Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen het lid Wijen-Nass over het artikel 'Weer meer wethouders gestopt in 2024, roep om uitbreiding van colleges'

Antwoord van Minister Uitermark (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
3 maart 2025).

Vraag 1

Bent u bekend met het NOS-artikel «Weer meer wethouders gestopt in 2024, roep om uitbreiding
van colleges»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u aangeven hoeveel van deze terugtredingen plaatsvonden in kleine en middelgrote
gemeenten?

Antwoord 2

Op basis van de gegevens, die mij in het kader van de tweejaarlijkse trendrapportage
«Staat van het Bestuur» ter beschikking staan, zijn in 2024 in totaal 24 wethouders
voortijdig teruggetreden in 20 kleine gemeenten (tot 20.000 inwoners). In middelgrote
gemeenten (20.000 tot 100.000 inwoners) gaat het om een aantal van 83 wethouders in
58 verschillende gemeenten.

Voor de volledigheid merk ik daarbij op dat volgens mijn informatie in 2024 in totaal
157 wethouders tussentijds zijn vertrokken. Dat aantal verschilt van het aantal van
225 wethouders dat genoemd is in het onderzoek in opdracht van het blad Binnenlands
Bestuur. Dit verschil wordt in belangrijke mate verklaard doordat bij het onderzoek
in opdracht van Binnenlands Bestuur ook tijdelijk teruggetreden wethouders en teruggetreden
interim-wethouders zijn meegerekend.

Vraag 3

Welke maatregelen worden overwogen om de werkdruk voor wethouders, met name in kleine
gemeenten, te verlagen?

Antwoord 3

In het commissiedebat over bestuurlijke inrichting en democratie van 12 februari jl.
heb ik toegezegd Uw Kamer voor het zomerreces nader te zullen informeren omtrent de
aantrekkelijkheid van het ambt van volksvertegenwoordigers en bestuurders. Bij die
gelegenheid zal ik nader ingaan op eventuele maatregelen om de werkdruk van wethouders
te verlagen.

Vraag 4

In het artikel wordt gepleit voor uitbreiding van het aantal wethouders in colleges
om de werkdruk te verminderen. Hoe staat u tegenover dit voorstel?

Antwoord 4

Recent heb ik in antwoord op de vragen van het lid Inge van Dijk (CDA) over de noodklok
van de Wethoudersvereniging over onuitvoerbaar beleid (ingezonden 21 november 2024)
herbevestigd dat zal worden bezien of de wettelijke bepaling omtrent het maximumaantal
wethouders en gedeputeerden aanpassing behoeft.2 Zoals ik bij die gelegenheid heb aangegeven ga ik daarbij eveneens in op het fenomeen
van deeltijd-wethouders. In het commissiedebat over bestuurlijke inrichting en democratie
van 12 februari jl. heb ik toegezegd deze vraagstukken te betrekken bij de brief die
ik heb aangekondigd over de aantrekkelijkheid van het ambt van volksvertegenwoordigers
en bestuurders waarvan ik voornemens ben deze voor het zomerreces aan Uw Kamer toe
te zenden.

Vraag 5

Welke stappen kunnen worden genomen om een dergelijke uitbreiding te faciliteren?

Antwoord 5

Een eventuele ophoging van het wettelijk maximum aantal wethouders per gemeente, dan
wel het afschaffen van het wettelijk maximum (en daarmee gemeenteraden de vrijheid
laten om zelf het aantal wethouders te bepalen) vergt wijziging van artikel 36 van
de Gemeentewet. Deze bepaling normeert immers momenteel het maximum aantal wethouders
per gemeente.

Vraag 6

Zijn er financiële ondersteuningsmaatregelen in overweging om kleine en middelgrote
gemeenten te helpen bij het uitbreiden van hun colleges?

Antwoord 6

Nee. Aangezien het maximum aantal wethouders wettelijk is bepaald en uitbreiding van
de colleges van burgemeester en wethouders niet zonder wetswijziging mogelijk is,
zijn dergelijke maatregelen nu niet opportuun.

Vraag 7

Welke ondersteuning en begeleiding worden momenteel geboden aan wethouders om hen
te helpen omgaan met de hoge werkdruk en de complexiteit van hun functie?

Antwoord 7

Voor wethouders bestaan momenteel verschillende vormen van ondersteuning. Ten eerste
biedt de Wethoudersvereniging ondersteuning en begeleiding door onder anderen belangenbehartiging,
onderzoeken en ontwikkeling.3 Voorbeelden van dat laatste zijn de basistraining wethoudersambt, verdiepende leergangen
en intervisiegroepen. Daarnaast biedt de vereniging ondersteuning en advies op maat
en vervult daarmee een vertrouwensfunctie voor wethouders. Ook voor het omgaan met
hoge werkdruk en de complexiteit van hun functie kunnen wethouders bij de vereniging
terecht. Vanuit mijn ministerie bieden we hiervoor financiële ondersteuning.

Ten tweede verzorgen landelijke politieke partijen voor wethouders van deze partijen
trainingen, advies en ondersteuning op maat. Voor wethouders van lokale partijen wordt
training en ondersteuning vanuit het Kennispunt lokale politieke partijen aangeboden.

Ten slotte bieden grotere gemeenten ook eigen ondersteuning en training aan hun wethouders.

Vraag 8

Zijn er specifieke programma's of initiatieven gericht op wethouders in kleine gemeenten
en regionale gebieden?

Antwoord 8

Ja. Wethouders van kleine en middelgrote gemeenten maken gebruik van het aanbod van
de Wethoudersvereniging. De Wethoudersvereniging heeft leden door het hele land en
ook in de regio’s. Ook heeft de vereniging regio-ambassadeurs en organiseert de vereniging
met hen regelmatig regionale bijeenkomsten.

Vanuit mijn ministerie bestaan verschillende initiatieven waarmee specifiek kleine
gemeenten worden ondersteund en waarbij vaak wethouders betrokken zijn. Sinds enkele
jaren zijn zogeheten Town Deals gesloten met een aantal kleinere gemeenten.4 Hierbij werken ministeries, provincies, kennisinstellingen en adviesbureaus op locatie
bij gemeenten aan nieuwe oplossingen voor specifieke vraagstukken. Verder maakt het
Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur sinds 2022 een ronde langs alle gemeenteraden
en colleges om de collectieve bewustwording van en over agressie, intimidatie en bedreiging
te bevorderen.5 Kleine en middelgrote gemeenten vragen vaker om deze vorm van ondersteuning en worden
begeleid bij de follow-up. Tenslotte noem ik de financiële ondersteuning die alle
provincies recent hebben ontvangen om de slagkracht van kleinere gemeenten tegen oneigenlijke
druk te vergroten, bijvoorbeeld ten behoeve van juridische ondersteuning en Bibob-zaken.

Vraag 9

Hoeveel van de wethouders die zijn gestopt hadden naast hun wethouderschap nog een
andere baan? Ofwel: hoeveel wethouders hadden én de taak van wethouder én daarnaast
nog een parttime baan?

Antwoord 9

Het onderzoek van De Collegetafel in opdracht van het blad Binnenlands Bestuur bevat
geen informatie daarover. Mijn ministerie beschikt evenmin over dergelijke specifieke
gegevens. Overigens wijs ik erop dat, afgezien van de mogelijkheid naast het wethouderschap
een parttime baan te vervullen, ook diverse wethouders qualitate qua bestuurlijke
nevenfuncties vervullen die tijd en aandacht vragen.