Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Kat en Paulusma over het bericht '4 op de 10 mensen met laag inkomen verwachten problemen met betalen van zorgverzekering

Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 20 oktober
2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «4 op de 10 mensen met laag inkomen verwachten problemen
met betalen van zorgverzekering»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw reactie op het gegeven dat een grote groep mensen met een lager inkomen
(42 procent) de komende tijd moeite denkt te krijgen met het betalen van de zorgverzekering?

Antwoord 2

Ik snap goed dat mensen zich zorgen maken over de stijgende zorgkosten. We zien de
afgelopen jaren steeds meer mensen die moeite hebben met rondkomen mede door de gestegen
energiekosten en kosten voor levensonderhoud. In de Miljoenennota voor 2024 stelt
het kabinet daarom mede met het oog op de aanbevelingen uit het eerste rapport van
de Commissie sociaal minimum een pakket aan structurele maatregelen voor. Het is van
belang om enerzijds de uitgavenontwikkeling in de zorg in de hand te houden en anderzijds
de koopkracht bij lagere inkomens op peil te houden en hen hierover ook meer zekerheid
te bieden. De begrotingsplannen voor 2024 ontvangt uw Kamer binnenkort.

Zorgverzekeraars geven aan dat het betaalgedrag van de zorgpremie gelijk is aan vorig
jaar en nog steeds goed is. Ook het aantal wanbetalers zorgpremie bij het CAK is al
twee jaar stabiel op 170.000. Dit is het laagste aantal in de afgelopen 10 jaar. Voor
het betalen van het eigen risico en andere eigen betalingen vragen wel meer verzekerden
een betalingsregeling aan. Wat hier mede speelt is dat het gebruik van zorg weer is
gestegen na de corona periode. Ik blijf vinger aan de pols houden.

Vraag 3

Wat is uw reactie op het vermoeden dat in 2024 de zorgpremie met 10 tot 15 euro per
maand hoger kan worden dan in 2023?

Antwoord 3

De inschatting van de omvang van de stijging van de zorgpremie in het artikel komt
overeen met de inschatting van het Ministerie van VWS. Voor 2024 raamt het kabinet
de zorgpremie op € 1.792 per jaar. Dat komt neer op bijna € 12 extra per maand, of
€ 142 op jaarbasis, ten opzichte van 2023.

Deze premiestijging is vergelijkbaar met de premiestijging van vorig jaar en groter
dan de premiestijging in de jaren ervoor. De stijging wordt grotendeels verklaard
door de hogere zorguitgaven als gevolg van stijging van de lonen en prijzen. Dit effect
is vergelijkbaar aan vorig jaar en fors groter dan in eerdere jaren. Met name de verwachte
ontwikkeling van de lonen in de zorg drukt komend jaar een stempel op de verwachte
premie. Salarissen stijgen overal, zo ook in de zorg. Dit betekent aan de ene kant
dat werkende mensen veelal meer te besteden hebben, maar betekent dus ook dat de zorguitgaven
en daarmee de zorgpremie toeneemt, wat gevolgen kan hebben voor minima.

Het is overigens belangrijk te realiseren dat zorgverzekeraars zelf over hun premie
gaan; het kabinet maakt slechts een inschatting hiervan. Zorgverzekeraars maken hun
premie uiterlijk 12 november bekend.

Vraag 4

Welke mogelijkheden ziet u om de mensen die wel in aanmerking komen voor zorgtoeslag,
maar deze niet gebruiken (in 2020 was dit 11 procent), te wijzen op de zorgtoeslag?

Antwoord 4

De dienst Toeslagen van de Belastingdienst zet voor komende jaren actief in op het
tegengaan van niet-gebruik van zorgtoeslag. Jongeren worden met een zogeheten 17-jarigenbrief
vlak voordat ze 18 jaar worden gewezen op hun mogelijk recht op toeslagen, teruggave
van de Belastingdienst en studiefinanciering vanuit DUO. Bovendien heeft de Dienst
Toeslagen in juli 2023 een persoonlijke brief gestuurd naar circa 20.000 burgers om
hen te attenderen op hun mogelijke recht op zorgtoeslag met terugwerkende kracht.
Gedurende de zomerperiode worden mensen jaarlijks via verschillende mediaberichten
op de hoogte gebracht van hun mogelijk recht op zorg- en huurtoeslag.

De dienst Toeslagen van de Belastingdienst is in 2023 gestart met een brede aanpak
op niet-gebruik. In dit programma zijn bestaande activiteiten geïntensiveerd en uitgebreid.
De Dienst Toeslagen zet momenteel in op vier sporen: benadering via brede publiekscampagnes;
een doelgroep- en themagerichte benadering; benutten van (natuurlijke/bestaande) contactmomenten;
en waar mogelijk het persoonlijk benaderen van individuele burgers2. Met de inzet van publiekscampagnes wijst de Dienst Toeslagen niet-gebruikers op
hun mogelijk recht en wordt hen gestimuleerd bij recht hiervan gebruik te maken. Deze
activiteiten worden in 2024 gecontinueerd.

Vraag 5

Welke mogelijkheden ziet u om te zorgen dat mensen met een laag inkomen een passende
zorgverzekering kunnen afsluiten, aangezien een grote groep mensen beperkt zelfredzaam
is en moeite heeft met het kiezen van de juiste zorgverzekering?

Antwoord 5

Ik ben me er van bewust dat het voor mensen met laag inkomen soms moeilijk is een
passende zorgverzekering af te sluiten. Aan het einde van het jaar, als het overstapseizoen
start, zorg ik voor communicatie aan burgers over zorgverzekeringen. Dat gebeurt via
verschillende kanalen. Er is een website opgezet (ikregelmijnzorggoed.nl), waar informatie
is opgenomen over zorgverzekeringen. Ik let er in de communicatie op dat de informatie
begrijpelijk is voor alle burgers. Ook de gemeente kan helpen bij het kiezen voor
een zorgverzekering. Bovendien biedt een groot deel van de gemeenten een Gemeentepolis
aan. De Gemeentepolis is een collectieve zorgverzekering voor mensen met een laag
inkomen, chronische ziekte en/of lichamelijke beperking. In Nederland hebben 655.000
mensen een Gemeentepolis, peiljaar 2022. In alle gemeentepolissen is mondzorg aanvullend
verzekerd.

Vraag 6

Hoeveel gemeenten bieden op dit moment collectieve zorgverzekeringen aan?

Antwoord 6

In 2022 bieden 326 gemeenten een Gemeentepolis aan.

Vraag 7

Wat is uw reactie op het gegeven dat een aanvullende zorgverzekering voorkomt dat
mensen plots grote zorguitgaven moeten doen die ze eigenlijk niet kunnen betalen en
daarmee schulden voorkomt?

Antwoord 7

Het is belangrijk dat mensen zelf, al dan niet met hulp, afwegen of een aanvullende
zorgverzekering voor zorg die buiten het basispakket valt voor hen opportuun is. Het
gaat daarbij doorgaans om veel beperktere zorguitgaven dan in het basispakket.

Ik realiseer mij dat de afweging om wel of geen aanvullende zorgverzekering af te
sluiten onder druk van geldzorgen niet door iedereen gemaakt kan worden. Dat kan er
toe leiden dat er situaties bij mensen kunnen ontstaan waarbij achteraf geconstateerd
kan worden dat men met een aanvullende zorgverzekering financieel voordeliger uit
was geweest.

Er zijn verschillende commerciële vergelijkingssites die verzekerden helpen bij het
vinden van een passende zorgverzekering. Voor het bepalen of de gemeentepolis een
geschikte zorgverzekering is kunnen verzekerden bijvoorbeeld gebruikmaken van Gezondverzekerd.nl.
Zij organiseren samen met gemeenten hiervoor ook spreekuren (fysiek en online). Een
ander voorbeeld is Voorzieningenwijzer. Zij bieden in sommige gemeenten ook ondersteuning
bij het aanvragen van voorzieningen waar de inwoner recht op heeft.

Ten algemene is het van belang om te investeren in voorkomen en oplossen van armoede
en schuldenproblematiek. Dit kabinet heeft daarvoor ambitieuze doelen gesteld en flinke
koopkrachtmaatregelen genomen. Het is aan een volgend kabinet om dit bredere vraagstuk
verder op te pakken. In de tussentijd werkt het kabinet aan oplossingen in het zorg-
en sociaal domein, zoals beschreven in de voortgangsrapportages van het project mondzorg3 en de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden4.

Vraag 8

Wat is uw reactie op het gegeven dat gemeenten de eis stellen dat er geen betalingsachterstand
of schuld bij de huidige zorgverzekeraar mag zijn en daarna de aanvraag voor een gemeentepolis
afwijst?

Antwoord 8

Op basis van artikel 8a, Zorgverzekeringswet, kan een verzekeringsnemer met een betalingsachterstand
zijn zorgverzekering niet opzeggen. Een zorgverzekeraar kan dit wel doen. In sommige
situaties doet de zorgverzekeraar dit ook. Op basis van de uitstroomregelingen voor
bijstandsgerechtigden en onder bewind gestelden kunnen verzekerden met een betalingsachterstand
in veel gemeenten een gunstige betalingsregeling treffen met de zorgverzekeraar en
direct deelnemen aan de gemeentepolis. In enkele Twentse gemeenten is dat ook mogelijk
voor verzekerden die niet verzekerd zijn bij de zorgverzekeraar die de gemeentepolis
aanbiedt.5 Daarnaast zetten veel gemeenten in op saneringskrediet, waardoor een inwoner nog
maar één schuldeiser heeft en direct weer kan overstappen naar een andere zorgverzekering,
omdat er geen betalingsachterstand meer is bij de zorgverzekeraar.

Vraag 9

Worden deze collectieve zorgverzekeringen voor mensen met een laag inkomen voldoende
gevonden en gebruikt?

Antwoord 9

In 2022 namen 655.000 mensen deel aan de Gemeentepolis. Mede vanwege de daling van
het aantal bijstandsgerechtigden (ruim 5%) en de extra aandacht van gemeenten voor
toetsing op rechtmatigheid, is dit een lichte daling (2%) t.o.v. 2021. De gemeentepolis
is zeer bekend en vooral voordelig voor minima die veel zorg gebruiken die gedekt
wordt door de aanvullende verzekering, zoals mondzorg, fysiotherapie en een bril.
Vaak wordt ook het eigen risico meegenomen in de te betalen premie. De gemeente geeft
op het aanvullende deel van de gemeentepolis een korting op de premie.

Vraag 10

Hoe kunt u er mede voor zorgen dat alle lage inkomens met een beperkte financiële
redzaamheid terecht kunnen bij de gemeente voor een gemeentepolis – ook degenen die
geen uitgebreide aanvullende verzekering nodig hebben?

Antwoord 10

Gemeenten bieden op verschillende wijze ondersteuning aan hun inwoners met een laag
inkomen en/of beperkte financiële zelfredzaamheid. Het bieden van de gemeentepolis
is een veel gebruikt instrument daarvoor, maar niet voor iedereen geschikt.

Het kan ongunstig zijn voor verzekerden met een laag inkomen en weinig zorgvraag om
deel te nemen aan de gemeentepolis. De gemeentepolis bestaat altijd uit de basisverzekering
en een aanvullende zorgverzekering. De gemeente biedt een premiekorting op de premie
van de aanvullende zorgverzekering.

Vraag 11

Bent u bereid om met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in gesprek te gaan
om ook in de laatste gemeenten collectieve zorgverzekeringen aan te bieden?

Antwoord 11

Alle gemeenten zijn op de hoogte van de gemeentepolis en maken daar, in samenwerking
met zorgverzekeraars, eigen afwegingen in. De gemeentepolis is een van de instrumenten
die gemeenten kunnen inzetten. Ik acht het derhalve niet noodzakelijk hierover met
gemeenten in overleg te treden.

Vraag 12

Hoe kunt u zorgmijding en stapeling van problemen mede voorkomen, gezien mensen met
schulden en mensen die hun gezondheid als slecht ervaren vaker aangeven dat ze moeten
bezuinigen op zorg of hun zorgverzekering niet kunnen betalen?

Antwoord 12

De mate en redenen voor zorgmijding, en de stapeling van zorgkosten, worden goed gemonitord.
Er wordt bijvoorbeeld jaarlijks door Nivel onderzoek gedaan naar zorgmijding ten behoeve
van de Staat van Volksgezondheid & Zorg. In 2021 gaf 8% van de volwassenen aan weleens
afgezien te hebben van zorg vanwege de kosten. Dit percentage lag in 2016 met 16%
een stuk hoger. De laatste jaren is het percentage vrij stabiel. Daarnaast wordt er
gewerkt aan een monitor die de stapeling van eigen betalingen in kaart brengt en daarmee
ook inzicht geeft in de kosten die verschillende groepen burgers maken voor zorg.

Naast het algemene koopkrachtbeleid, neemt het kabinet verschillende specifieke maatregelen
om ongewenste zorgmijding om financiële redenen tegen te gaan.

Ik noem de volgende maatregelen:

– Het eigen risico is tot en met 2025 bevroren op € 385.

– Er is een monitor ingericht om inzicht te krijgen in de mate van stapeling van eigen
betalingen over de stelsels heen.

– De eigen bijdragen onder het geneesmiddelenvergoedingssysteem zijn tot en met 2023
gemaximeerd op € 250. Ik heb recent besloten deze maximering ook door te trekken naar
2024, zodat de eigen bijdragen tot en met 2024 gemaximeerd zijn.

– Voor mensen met een laag inkomen is er de zorgtoeslag als tegemoetkoming voor de premie
en het eigen risico.

– Daarnaast geldt dat bepaalde zorgvormen van het eigen risico zijn uitgezonderd. Ook
bieden zorgverzekeraars de mogelijkheid het eigen risico gespreid te betalen.

– Ook kunnen gemeenten financieel maatwerk bieden aan hun inwoners in verband met hun
kosten van zorg en ondersteuning.

– Tot slot zetten we met de akkoorden (IZA, GALA en WOZO) een belangrijke stap in het
betaalbaar houden van de zorg in de toekomst.