Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Hagen en Boucke over de vertraging om de groenstaalplannen van Tata Steel

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 17 juli
2023).

Vraag 1

Bent u bekend met de brief van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) aan
Tata Steel over de voortgang van het project HeraCless-Groen Staal?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Onderschrijft u de zorgen die de OD NZKG uit over de planning op hoofdlijnen voor
het HeraCless-Groen Staal project?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Hoe kijkt u naar de vertraging die Tata Steel nu al oploopt bij het uitvoeren van
de planning op hoofdlijnen van het HeraCless-Groen Staal project?

Antwoord 3

Het HeraCless-Groen Staalproject kan bijdragen aan het verminderen van de uitstoot
van CO2 en andere emissies die effect hebben op gezondheid en milieu. Vertraging is daarom
zeer ongewenst.

Tata Steel geeft aan zich ongewijzigd in te zetten voor hun ambitie naar Groen Staal,
maar wil zich nader oriënteren op de optimale scope. Om die reden is de volgende fase
in het vergunningentraject vertraagd. Wat het effect op het project als geheel gaat
zijn, is op dit moment niet bekend. Gelet op de doelstelling van de eerder afgesloten
Expression of Principles (Kamerstuk 32 813, nr. 1082) om voor 2030 betekenisvolle CO2-reductie en gezondheidswinst te realiseren, zijn de Minister van EZK en ik intensief
in gesprek met het bedrijf. Het is de gezamenlijke ambitie om dit jaar nadere stappen
te zetten.

Vraag 4

Bent u het met de OD NZKG eens dat zowel voor het toezicht als voor de omgeving een
uitgewerkte en betrouwbare planning onmisbaar is? Bent u het met de OD NZKG eens dat
in een dergelijke planning realistische tijdspaden moeten worden opgenomen voor het
indienen en beoordelen van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD), de milieueffectrapportage
(MER) en de vergunningsaanvraag? Wanneer kunnen we een dergelijke planning verwachten?

Antwoord 4

Ik ben het eens met de OD NZKG dat een uitgewerkte en betrouwbare planning nodig is
voor het slagen van het project. Het is belangrijk dat realistische tijdspaden worden
opgenomen voor het indienen en beoordelen van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau
(NRD), de milieueffectrapportage (MER) en de vergunningsaanvraag. De verantwoordelijkheid
hiervoor ligt bij Tata Steel. Ik steun de oproep van de OD NZKG aan Tata Steel dat
een nieuwe planning zo snel als mogelijk wordt afgegeven.

Vraag 5

Ziet u mogelijkheid om de OD NZKG te ondersteunen bij het mobiliseren van voldoende
expertise voor het MER en vergunning proces rondom het project HeraCless-Groen Staal
en bent u voornemens dit te doen?

Antwoord 5

Ik vind het belangrijk dat de OD NZKG voldoende capaciteit en kennis heeft zodat het
proces van vergunningverlening op een goede manier en binnen de wettelijke termijnen
kan plaatsvinden. Dat geldt overigens ook voor het vergunningsproces bij andere maatwerkbedrijven.
De Minister van EZK werkt in het kader van de maatwerkaanpak samen met de provincies
en omgevingsdiensten aan een plan om met middelen uit het klimaatfonds een tijdelijke
impuls te geven om extra expertise op te bouwen in de vorm van een expertpool. Vooruitlopend
hierop heeft de Minister van Economische Zaken en Klimaat op 14 juni een specifieke
uitkering van 3 miljoen euro aan de provincie Noord Holland uitgekeerd, waarmee zij
als bevoegd gezag tijdelijk een deel van de capaciteitsuitbreiding bij de OD NZKG
kunnen bekostigen. Verder komt er met ingang van de Omgevingswet per 1 januari 2024
de mogelijkheid voor het heffen van leges voor aanvragen van omgevingsvergunningen
voor het onderdeel milieu. De provincie Noord-Holland kan met deze legesinkomsten
de kosten voor vergunningverlening dekken.

Vraag 6

Kunt u toelichten hoe en in hoeverre Tata Steel bezig is met het verkrijgen van groene
energie voor hun groenstaalplannen? Werkt Tata Steel bijvoorbeeld, eventueel in consortia,
aan de ontwikkeling van wind op zee en elektrolysers? Of zal Tata Steel op de eigen
terreinen meer hernieuwbare energie gaan opwekken ten behoeve van de groenstaalplannen?

Antwoord 6

Tata Steel verkent, voor zover mij bekend, diverse opties om in haar toekomstige behoefte
van groene energie te voorzien. De afwegingen en keuzes hierin, bijvoorbeeld eigen
productie van groene waterstof met electrolysers (op eigen terrein of elders), participeren
in wind op zeekavels en/of het op de markt vastleggen van energieleveringen, zijn
aan het bedrijf. De overheid faciliteert in de infrastructuur voor groene energie
als onderdeel van de maatwerkafspraken. Definitieve keuzes hierin zijn, voor zover
mij bekend, nog niet gemaakt door Tata Steel.

Vraag 7

Bent u bekend met de website www.spotdegifwolk.nl waarop inmiddels (op basis van camera’s) melding is gemaakt van 91 gifwolken bij
kooksfabriek 1 en 2 en bij hoogoven 7?

Antwoord 7

Ja.

Vraag 8 en 9

Deelt u de mening dat de OD NZKG opvolging moet geven aan alle serieuze meldingen
van het door Tata uitstoten van kankerverwekkende stoffen?

Hoe beoordeelt u berichten dat de OD NZKG inmiddels aangeeft niet alle meldingen van
uitstoot van rauwe kooks door Tata meer te kunnen verwerken?

Antwoord 8 en 9

Voor het beantwoorden van deze vraag heb ik contact opgenomen met de OD NZKG. Alle
omgevingsdiensten in Nederland, dus ook de OD NZKG, hebben een wettelijke taak en
dienen vanuit die verantwoordelijkheid toezicht te houden. Hiertoe behoort het opvolging
geven aan, en het beoordelen en onderzoeken van meldingen, om te bepalen of er sprake
is van een overtreding.

Het toezicht in Nederland is over het algemeen risicogericht georganiseerd. Dat geldt
voor milieu-inspectiediensten, en andere toezichthouders, zo ook voor de OD NZKG.
Deze manier van werken zorgt ervoor dat problemen die er vanuit milieu, gezondheid
en/of veiligheid het meest toe doen met prioriteit worden behandeld. Daar wordt de
inzet en capaciteit van inspecteurs en analisten dus op ingezet. Zo wordt voorkomen
dat inspecteurs tijd besteden aan zaken die achteraf bijvoorbeeld niet aangepakt kunnen
worden, omdat ze geen overtreding zijn of niet leiden tot overlast voor bewoners.

Meldingen die de OD NZKG van verschillende organisaties zoals Greenpeace, Frisse Wind
of individuele bewoners ontvangt, helpt de OD NZKG bij het prioriteren van capaciteit
en inzet. De OD NZKG geeft aan niet over iedere melding individueel een inhoudelijke
terugkoppeling aan de melder te kunnen geven. De OD NZKG heeft daarom op haar website
een FAQ geplaatst2 waarin informatie wordt gegeven over hoe de OD NZKG handhaaft bij de Kooksgasfabrieken
van Tata Steel.

Indien de OD NZKG knelpunten ervaart in de capaciteit bespreekt de OD NZKG dit met
het haar opdrachtgever, in dit geval het bevoegd gezag provincie Noord-Holland.

Vraag 10

Welke stappen gaat u ondernemen om te zorgen dat de OD NZKG voldoende capaciteit heeft
om alle meldingen van rauwe kooks te verwerken en waar mogelijk dwangsommen op te
leggen?

Antwoord 10

Zoals u weet voert de OD NZKG vergunnings-, toezichts- en handhavingstaken uit in
mandaat van de Provincie Noord Holland. Het is primair aan de provincie Noord-Holland
en de OD NZKG om te zorgen dat er voldoende middelen beschikbaar zijn om deze taken
zorgvuldig uit te voeren. Ik ben me ervan bewust dat uw Kamer belang hecht aan voldoende
capaciteit om de taken goed uit te voeren. Hierover blijf ik met de provincie Noord-Holland
in gesprek.

Vraag 11

Klopt het dat Tata inmiddels vier dwangsommen heeft gekregen en dat bij nog elf dwangsommen
sluiting van de vervuilende onderdelen volgt?

Klopt het dat de ultieme consequentie kan zijn dat Tata Steel installaties moet sluiten?
Hoe zou dat proces eruit zien?

Antwoord 11 en 13

Voor het beantwoorden van deze vragen heb ik contact opgenomen met de OD NZKG. Bij
Tata Steel ontstaan soms ongare kooks, hetgeen niet is toegestaan conform de daarvoor
geldende wet- en regelgeving. Op 19 september jl. heeft de OD NZKG een derde Last
Onder Dwangsom (LOD) opgelegd voor het ontstaan van ongare kooks aan Tata Steel van
€ 100.000,– per overtreding met een maximum van € 1.500.000,–. Tata Steel wordt met
dit besluit wederom verplicht het ontstaan van ongare kooks te vermijden. Inmiddels
hebben er drie verbeuringen (geen vier) plaatsgevonden (stand 28 juni 2023) van deze
LOD.

De OD NZKG verkent wat er vanuit handhaving mogelijk is, wanneer de dwangsom na 15 verbeuringen
is volgelopen. Daarbij wordt ook gekeken of het mogelijk is om de vergunning van de
kooksgasfabrieken in te trekken. De provinciale staten van Noord-Holland worden binnenkort
geïnformeerd over de voortgang op basis van een procesupdate; hierin wordt ook opgenomen
de verwachting wanneer het onderzoek is afgerond. De huidige inzichten zijn dat het
intrekken van de vergunning voor deze fabrieken op basis van alleen de ongare kooks
juridisch lastig is. Los daarvan zal de OD NZKG volharden in de handhaving van de
plicht om ongare kooks te vermijden.

Vraag 12

Kunt u bevestigen dat omgevingsdiensten volledige vrijheid en discretie hebben bij
het handhaven en de consequenties daarvan?

Antwoord 12

Ja. Hiervoor zijn de omgevingsdiensten mede opgericht. Op grond van de wet- en regelgeving
hebben omgevingsdiensten hun eigen verantwoordelijkheid en moeten op feitelijke en
objectieve criteria onafhankelijk handelen op basis van eigen bevindingen.

Vraag 14

Hoe zal u de motie-Boucke (Kamerstuk 29 826, nr. 183) uitvoeren? Deelt u de mening dat het «zo snel als mogelijk» overgaan tot groenstaalproductie
niet hetzelfde betekent als «op het tempo van Tata Steel»? Wat is voor u «zo snel
mogelijk»?

Antwoord 14

De Minister van EZK heeft tijdens het Kamerdebat van 25 mei jl. in reactie op de motie
Boucke aangegeven deze als volgt te interpreteren: in de maatwerkafspraken kijken
we wat we extra kunnen doen op het gebied van CO2-reductie, en zeker in het geval van Tata Steel ook op het gebied van leefomgeving
en gezondheid, en kijken we op welke manier we dat borgen.

De uitwerking is vervolgens als volgt. Conform deze interpretatie is de inzet om net
als met andere maatwerkbedrijven afspraken tussen het bedrijf en de overheid uiteindelijk
vast te leggen in juridisch bindende maatwerkafspraken. Eventuele financiële bijdragen
zijn altijd aan voorwaarden verbonden, in het bijzonder de EU-staatssteunregels.

Het proces om tot juridisch bindende maatwerkafspraken te komen ziet er als volgt
uit: na een Expression of Principles (EOP) wordt een Joint Letter of Intent (JLOI)
opgesteld, waarin de ambities in concretere intenties en afspraken kunnen worden uitgewerkt.
Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om inspanningsverplichtingen van de Staat jegens
het maatwerkbedrijf en andersom. Inspanningsverplichtingen zijn (op de inspanning)
juridische afdwingbare verplichtingen.

De JLOI wordt waar nodig uitgewerkt in bindende maatwerkafspraken, zoals bijvoorbeeld
een subsidiebeschikking in combinatie met een (uitvoerings)overeenkomst. Met bindende maatwerkafspraken worden juridisch bindende afspraken bedoeld,
in de zin dat over en weer verplichtingen worden aangegaan, die in rechte afdwingbaar
kunnen zijn. Het kan daarbij gaan om verschillende soorten afspraken en verplichtingen,
die ook van karakter en in hardheid kunnen verschillen. Dit hangt mede af van onder
meer de aard, de tijdhorizon en de omstandigheden van de verscheidene projecten

Zoals ook bij vraag drie aangegeven is vertraging ongewenst. De Minister van EZK en
ik zijn dan ook intensief in gesprek over de nadere oriëntatie van Tata en de vertraging
van de volgende fase van het vergunningentraject. Het is de gezamenlijke ambitie om
dit jaar nadere stappen te zetten.

Vraag 15

Hoe staat het met de uitvoering van de motie-Hagen c.s. (Kamerstuk 28 089, nr. 239) die oproept of er vooruitlopend op het groenstaalproject extra milieu en gezondheidswinst
te realiseren is, bijvoorbeeld door het al eerder sluiten van bedrijfsactiviteiten,
zoals de Kooksfabriek 2, en/of het uitvoeren van extra maatregelen bovenop de roadmap?

Antwoord 15

Mede naar aanleiding van de Motie-Hagen is in de herziene EOP van 15 juli 2022 met
Tata Steel afgesproken dat zij onderzoek zal doen naar het verder verbeteren van de
milieu en gezondheidssituatie vóórafgaand aan de transitie in 2030. Afgelopen jaar
is regelmatig met de provincie Noord-Holland en het bedrijf gesproken over de voortgang
hiervan. Helaas heeft dit op dit moment nog niet tot concrete resultaten geleid. Dit
blijft onderdeel van de gesprekken met Tata Steel.

Los daarvan verschijnt na de zomer het Proof of Concept van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM), waarin o.a. wordt ingegaan op het kwantitatief verband
tussen de emissies van Tata Steel en gezondheidsrisico’s (zie mijn brief van 28 juni
2023, Kamerstuk 2023Z12250). Daarnaast ben ik bezig met het oprichten van een expertgroep (zie Kamerstuk 29 826 / 28 089 nr. 175). De expertgroep zal adviseren over de vraag welke gezondheidswinst behaald zou moeten
worden en welke maatregelen genomen zouden kunnen worden om dit te bereiken. De uitkomsten
hiervan worden meegenomen in de onderhandelingen over de eventuele maatwerkafspraak.

Vraag 16

Bent u bekent met het bericht dat de twee cokesgasfabrieken van Tata steel per direct
onder verscherpt toezicht komen?3

Antwoord 16

Ja.

Vraag 17

Wat zal dit verscherpte toezicht precies inhouden? Op welke «extra maatregelen» wordt
hier gedoeld op het moment dat er onvoldoende verbetering optreed?

Antwoord 17

Voor het beantwoorden van deze vraag heb ik contact opgenomen met de OD NZKG. In het
kader van het verscherpt toezicht wordt door de OD NZKG een aantal verbeteringen geëist
bij de kooksgasfabrieken. Zo moet onder andere het aantal ongewone voorvallen omlaag,
het naleven van wet- en regelgeving verbeteren en alle onderhoud tijdig plaatsvinden.
Tata Steel moet hiervoor een verbeterplan opstellen dat door de OD NZKG zal worden
beoordeeld.4 (informatiebrief (odnzkg.nl) Indien het verscherpt toezicht niet tot de noodzakelijke verbetering leidt, kan de
OD NZKG conform de Landelijke Handhavingstrategie (LHS) extra handhavingsmaatregelen
treffen.