Daarnaast is voor veel activiteiten herinvoering
van de lex silencio positivo niet mogelijk vanwege verplichtingen uit internationaal
recht, zoals de mer-richtlijn, het Verdrag van Aarhus of UNESCO-verdragen. Deze vereisen
een voorafgaande inhoudelijke beoordeling. Daarom ziet het kabinet op dit moment lex
silencio positivo niet als een effectief instrument om de vergunningverlening bij
energieprojecten te versnellen. Met deze toelichting geeft het kabinet uitvoering
aan de motie Klos en Müller9 en de toezegging uit de Energieraad.10
Voldoende mensen en middelen bij overheden met leges
Het aantal energieprojecten neemt toe en de projecten worden steeds groter en ingewikkelder.
Om deze projecten snel aan te pakken, zijn voldoende mensen en middelen bij het Rijk
en de provincies nodig. Daarom komt het kabinet met een wetswijziging waarmee provincies
of het Rijk de kosten van de behandeling van aanvragen voor een projectbesluit bij
de initiatiefnemer in rekening te brengen. Hiervoor wijst het Rijk specifieke categorieën
projecten aan. Deze kosten betreffen bijvoorbeeld de kosten van ambtenaren, advies,
en onderzoek. Op dit moment worden deze kosten in rekening gebracht via overeenkomsten,
die vanwege onzekerheid en gebrek aan uniformiteit te veel tijd kosten. Dit voorstel
is momenteel onder advies bij de Raad van State en inwerkingtreding is voorzien in
april 2027.
Europese inzet kabinet
Naast de nationale inzet op het versnellen en versimpelen van procedures, werkt het
kabinet ook aan het maximaal inzetten op versnellingsmogelijkheden uit Europese wet-
en regelgeving. Toekomstige wetgeving uit Europa moet meer ruimte bieden voor projecten
die bijdragen aan het oplossen van netcongestie, hier zet het kabinet actief op in.
Daarnaast wordt conform de motie Klos gewerkt aan een onderzoek hoe het voorstel van
het Grids Package omgezet kan worden in wet- en regelgeving.11 De onderhandelingen over dit pakket vinden nog plaats in Brussel, maar vooruitlopend
op dit akkoord worden al voorbereidingen getroffen voor de implementatie. Het versneld
toepassen van Europese regelgeving, waaronder het Grids Package, is ook een aanbeveling
geweest van de NVDE in hun onderzoek.
Planologie, milieu en ruimte
Ook op het gebied van ruimte en milieu zijn aanpassingen nodig om de uitbreiding van
het elektriciteitsnet te versnellen. Huidige regels kunnen soms leiden tot extra procedures,
onduidelijkheid of vertraging bij de aanleg en uitbreiding van energie-infrastructuur.
Het kabinet doet daarom een aantal voorstellen voor duidelijkere en eenvoudigere regels
voor onder meer stikstof, geluid en de ruimtelijke inpassing van het 110/150kV-netwerk.
Tegelijkertijd werken netbeheerders en overheid binnen bestaande regelgeving samen
aan proactief reserveren van ruimte, snellere verwerving van grond en het zorgvuldig
inpassen van energieprojecten nabij werelderfgoed.
Uitzondering stikstofbeoordeling elektriciteits- en waterstofprojecten
In de onderhandelingen over het EU Grids Package zet het kabinet zich in om het belangrijke
knelpunt rondom stikstof bij de aanleg van elektriciteits- en waterstofprojecten weg
te nemen. Deze hernieuwbare energieprojecten zijn namelijk randvoorwaardelijk voor
verduurzaming en dragen daarmee bij aan stikstofreductie.12 Voor deze projecten is dan geen stikstofbeoordeling noodzakelijk,13
14 wat vertraging van 3 tot 12 maanden kan voorkomen.15 Vooruitlopend op een akkoord, werkt het kabinet de voorbereiding voor de implementatie
van deze maatregel uit. Bij een voorspoedig onderhandelingsresultaat kan deze specifieke
nieuwe maatregel naar verwachting begin 2027 in werking treden.
Standaardiseren eisen ten aanzien van coronageluid
Gemeenten moeten vanwege huidige regels in hun omgevingsplan regels opnemen voor het
geluid dat hoogspanningsverbindingen kunnen maken bij vochtig weer (bekend als coronageluid).
Wegens het nationaal belang van hoogspanningsverbindingen heeft het kabinet regels
voorbereid waarmee gemeenten voor nieuwe hoogspanningsverbindingen alleen de standaardwaarden
(of hoger) voor geluid mogen opnemen in hun omgevingsplan. Daarnaast hoeven gemeenten
voor hoogspanningsverbindingen die bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet al
bestonden of al waren toegelaten geen nieuwe geluidsregels op te nemen in het omgevingsplan.
Dit voorkomt extra werklast voor gemeenten en zorgt ervoor dat in heel Nederland dezelfde
regels gelden voor netbeheerders. Dit kan vertraging voorkomen. Deze maatregel loopt
mee in een wijzigingstraject van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en
treedt naar verwachting op 1 juli 2027 in werking.16
Planologische bescherming bestaande 110/150kV-netwerk
Het 110/150kV-netwerk verbindt het landelijke hoogspanningsnet van TenneT met de regionale
elektriciteitsnetten. Voor hoogspanningsverbindingen van 220/380kV bestaan al regels
om de verbindingen planologisch te borgen. Voor het 110/150kV-netwerk is dit nog niet
geregeld. Hierdoor kunnen 110/150kV-verbindingen in sommige gevallen onder druk komen
te staan door bouwwerken of activiteiten die in de buurt van die verbindingen worden
toegestaan. Daarom maakt het kabinet regels om deze bestaande verbindingen beter te
borgen. Deze maatregel gaat eind dit jaar in consultatie. Ter uitvoering daarvan bereidt
het kabinet een regeling voor die de ruimtelijke afbakening van bestaande 110/150kV-verbindingen
zichtbaar maakt in het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Dit zal leiden tot meer duidelijkheid
voor overheden, netbeheerders, initiatiefnemers en een betere kenbaarheid van het
110/150kV-netwerk. Deze maatregelen hebben een beoogde inwerkingtreding kort na de
zomer van 2027.
Maatregelen om CO2-projecten te versnellen
Als onderdeel van de wettelijke maatregelen om energieprojecten te versnellen, zijn
ook twee maatregelen in voorbereiding om de realisatie van CO2-projecten te versnellen en te vereenvoudigen. De afvang van CO2 is een belangrijke verduurzamingsroute voor bedrijven waarmee voor de korte termijn
een extra vraag naar elektriciteit als duurzame bron en daarmee een grotere belasting
van het elektriciteitsnet wordt voorkomen.
Snellere toegang tot grond om ontwerp voor CO2-leidingen te maken
Het afvangen en permanent ondergronds opslaan van CO2 («carbon capture and storage», CCS) levert een belangrijke bijdrage aan het behalen
van de klimaatdoelstellingen. Het transport van CO2 vormt de cruciale schakel in de keten van de afvang op verschillende industriële
locaties en de opslag van CO2 op verschillende locaties in de diepe ondergrond van de Noordzee. Om de aanleg te
versnellen, komt er dit jaar een wetswijziging die de toepassing van de gedoogplicht
bij beschikking voor CO2-leidingen uitbreidt. Met deze wijziging wordt ook de gedoogplicht van rechtswege
voor voorbereidende werkzaamheden in de ontwerpfase beschikbaar voor CO2-leidingen. Daardoor kan de initiatiefnemer sneller en eenvoudiger gronden betreden
om een ontwerp te maken voor de CO2-leiding. Deze wijziging richt zich op CO2-projecten van evident nationaal en strategisch belang zoals de Delta Rhine Corridor.
Deze wijziging is momenteel in consultatie, met een verwachte inwerkingtreding in
juli 2027.17
Bevoegd gezag voor omgevingsvergunningen bij Rijk
Als tweede versnelling voor de aanleg van CO2-leidingen verlegt het kabinet het bevoegd gezag voor het afgeven van omgevingsvergunningen
voor Natura 2000- en flora- en fauna-activiteiten van de provincies naar het Rijk.
De reden hiervoor is dat grote CO2-leidingen, zoals de Delta Rhine Corridor, meerdere provincies doorkruisen. Door het
Rijk verantwoordelijk te maken voor deze vergunningen, wordt het proces eenvoudiger.
Deze wijziging gaat dit jaar in consultatie. De beoogde inwerkingtreding is kort na
de zomer van 2027.
Projectspecifieke maatregelen: extra versnelling voor cruciale projecten
Om netcongestie te verlichten is grootschalige uitbreiding van het net nodig. De voorgaande
maatregelen versnellen de procedures van elektriciteitsprojecten in generieke zin.
Hier bovenop gaat het kabinet voor een aantal zeer cruciale projecten meer ingrijpende
maatregelen nemen. Bijvoorbeeld voor nieuwe hoogspanningsstations die een vitale schakel
vormen in het net en zo een groter gebied snel aan extra vermogen helpen. Het kabinet
maakt een speciaal versnellingsregime dat toegepast kan worden op een selectie van
de meest urgente projecten. Voor inspiratie kijkt het kabinet onder andere naar de
Crisis-en herstelwet, die grotendeels is opgegaan in de Omgevingswet. In bijlage 4
licht het kabinet dit toe.
De uitwerking richt zich op twee onderdelen: het analyseren en selecteren van de meeste
urgente projecten en het vormgeven van het versnellingsregime.
Het eerste onderdeel is de projectenselectie. Het kabinet stelt de criteria op waarmee
de meest urgente projecten transparant en zorgvuldig geselecteerd worden. Deze projecten
worden in een wettelijke procedure aangewezen (bijvoorbeeld in een besluit).
Het tweede onderdeel betreft het versnellingsregime bestaande uit wettelijke maatregelen
die exclusief voor deze projecten gelden. De maatregelen die het kabinet onderzoekt
gaan globaal over vier aspecten in de totstandkoming van projecten:
1. het overslaan van specifieke wettelijke stappen in de projectprocedure;
2. de snelheid bij bevoegde gezagen en de initiatiefnemer door wettelijke termijnen op
te nemen;
3. onderdelen van de bezwaar- en beroepsprocedure versnellen;
4. het heroverwegen van milieueisen in relatie tot de urgentie en impact op de omgeving
van de projecten.
Het pakket aan extra maatregelen gaat per definitie verder dan een generiek pakket
en vergt daarom een gedegen onderbouwing. Nog dit najaar trekt het kabinet conclusies
uit het onderzoek naar de uitwerking van dit speciale regime en wordt de Kamer geïnformeerd
over de vervolgstappen.
Maatregelen Omgevingsrechtelijk sturen
Energie is niet langer een randvoorwaarde die pas ná een ruimtelijk besluit aan de
orde komt, maar een factor die medebepalend is voor ruimtelijke ontwikkelingen. De
huidige besluitvorming en rollen van overheden en netbeheerders zijn hier nog onvoldoende
op ingericht. Daarom komt er wetgeving om de afstemming tussen ruimtelijke ordening
en de ontwikkeling van het energiesysteem te verbeteren. Energie wordt daarmee een
integraal onderdeel van ruimtelijke besluitvorming. Dit principe wordt ook in de Nota
Ruimte vastgelegd. Zo wordt bijvoorbeeld verzekerd dat de mogelijke gevolgen van een
grootschalige woningbouwlocatie voor een doelmatige ontwikkeling van de energie-infrastructuur
vroegtijdig bij de ruimtelijke keuze worden betrokken.
Een ander onderdeel van het voorstel is dat overheden met instrumenten van het omgevingsrecht
meer proactief sturen op de ontwikkeling van de energie-infrastructuur. Deze werkwijze
is de laatste jaren gebiedsgericht in de praktijk ontwikkeld en wordt met dit voorstel
juridisch geborgd in de Omgevingswet. Provincies en netbeheerders stemmen structureel
met elkaar af over waar welke energie-infrastructuur nodig is, welke ruimte dat vraagt,
waar zich in de toekomst mogelijk knelpunten kunnen voordoen in de ontwikkeling van
het elektriciteitsnet en wat dit betekent voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het kabinet
geeft hiermee mede uitvoering aan de motie van de leden Grinwis en Peter de Groot
over de wettelijke verankering van een «energietoets».18 Het kabinet wil dit wetsvoorstel rond de jaarwisseling in consultatie brengen.
Maatregelen Beter benutten
Het net is niet altijd en overal vol. Betere benutting van het elektriciteitsnet is
daarom een onmisbare stap in de aanpak van netcongestie en kan snel tot resultaten
leiden. Door de piekvraag te verschuiven naar andere momenten of het zwaarder belasten
van het elektriciteitsnet kan het bestaande net efficiënter worden gebruikt. Ook hier
moet wet- en regelgeving worden aangepast als dit oplossingen in de weg staat.19
Het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) is op meerdere manieren aan de slag
met maatregelen voor het beter benutten van het net. Samen met netbeheerders, de toezichthouder
Autoriteit Consument en Markt, en marktpartijen heeft het kabinet verkend of in aanvulling
op deze acties aanpassingen in wet- en regelgeving noodzakelijk zijn.
Normeren flexibiliteit
Het stroomnet raakt vol doordat er vaak tegelijkertijd veel stroom wordt gebruikt.
Dit zorgt voor pieken op het stroomnet. Het vermijden van die pieken en het gebruiken
van stroom op de momenten dat het rustiger is op het net, noemen we flexibel met stroom
omgaan. Flexibel en bewust gebruik van het stroomnet zijn essentieel om netcongestie
tegen te gaan en zijn daarom onlosmakelijk onderdeel van ons toekomstig energiesysteem.
Flexibiliteit is nodig om de beperkte ruimte op het net te benutten en het systeem,
betaalbaar, betrouwbaar en beschikbaar te houden. Ook in de toekomst. Het moet daarom
normaler worden om, wanneer een partij dit kan, standaard flexibel om te gaan met
de beperkte ruimte op het net. Aanpassing van wetgeving kan daarbij helpen:
– Het kabinet neemt belemmeringen weg voor het normeren van flexibiliteit. Bijvoorbeeld
om het mogelijk te maken specifieke typen aangesloten partijen uitsluitend flexibele
transportcapaciteit aan te bieden in plaats van standaard vaste transportcapaciteit
waarmee je te allen tijde gebruik kan maken van transportvermogen.
– Bedrijven moeten (periodiek) flexscans uitvoeren, zodat bedrijven bewust zijn van
de mogelijkheden binnen het eigen bedrijf voor flexibel stroomgebruik. Indien nodig
en effectief worden dergelijke flexscans verplicht voor grote elektriciteitsverbruikers.
Zwaarder belasten
Door meer stroom door de bestaande infrastructuur te transporteren wordt het net zwaarder
belast en komt er meer ruimte op het stroomnet beschikbaar. Om dit mogelijk te maken
moet op een aantal punten regelgeving worden aangepast:
– Het kabinet maakt het mogelijk om een deel van de ruimte die gereserveerd wordt om
storingen op te vangen te gebruiken om nieuwe partijen onder specifieke voorwaarden
aan te sluiten. Deze klanten zullen, indien de storingsreserve nodig is, worden beperkt
in hun transportvermogen.20
– Momenteel wordt overwogen of het mogelijk is meer risico te nemen bij het breder inzetten
van deze storingsreserve om klanten aan te sluiten. Omdat dit mogelijk leidt tot grotere
risico’s voor de leveringszekerheid en storingen, wordt bij de uitwerking ook rekening
gehouden met de maatschappelijke baten en de risico’s. Bovendien is de storingsreserve
ook nodig voor cruciale realisatie van netuitbreidingen.
Beter inzicht
Beter inzicht in de netbelasting en informatie-uitwisseling is essentieel om het net
beter te kunnen benutten. Beter inzicht kan op verschillende manieren helpen:
– Voor bedrijven en maatschappelijke organisaties is inzicht in de beschikbare netcapaciteit,
de wachtrij en de mogelijkheden voor flexibel gebruik van belang om hun energiegebruik
hierop af te stemmen. Ook helpt beter inzicht om rekening te kunnen houden met de
beschikbare netcapaciteit bij investeringen of uitbreidingsplannen en afspraken te
maken met netbeheerders over flexibel gebruik van hun aansluiting.
– Voor medeoverheden is inzicht in de benutting van het net en de kansen en behoefte
aan flexibiliteit van belang om netbeheerders beter te kunnen ondersteunen. Ook helpt
beter inzicht om bij ruimtelijke keuzes rekening te kunnen houden met de benodigde
flexibiliteitsoplossingen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om inzicht in waar en wanneer
behoefte is aan flexibiliteit en welke mogelijkheden er zijn om flexibiliteit in een
gebied te benutten of te contracteren.
– Indien voor een betere informatievoorziening en informatie-uitwisseling wettelijke
aanpassingen nodig zijn, zal het kabinet die doorvoeren.
Netbewuste nieuwbouw
Het kabinet werkt ook verder aan wet- en regelgeving waarin nieuw te bouwen huizen
en wijken zo ontworpen worden dat ze het elektriciteitsnet slimmer benutten en daardoor
minder belasten (netbewuste nieuwbouw). Mijn collega van Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening heeft de Kamer hier op 8 juni jl. verder over geïnformeerd.21
Overige randvoorwaarden
Daarnaast is een aantal andere randvoorwaarden onderdeel van het pakket:
– Het wegnemen van belemmeringen, bijvoorbeeld rondom geluid, bij het plaatsen of contracteren
van noodzakelijk tijdelijk regelbaar vermogen, in lijn met de motie Mooiman.22
– Mogelijke juridische aanpassingen om de inzet van gasgestookte installaties op langere
termijn te garanderen, indien netcongestie verergerd wordt wanneer een bestaande installatie
uit bedrijf gaat en het capaciteitsmechanisme ontoereikend is. Het capaciteitsmechanisme
houdt immers geen rekening met locatie, en netcongestie is locatiespecifiek. Met tijdelijk
gasgestookte opwek op een specifieke locatie kan netcongestie worden tegengegaan zodat
onder andere woningbouw en verduurzaming van bedrijven en instellingen doorgang kan
vinden.
– Ten slotte wil het kabinet wettelijke voorwaarden kunnen stellen om de impact van
datacenters op het net zo veel mogelijk te beheersen. Dit is in lijn met de motie
Grinwis c.s.23 over aanscherping van de huidige juridische criteria voor hyperscale datacenters
en in samenhang met de uitwerking van een nationale datacenterstrategie.
Tijdspad
Bovenstaande maatregelen worden de komende tijd verder uitgewerkt. Indien voor de
maatregelen wettelijke aanpassingen nodig zijn, zullen we dat regelen. Het kabinet
informeert de Kamer voor het eind van dit jaar met een uitgewerkte planning. Het kabinet
streeft ernaar de consultatie van een deel van de wettelijke aanpassingen de eerste
helft van 2027 te starten, met als doel deze in 2028 in werking te laten treden. Uitwerking
van de maatregelen zullen we in samenwerking met de partners binnen het LAN doen.
Tot slot
Regie pakken op netcongestie is nodig voor het vlottrekken van de economie, het verduurzamen
van de industrie en de grootschalige woningbouw. Dit vraagt de komende jaren de volle
inzet van kabinet en parlement, netbeheerders, medeoverheden, betrokken marktpartijen,
het maatschappelijk middenveld én burgers. Alleen door samen alle mogelijkheden maximaal
te benutten, kunnen we wachtrijen terugdringen en netcongestie structureel aanpakken.
Het aanpassen van wetgeving om procedures sneller te doorlopen is daarbij essentieel.
Het kabinet heeft hierbij elke steen omgekeerd, en blijft open voor suggesties van
alle betrokkenen voor toekomstige aanpassingen.
Zo werken we toe naar een nieuw energiesysteem waarin de schaarse ruimte op het net
eerlijk wordt verdeeld en optimaal benut, en scheppen we de noodzakelijke randvoorwaarden
voor het bouwen van woningen, het stimuleren van de economie en het toegroeien naar
een duurzaam, weerbaar en robuust energiesysteem.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
J. de Bat
Ondertekenaars
J. de Bat, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat