Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bushoff over de sluiting van ziekenhuizen in Friesland

Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 11 juli
2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het nieuws dat Friesland van vier naar drie ziekenhuizen gaat?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u onze grote zorgen over het uitkleden van de zorgvoorzieningen in Friesland?

Antwoord 2

Nee deze zorgen deel ik niet, maar ik begrijp goed dat dit nieuws vragen kan oproepen
bij burgers en het betrokken zorgpersoneel in Friesland.

Het betreft een voorgenomen en gezamenlijk plan van een aantal zorgverzekeraars en
een viertal Friese ziekenhuizen om te komen tot een voorkeursscenario voor toekomstbestendige
ziekenhuiszorg in de provincie Friesland. Dit voorkeursscenario behelst dat er in
de komende vijf tot tien jaar wordt toegewerkt naar drie ziekenhuizen in Friesland,
namelijk een topklinisch ziekenhuis in Leeuwarden, Nij Smellinghe in Drachten en een
nieuw te bouwen ziekenhuis in Joure waar de ziekenhuislocaties van Antonius (Sneek)
en Tjongerschans (Heerenveen) in opgaan.

Door van vier naar drie ziekenhuizen te gaan en intensief samen te werken, wordt verwacht
dat het mogelijk is om drie volwaardige ziekenhuizen met spoedeisende hulp, intensive
care en (acute) geboortezorg te behouden om inwoners in het verzorgingsgebied Friesland,
Noordelijk Flevoland, de Kop van Overijssel, Zuidwest Drenthe en westelijk Groningen
de zorg te kunnen blijven bieden die ze nodig hebben. Ik heb begrepen dat de komende
tijd zal worden gewerkt aan verdere uitwerking van het plan, waarbij er ook nadrukkelijk
wordt gekeken naar de haalbaarheid hiervan.

Vraag 3

Hoe is dit besluit tot stand gekomen? En hoe zijn gemeenten hierin meegenomen?

Antwoord 3

Er is nog geen besluit genomen. Zoals aangegeven bij de beantwoording van vraag 2,
betreft het hier een voorkeursscenario om op de middellange termijn toe te werken
naar drie ziekenhuizen in Friesland. Zorgverzekeraar Zilveren Kruis heeft mij laten
weten dat zij vanaf oktober 2022 samen met de vier Friese ziekenhuizen (MCL, Tjongerschans,
Antonius en Nij Smellinghe) en de coöperatie VGZ enkele scenario’s voor toekomstbestendige
ziekenhuiszorg in Friesland in kaart hebben gebracht. De komende tijd zal worden gewerkt
aan de verdere uitwerking van het voorkeursscenario. Zilveren Kruis heeft mij ook
laten weten dat alle relevante stakeholders, zoals inwoners, patiënten, medewerkers,
huisartsen en gemeenten hierbij betrokken zullen worden.

Vraag 4

Hoe kan het dat wethouders uit betrokken gemeenten niet op de hoogte waren van dit
ingrijpende besluit?2

Antwoord 4

Ik wil benadrukken dat het van groot belang is dat gemeenten goed betrokken worden
in dit proces, zeker als het gaat om (mogelijke) wijzigingen in het aanbod van de
acute zorg in de regio. Dit is ook een wettelijke vereiste die geborgd is in de AMvB
acute zorg. Zoals aangegeven bij de antwoorden op vraag 2 en 3 is er nog geen besluit
genomen. Verzekeraar Zilveren Kruis heeft mij laten weten dat de betrokken gemeenten
zullen worden meegenomen bij de verdere uitwerking van het geformuleerde voorkeurscenario.

Vraag 5

Klopt het dat het besluit dat het Antonius ziekenhuis uit Sneek verdwijnt niet op
de agenda is geweest van het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ), waar GGD Fryslân
aan tafel zit? En klopt het dat dit tegen de algemene maatregel van bestuur (AMvB)
acute zorg in gaat?

Antwoord 5

Het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ), in dit geval het Acute Zorgnetwerk Noord-Nederland,
is op de hoogte gebracht van de plannen van de zorgverzekeraars en de vier Friese
ziekenhuizen. De Autoriteit Consument & Markt (ACM), de Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) zijn eveneens geïnformeerd.
Op 29 juni werd de voorgenomen planvorming, om toe te werken van vier naar drie ziekenhuizen
in Friesland, besproken in het ROAZ Noord Nederland. Dit is in lijn met de vereisten
zoals geformuleerd in de AMvB acute zorg.

Vraag 6

Hoe wordt er toegezien op een gedegen proces rond dit ingrijpende besluit?

Antwoord 6

Voor mij staat goede en veilige zorg voorop. Bij mogelijke wijzigingen van het zorgaanbod
in een regio is het daarom ook van belang dat er een juiste en zorgvuldige procedure
gevolgd wordt. Een zorgaanbieder is verplicht de procedure te volgen zoals beschreven
in de AMvB acute zorg indien er mogelijke wijzigingen in het aanbod van de acute zorg
aan de orde zijn. Daarnaast moeten er afspraken gemaakt worden in ROAZ-verband, om
zo de continuïteit en toegankelijkheid van de acute zorg voor patiënten in de regio
te waarborgen. Het toezicht op de naleving van dit proces gebeurt door de IGJ en de
NZa die toezien op de kwaliteit en veiligheid (IGJ) en de toegankelijkheid (NZa) van
de zorg.

Vraag 7

Hoe bent u betrokken bij deze herschikking van het Friese zorglandschap? Welke rol
ziet u hierin voor uzelf?

Antwoord 7

Het is aan de betrokken partijen in de regio om met elkaar tot een voornemen te komen:
de zorgverzekeraars hebben een zorgplicht en het is aan de ziekenhuizen MCL, Tjongerschans,
Antonius en Nij Smellinghe om een keuze te maken over de inrichting van hun zorgorganisaties,
waarbij altijd een afweging van de aspecten kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid
aan de orde is. Daarbij ziet de NZa er op toe dat zorgverzekeraars hun zorgplicht
nakomen en dat de zorg toegankelijk blijft. De IGJ houdt toezicht op de kwaliteit
en veiligheid van zorg.

Als Minister houd ik in dit geval via de NZa een vinger aan de pols. Partijen hebben
met het Integraal Zorgakkoord (IZA) een beweging in gang gezet die erop is gericht
om met behulp van regiobeelden te komen tot concrete regioplannen. Ziekenhuizen organiseren
zo de nodige transformaties met als doel de integrale gezondheidszorg in de regio
te waarborgen. In dat licht vind ik het een goede ontwikkeling dat ziekenhuizen en
verzekeraars met elkaar om tafel zijn gegaan en het voornemen hebben om alle betrokken
belanghebbenden goed te betrekken bij het verder door ontwikkelen van het voorkeursscenario
voor toekomstbestendige ziekenhuiszorg in Friesland.

Vraag 8

Welke verschillende scenario’s voor de herindeling van het zorglandschap zijn verkend?
Kunnen deze openbaar worden gemaakt?

Antwoord 8

Het Antonius en het Tjongerschans hebben mij laten weten dat de scenario’s zijn uitgewerkt
op basis van data. In totaal zijn twaalf scenario’s uitgewerkt en onderzocht. Bij
de beoordeling van deze scenario’s is gekeken naar de reistijd voor patiënten, de
zorgvraag, toekomstige kwaliteitseisen, aantrekkelijkheid van werk voor (zorg)medewerkers
en de financiële haalbaarheid en aanrijtijden van ambulancevervoer. De twee ziekenhuizen
hebben mij laten weten dat de twaalf scenario’s niet openbaar worden gemaakt.

Vraag 9

Welke factoren zijn in deze scenario’s meegenomen? Was hierbij aandacht voor de vraag
of en in welke mate personeel wel/niet mee overgaat en of dat uitstroom van zorgpersoneel
dat zo hard nodig is kan betekenen?

Antwoord 9

Zoals ook aangeven bij de beantwoording van de voorgaande vraag zijn de volgende factoren
meegenomen: de reistijd voor patiënten, de zorgvraag, toekomstige kwaliteitseisen,
aantrekkelijkheid van werk voor (zorg)medewerkers en de financiële haalbaarheid en
de aanrijtijden van ambulancevervoer. In beide ziekenhuizen is gesproken over de verschillende
onderzochte scenario’s en de voor-en nadelen daarvan met delegaties van medische staven,
ondernemingsraden, cliëntenraden, en bij inloopbijeenkomsten met medewerkers. Het
Antonius en het Tjongerschans hebben aan mij laten weten dat een nieuwe ziekenhuislocatie
in Joure voor hun medewerkers betekent dat de werkplek gewijzigd wordt. Voor de mogelijk
langere reisafstand geldt dat medewerkers conform de CAO-ziekenhuizen een passende
reiskostenvergoeding krijgen. De ziekenhuizen verwachten het inrichten van een nieuw
ziekenhuis ervoor zorgt dat het aantrekken van nieuwe zorgmedewerkers aantrekkelijker
wordt. Daarnaast maken de twee ziekenhuizen de inschatting dat de gevolgen voor medewerkers
overwegend positief zijn, doordat zorgmedewerkers in een volwaardig ziekenhuis kunnen
blijven werken.

Vraag 10

Is er een analyse gedaan over het effect van deze herschikking op de bereikbaarheid
van ziekenhuiszorg in Friesland? Zo ja, kunt u deze delen? Zo nee, zou dit niet een
voorwaarde moeten zijn voor dit besluit?

Antwoord 10

Ik ben zelf niet bekend met een bereikbaarheidsanalyse op basis van het voorstel dat
de Friese ziekenhuizen hebben gepresenteerd. De ziekenhuizen zullen bij het verder
uitwerken van de voorstellen de AMvB acute zorg moeten volgen, waarin onder andere
een bereikbaarheidsanalyse moet worden aangevraagd bij het RIVM.

Het is een voorwaarde om door het RIVM een bereikbaarheidsanalyse uit te laten voeren
alvorens een besluit te nemen (Uitvoeringsbesluit Wkkgz, hoofdstuk 8a). In de bereikbaarheidsanalyse
beoordeelt het RIVM of door geheel of gedeeltelijke beëindigen of opschorten van de
acute zorg op een bepaalde locatie de normen inzake de bereikbaarheid van acute zorg
in gevaar komen. Op dit moment is het traject nog niet in die fase beland.

Vraag 11

Is er een inventarisatie gedaan van de toename van reistijd en aanrijtijd door het
verdwijnen van de ziekenhuizen? Zo ja, kunt u deze delen? Zo nee, kan dit alsnog gedaan
worden?

Antwoord 11

Het Antonius en het Tjongerschans hebben mij laten weten dat de analyse van de reistijd
en aanrijtijd een belangrijk criterium was bij het vaststellen van het voorkeursscenario.
Zoals aangegeven bij de beantwoording van vraag 10, ben ik zelf niet bekend met een
bereikbaarheidsanalyse. De ziekenhuizen zullen bij het verder uitwerken van de voorstellen
de AMvB acute zorg moeten volgen, op grond waarvan onder andere een bereikbaarheidsanalyse
moet worden aangevraagd bij het RIVM.

Vraag 12

Bent u ervan op de hoogte dat de aanrijdtijden naar een spoedeisense hulp (SEH) nog
verder vergroten door verdwijning van het ziekenhuis uit Sneek, zoals 20 juni 2023
gecommuniceerd? En dat de druk op de huisartsen verder toeneemt en het voor zwangere
inwoners uit het IJsselmeergebied nu zeer risicovol wordt om thuis te bevallen?

Antwoord 12

Zoals ik al eerder heb aangegeven bij vraag 11, ben ik niet bekend met een bereikbaarheidsanalyse
op basis van het voorstel dat de Friese ziekenhuizen hebben gepresenteerd. Ik kan
daarom ook geen uitspraken doen op de effecten van het voorstel op aanrijtijden. De
ziekenhuizen zullen bij het verder uitwerken van de voorstellen de AMvB acute zorg
moeten volgen, op grond waarvan onder andere een bereikbaarheidsanalyse moet worden
aangevraagd bij het RIVM. Ook zal een plan met partijen in het ROAZ moeten worden
opgesteld, waarin wordt omschreven hoe, gezien de concrete omstandigheden en de bereikbaarheidsanalyse,
de continuïteit van zorg zal worden geborgd.

Vraag 13

Deelt u de mening van het netwerk van Gemeenten met een Regionaal Ziekenhuis dat de
AMvB acute zorg een bredere interpretatie heeft van het betrekken van gemeenten en
inwoners dan het zogenaamde stroomschema AmvB en regeling Acute Zorg? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, bent u bereid het stroomschema aan te passen naar de oorspronkelijke
bedoeling van de AMvB?

Antwoord 13

Het stroomschema AMvB en regeling acute zorg is een visuele, samenvattende weergave
van de AMvB en de regeling acute zorg. In een samenvattende, visuele weergave kan
niet alle tekst uit de AMvB, de regeling en de beide toelichtingen worden opgenomen.
In het stroomschema wordt dan ook via pop-ups verwezen naar de betreffende artikelen
uit de AMvB en de regeling. De AMvB en de regeling vormen de geldende wetgeving.

In het debat over acute zorg op 22 juni jl. heb ik toegezegd dat ik wil bezien of
ik de AMvB op een aantal punten kan verduidelijken of aanscherpen, bijvoorbeeld met
betrekking tot de rol van de Directeur Publieke Gezondheid in het ROAZ of de wijze
waarop de zorgaanbieder reageert op de inbreng van gemeenten. Een wijziging in de
AMvB of in de bijbehorende ministeriële regeling kan gevolgen hebben voor het daarop
gebaseerde stroomschema.

Vraag 14

Hoe gaat u om met uw aanpak van ongelijke behandeling voor gelijke maatstaven op dit
dossier waarbij ongelijke behandeling nodig is voor het bereiken van een gelijk resultaat,
aangezien de aanrijdtijden in Friesland één van de langste van heel Nederland zijn?

Antwoord 14

Ervan uitgaande dat uw vraag de responstijden van ambulances betreft, geldt een streefnorm
die in de regeling Ambulancevoorzieningen is opgenomen. Deze streefnorm houdt in dat
bij een A1-melding in 95% van de gevallen binnen 15 minuten een ambulance ter plaatse
is. Deze norm geldt voor de gehele Veiligheidsregio en niet voor afzonderlijke locaties
of gemeenten. Daarnaast geldt een spreidingsnorm voor ambulancestandplaatsen. Op basis
van deze twee normen wordt elk jaar door het RIVM een referentiekader spreiding &
beschikbaarheid opgesteld, dat als basis geldt voor de onderhandelingen tussen Regionale
Ambulancevoorzieningen (RAV’s) en zorgverzekeraars. Op die manier wordt rekening gehouden
met de regionale situatie, terwijl overal dezelfde streefnorm geldt. Dat betekent
dat in gebieden met lange aanrijtijden soms meer ambulances per inwonersaantal moeten
worden ingezet om hieraan te voldoen. Deze regionale aanpak voor een zo gelijk mogelijk
resultaat wordt dus al toegepast in de ambulancezorg.

De streefnorm is niet de enige indicator die iets zegt over de kwaliteit en prestaties
van de ambulancezorg. Het is een onderdeel van het Kwaliteitskader ambulancezorg waarin
meer facetten van kwaliteit dan alleen responstijden worden meegenomen. Bovendien
is Ambulancezorg Nederland (AZN) momenteel bezig met de implementatie van een nieuwe
urgentie-indeling waarbij echte levensbedreigende spoed beter onderscheiden wordt
van andere acute zorgvragen, waardoor mogelijk differentiatie van de aanrijtijd kan
ontstaan. De implementatieperiode loopt tot eind 2024. Het is met de nieuwe urgentie-indeling
van AZN de bedoeling dat de ambulance straks sneller ter plaatse is als het echt nodig
is en dat in andere gevallen iets meer tijd wordt genomen om meteen juiste zorg op
de juiste plek in te zetten. Na een evaluatieperiode wordt bezien welke gevolgen dit
heeft voor de 15-minutennorm. De resultaten worden in de loop van 2025 verwacht. Tot
die tijd zijn RAV’s en zorgverzekeraars gehouden aan de streefnorm van 15 minuten.

Vraag 15

Wat gaat u doen om te zorgen voor behoud van voldoende zorgvoorzieningen in de regio?

Antwoord 15

In het IZA zijn afspraken gemaakt om regionale samenwerking en passende zorg vorm
te geven. Het in kaart brengen van urgente zorguitdagingen in de regio door het opstellen
van regiobeelden en regioplannen, voor zowel zorgkantoorregio’s als voor de acute
zorg (ROAZ-regio’s) is een belangrijke stap daarbij. Op basis van deze regiobeelden
worden door de regiopartijen gezamenlijk regioplannen opgesteld voor de meest urgente
uitdagingen. Dit moet zich vertalen in specifieke, praktische transformatieplannen
waarvoor ook transformatiemiddelen beschikbaar worden gesteld in het IZA. De regiobeelden,
regioplannen en transformatieplannen moeten helpen om grote veranderingen (zoals de
groei van het aantal inwoners) in het zorgsysteem op te kunnen vangen.

Vraag 16

Kunt u deze vragen beantwoorden voor het Commissiedebat Ziekenhuiszorg?

Antwoord 16

Ja.