Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid El Abassi over het bericht ‘Mythe van 'hogere pijngrens bij migranten' blijft een probleem in de zorg’

Antwoord van Minister Dijkstra (Medische Zorg) (ontvangen 20 juni 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht: «Mythe van «hogere pijngrens bij migranten» blijft
een probleem in de zorg»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Herkent u de constatering dat patiënten met een migratieachtergrond soms ervaren dat
zorgverleners hun pijnklachten wegwuifden vanwege hun culturele achtergrond? Welke
beleidsmaatregelen treft u om deze negatieve ervaringen tegen te gaan?

Antwoord 2

Ik betreur het ten zeerste dat patiënten dit zo ervaren. Mensen moeten erop kunnen
vertrouwen dat het voor het ontvangen of verlenen van zorg niet uitmaakt wie je bent
of hoe je eruitziet. Met de VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen werken
we aan het tegengaan van discriminatie in de zorg, welzijn en sport. Zo is onder andere
een ervaringsdeskundigenpanel opgezet van mensen die discriminatie in deze sectoren
hebben meegemaakt, waar wordt getoetst of beleid goed aansluit op burgers en professionals.

Daarnaast wordt momenteel een onderzoek uitgevoerd naar prevalentie van discriminatie
in de zorg, welzijn en sport. Hieruit moet een duidelijker beeld naar voren komen
over de omvang en impact van discriminatie in deze sectoren.

Vraag 3

Bent u het met gezondheidswetenschappers dr. C. Zemouri en mw. H. Felten eens dat
patiënten met een migratieachtergrond gevaar kunnen lopen, zolang zorgverleners vooroordelen
laten meewegen in hun werk?

Antwoord 3

Zorgprofessionals verlenen hun zorg op basis van professionele richtlijnen en kwaliteitsstandaarden
die gebaseerd zijn op de stand van wetenschap en praktijk.

Vooroordelen zouden geen rol moeten spelen in het behandelen van patiënten. Ik vind
het belangrijk dat alle patiënten, ongeacht hun achtergrond, zich gehoord en gezien
voelen in de spreekkamer en goede zorg ontvangen. Momenteel werkt Pharos in opdracht
van VWS aan een handreiking voor alle zorgsectoren waarin onder meer bewustwording
over vooroordelen bij zorgverleners aan de orde komt. Deze handreiking wordt ontwikkeld
met mensen die zelf discriminatie hebben ervaren en met zorgorganisaties. In het najaar
van dit jaar zal de handreiking met uw Kamer worden gedeeld.

Vraag 4

Constaterende dat in het bericht: «Mythe van «hogere pijngrens bij migranten» blijft een probleem in de zorg» wordt gesteld dat er in Nederland weinig onderzoek is gedaan naar vooroordelen onder
zorgverleners, bent u bereid om vooroordelen onder zorgverleners nader te laten onderzoeken?
Hoe gaat u de onderzoekers hierin faciliteren en ze beschermen tegen het bagatelliseren
van dit onderzoek?

Antwoord 4

Er worden en zijn reeds verschillende onderzoeken uitgevoerd die hieraan raken. Zo
laat onderzoek van het Amsterdam UMC zien dat discriminatie, racisme en genderongelijkheid
voorkomen in zorgorganisaties en dat dit ook bij zorgverleners van kleur leidt tot
gezondheidsklachten en uitstroom uit de zorg.2 Naar aanleiding van deze inzichten onderzoeken het Amsterdam UMC en Movisie in opdracht
van het Ministerie van VWS of er meer werkplezier en behoud van zorgverleners is in
zorgorganisaties die veel aandacht geven aan diversiteit en inclusie. De definitieve
resultaten van dit onderzoek verschijnen eind 2024.

Ook voert ZonMw momenteel een pilotprogramma uit waarbij diversiteitssensitief werken
wordt geïmplementeerd in de zorgpraktijk en wordt verankerd in het onderwijscurriculum
van zorgprofessionals. Het doel van het programma is gezondheidsverschillen terugdringen
door in te zetten op inclusieve zorg. Daarnaast vraagt VWS doorlopend aandacht voor
diversiteitssensitief werken vanuit de aanpak discriminatie en gelijke kansen, zie
hiervoor ook de beleidsnota cultuursensitieve zorg die eerder aan uw Kamer is gestuurd.3

Vraag 5

Constaterende dat in het bericht veel vooroordelen over mensen van kleur vanuit het
slavernijverleden voorkomen, wat doorwerkt in de behandeling van patiënten in de zorg,
bent u bereid om in navolging van de excuses voor het Nederlandse slavernijverleden,
erkenning te geven voor het dooretteren van slavernijgeneeskunde op onze zorg van
vandaag?

Antwoord 5

Op 22 april jl. is uw Kamer geïnformeerd over het vervolgtraject na de excuses voor
het slavernijverleden.4 Die Kamerbrief beschrijft dat het kabinet de negatieve doorwerking van het slavernijverleden
op het gebied van gezondheid en welzijn wil tegengaan. VWS wil in gezamenlijkheid
met partijen in het zorg- en welzijnsdomein en nazaten van tot slaaf gemaakten een
aantal concrete interventies ontwikkelen met het doel om de doorwerking van slavernij
op de gezondheid en het welzijn van nazaten tegen te gaan. Verder start dit jaar een
onderzoek om meer zicht te krijgen op hoe het slavernijverleden doorwerkt op de gezondheid
van nazaten en de gezondheidszorg. Hierover informeer ik u dit najaar.

Vraag 6

Constaterende dat de IGJ de hoeveelheid klachten over huisartsen niet meer aankan
en de inspectie in het eerste kwartaal van dit jaar 767 meldingen kreeg,5 bent u bereid om de IGJ hierin te ontzorgen door een landelijk meldpunt discriminatie
en racisme aan te wijzen, zodat discriminatie en racisme beter wordt gemonitord?

Antwoord 6

Deze stelling is niet juist. In het jaarbeeld over 2023 heeft de IGJ aangegeven dat
vorig jaar 20% meer signalen en meldingen zijn gedaan door burgers. Deze stijging
zagen zij in meerdere sectoren, niet alleen binnen de huisartsenzorg. Ondanks de stijging
in het aantal signalen en meldingen is de situatie beheersbaar. De IGJ herkent zich
dan ook niet in de stelling dat zij het aantal meldingen niet meer aan kan. Het is
goed dat zowel burgers als zorgverleners de IGJ weten te vinden voor hun meldingen
zodat de IGJ deze informatie mee kan nemen in haar toezicht.

Iedereen in Nederland kan met klachten over discriminatie (en racisme) terecht bij
antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s). Iedere gemeente is wettelijk verplicht om
een laagdrempelige, onafhankelijke voorziening in te stellen waar burgers terecht
kunnen met klachten over discriminatie. Sinds 1 januari 2024 zijn alle meldpunten
van de landelijke vereniging van ADV’s overgestapt op de uniforme naam: Discriminatie.nl.
Daarmee is er één landelijk meldpunt met een toegankelijke website en gratis 0800-nummer.
Ook incidenten van discriminatie en racisme in de zorg kunnen hier gemeld worden.

Vraag 7

Bent u bekend met de website www.huisarts-migrant.nl, samengesteld door stichting Pharos en het Nederlands Huisartsen Genootschap?

Antwoord 7

Ja.

Vraag 8

Constaterende dat op de website www.huisarts-migrant.nl een aantal stigmatiserende claims over personen met een migratie achtergrond staan zoals
dat Indische en Molukse ouderen een hogere pijngrens zouden hebben en dat niet-westerse
culturen vaak geen onderscheid maken tussen lichaam en geest, erkent u dat dit bijdraagt
aan stigmatisatie en institutioneel racisme in de zorg kan faciliteren?

Antwoord 8

Ik vind het belangrijk dat via een website als www.huisarts-migrant.nl informatie is die inclusieve zorg bevordert. Onjuiste claims hebben hier geen plek.
Ik besef dat informatie en inzichten over de thema’s discriminatie in de zorg en persoonsgerichte
zorg snel verouderen. Wat we een aantal jaar geleden als kennis aannamen, kan nu niet
meer passend zijn of onjuist blijken. Naar aanleiding van dit bericht is contact gezocht
met de redactie van de website. De redactie van huisarts-migrant ziet het als haar
taak ervoor te zorgen dat de geboden informatie actueel is en met gepaste gevoeligheid
geformuleerd is. Om die reden is recentelijk reeds de nodige informatie op www.huisarts-migrant.nl herzien of van de website verwijderd. Het genoemde artikel over een vermeend hogere
pijngrens was al eerder door de redactie als verouderd beoordeeld en om deze reden
onder revisie gebracht. Helaas is het artikel tijdens de revisie online blijven staan,
maar is het inmiddels verwijderd. Het beheer van de website en het proces van aanpassingen
is inmiddels onder de loep genomen en verder aangescherpt zodat dergelijke fouten
in de toekomst worden voorkomen.

Vraag 9

Hoe verklaart u het dat de site, welke bedoeld is om huisartsen, praktijkondersteuners
en andere zorgverleners antwoord te geven op vragen over zorg en gezondheid gericht
op persoonsgerichte en cultuursensitieve zorg voor iedereen, vol staat met feitelijke
onjuistheden en misopvattingen over patiënten met een niet-westerse migratieachtergrond?

Antwoord 9

Ik heb vertrouwen in de redactie en het beheer van de website en de aanscherpingen
die hierin zijn toegezegd. De redactie bestaat uit huisartsen, praktijkondersteuners,
een universitair hoofddocent en een sleutelpersoon en kent een diverse samenstelling.
De redactie heeft een periodiek terugkerend revisieproces ingesteld, onder meer om
stigmatiserend taalgebruik te voorkomen.

Naar aanleiding van de genoemde berichtgeving heeft de redactie het proces van aanpassingen
onder de loep genomen en verder aangescherpt. Vanwege de snelheid van kennisontwikkeling
vind ik het belangrijk dat continu kritisch wordt gekeken naar de informatie die aangeboden
wordt via de website, ik zal hier in mijn contact met de beheerders blijvend aandacht
voor vragen. Zij hebben in dit verband tevens aangegeven een nadrukkelijke uitnodiging
aan bezoekers van de website te doen om contact met hen op te nemen als onjuiste informatie
op de website staat. De redactie staat open voor alle suggesties die de website kunnen
verbeteren.

Vraag 10

Hoe reflecteert u erop dat huisartsen, praktijkondersteuners en studenten worden verwezen
naar een site waar juist tegenstellingen in staan dan het doel van een dergelijke
site? Hoe kunnen zorgverleners beter beschermd worden tegen foute informatie in hun
curriculum zodat zij beter hun werk kunnen doen?

Antwoord 10

Opleiders, werkgevers en beroepsgroepen zijn zelf verantwoordelijk voor de inhoud
van de opleidingen. VWS vraagt doorlopend aandacht voor cultuursensitiviteit en inclusief
opleiden in de zorg. Daarbij voert ZonMw in opdracht van VWS momenteel een pilotprogramma
uit waarbij diversiteitssensitief werken wordt geïmplementeerd in de zorgpraktijk
en wordt verankerd in het onderwijscurriculum van zorgprofessionals.

Vraag 11

Hoe verklaart u dat ondanks structurele subsidie (5,6 miljoen euro in 2024 i.c.m.
platform 31), stichting Pharos in samenwerking met het Nederlands Huisartsen Genootschap
erin faalt om inclusieve, feitelijk juiste informatie te verstrekken over cultuursensitieve
zorg en juist de stigmatisering en institutionele discriminatie in de zorg versterkt?

Antwoord 11

Ik herken mij niet in het geschetste beeld. Stichting Pharos is van oudsher een partij
die zich inspant op dit onderwerp en haar uiterste best doet om het inclusiever maken
van zorg te stimuleren en zich hier breed voor inzet vanuit de instellingssubsidie
die zij krijgen.

Vraag 12

Hoe reflecteert u erop dat stichting Pharos volgens u juist de taakstelling heeft
om als kennis- en adviescentrum voor het stimuleren van de toepassing van kennis in
de praktijk om de kwaliteit en effectiviteit van de zorg voor migranten en mensen met
beperkte gezondheidsvaardigheden te verbeteren? Hoe rijmt u deze organisatie wordt
gefinancieerd door het Ministerie van VWS?

Antwoord 12

Ik verwijs naar beantwoording op vraag 11.

Vraag 13

Welke concrete vervolgstappen gaat u nemen om partijen die de taakstelling hebben
gekregen om institutionele discriminatie en stigmatisering in de zorg tegen te gaan
te controleren om verdere mensopvattingen tegen te gaan?

Antwoord 13

Waar het gaat om www.huisarts-migrant.nl heb ik vertrouwen in de toezeggingen die de redactie heeft gedaan om de processen
te optimaliseren. In de gesprekken die volgen omtrent subsidieafspraken heb ik blijvend
aandacht voor inclusieve zorg. Als het gaat om Pharos verwijs ik naar beantwoording
op vraag 11.

Vraag 14

Hoe verklaart u het dat feitelijke onjuistheden en stigma’s die binnen de zorgsector
heersen, pas worden overwogen als journalisten en gezondheidswetenschappers zich ermee
bemoeien? Hoe ziet u uw rol hierin als Minister voor Medische Zorg?

Antwoord 14

Als Minister voor Medische Zorg sta ik voor passende, persoonsgerichte zorg voor iedereen.
Factoren als leeftijd, sekse, gender, culturele waarden, seksuele oriëntatie en sociaal
economische status, zouden geen rol moeten spelen in de toegang tot en kwaliteit van
zorg. Helaas is dit in de realiteit soms wel het geval. In publicaties zoals de «Verkenning
Discriminatie en Racisme in de zorg» van Movisie en het Verwey Jonker instituut uit
mei 2023 komt dit ook naar voren. Deze verkenning is uitgevoerd in opdracht van het
Ministerie van VWS. Daarom is in 2022 een VWS-breed programma gestart. Het doel van
het programma is het verminderen van discriminatie en vergroten van gelijke kansen
in zorg, welzijn en sport. In het najaar informeer ik uw Kamer over de voortgang van
dit programma.