Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Mutluer over de tbs-capaciteit

Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 18 oktober 2022).

Vraag 1

Kent u het artikel «Rechters leggen vaker tbs op sinds moord Anne Faber, ook als verdachten
niet meewerken aan onderzoek»?1

Antwoord 1

Ja, ik heb hiervan kennis genomen.

Vraag 2

Is het waar dat het dat aantal tbs-opleggingen in 5 jaar met bijna 60% is toegenomen?
Heeft het aantal behandelplekken en personeelssterkte daar gelijke tred mee gehouden?
Kunt u dit cijfermatig onderbouwen?

Antwoord 2

Ja, er is sprake van een toename van 58% in 2021 ten opzichte van 2017 wat betreft
het aantal zaken waarin TBS is opgenomen, blijkens onderstaande gegevens van de Raad
voor de Rechtspraak in tabel 1.

 

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal

208

253

258

274

328

Tabel 1 opgelegde tbs (met dwangverpleging en met voorwaarden) in eerste aanleg (bron:
Raad voor de Rechtspraak).2

Voor een goed vergelijk neem ik hieronder de data van de Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI) op, omdat DJI de onherroepelijk geworden opleggingen registreert en de Raad
voor de Rechtspraak de oplegging in eerste aanleg. De bij DJI ingeschreven tbs-opleggingen
in de afgelopen jaren zijn:

 

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal

201

231

231

268

343

Tabel 2 aantal opleggingen tbs (met dwangverpleging en met voorwaarden) die onherroepelijk
geworden zijn (bron: DJI).

In deze jaren is de gemiddelde capaciteit met ruim 100 plekken gegroeid van 1.396
in 2017 tot 1.490 in 2021. Daar waar de capaciteit is uitgebreid, is ook voldoende
personeel beschikbaar om een afdeling te openen. Zonder personeel vindt geen uitbreiding
plaats.

 

2017

2018

2019

2020

2021

Gemiddeld

1.396

1.395

1.329

1.403

1.490

Tabel 3 gemiddelde gerealiseerde capaciteit (bron: DJI).

Vraag 3

Hoe hoog is de jaarlijkse in- en uitstroom van de tbs-klinieken op dit moment?

Antwoord 3

Instroom definieer ik hier als het aantal eerste opnames in tbs.

 

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal

117

138

145

159

148

Tabel 4 eerste opnames in tbs (bron: DJI).

Het aantal tbs-gestelden dat instroomt in de tbs-kliniek, is afhankelijk van het aantal
plekken dat vrij komt en daarmee ook van doorstroom naar een lager beveiligde setting
en van uitstroom.

Uitstroom definieer ik hier als het aantal tbs-gestelden van wie de tbs met dwangverpleging
onherroepelijk is beëindigd in een bepaald jaar. In 2017 is van 210 tbs-gestelden
de dwangverpleging onherroepelijk beëindigd en in 2021 124. Deze daling past in de
lijn dat ook het aantal keer dat de rechter de tbs met dwangverpleging – mogelijk
in vervolg op proefverlof – voorwaardelijk beëindigt in die jaren is gedaald van 140
keer in 2017 en 56 keer in 2021.

 

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal

210

157

155

115

124

Tabel 5 onherroepelijk einde tbs met dwangverpleging (bron: DJI).

 

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal

140

120

75

55

56

Tabel 6 gestarte voorwaardelijke beëindigingen (bron: DJI).

Vraag 4

Herinnert u zich het rapport van de Inspectie Veiligheid en Justitie «Geen kant meer
op kunnen» van twee jaar geleden met als een van de conclusies dat er een gebrek aan
personeel is, een hogere tbs-instroom terwijl het aantal behandelplekken niet meegroeide
(Kamerstuk 29 452, nr. 239)? Zo ja, wat is er intussen concreet gedaan om deze situatie te verbeteren?

Antwoord 4

Ja, dit rapport herinner ik mij. Zoals aangegeven in vraag 2 is het aantal behandelplekken
de afgelopen jaren gegroeid. Het aantal tbs-gestelden is echter harder gegroeid, gegeven
de hogere instroom en de lagere uitstroom. Daarom wachten mensen in een gevangenis
op een plek in een tbs-kliniek. Vooral de doorstroom naar vervolgvoorzieningen zorgt
voor een verminderde doorstroom in en vanuit de tbs-klinieken.

Om deze groei het hoofd te bieden heb ik de noodzakelijke budgettaire maatregelen
genomen. Het budget van de Dienst Justitiële Inrichtingen is in 2021 met 95 miljoen
euro en in 2022 met 25 miljoen euro verhoogd om genoeg plekken te kunnen realiseren.
Ook is het aantal plekken voor Forensisch Beschermd Wonen fors toegenomen van 1.147
in 2015 tot 2.193 in 2021.

Tevens zijn een aantal ontwikkelingen gestart die bijdragen aan meer grip op de capaciteit
op de langere termijn. Zo heeft DJI een nieuwe inkoopstrategie ontwikkeld, waardoor
er naar verwachting betere afspraken vastgelegd gaan worden in de contracten. En omdat
de nieuwe contracten, die per 1 januari 2024 ingaan, meerjarig gaan gelden bieden
we meer zekerheid aan zorgaanbieders. Omdat investeringen lange tijd vergen is die
zekerheid belangrijk om te bieden.

Daarnaast wordt gewerkt aan doorontwikkeling van het Informatiesysteem Forensische
Zorg (Ifzo) om dit systeem door te ontwikkelen naar een patiëntvolgsysteem. Daarmee
krijgen we op termijn meer inzicht in hoe patiënten zich bewegen door de keten en
daarmee of sprake is van passende en tijdige zorg. Tenslotte heb ik in de Voortgangsbrief
Forensische Zorg van 9 juni jl. aangegeven dat ook een aantal verstrekkende en onconventionele
maatregelen zijn verkend, waaronder het plaatsen van tijdelijke bouw voor patiënten.
Vooralsnog is het niet mogelijk gebleken om dergelijke maatregelen toe te passen.

Vraag 5

Zitten er tbs’ers in de gevangenis omdat er geen plekken beschikbaar zijn in een tbs-kliniek?
Zo ja, hoeveel zijn dat er en deelt u de mening dat dit ongewenst is? En wat gaat
u hieraan doen?

Antwoord 5

Op peildatum 5 september 2022 wachten er 118 personen in het gevangeniswezen op een
plek in een TBS-kliniek, waarvan 73 in een Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC).
Zoals ik in mijn brief van 27 september jl. heb aangegeven streef ik er altijd naar
om alle terbeschikkinggestelden te plaatsen, maar dat lukt niet altijd.3 Over deze schaarste, en over de inspanningen om deze tegen te gaan, heb ik uw Kamer
onder andere in de Voortgangsbrief Forensische zorg van 9 juni jl. geïnformeerd.4

Vraag 6

Welke plannen bestaan er om het aantal behandelplekken bij tbs-klinieken te vergroten?
Tot hoeveel extra plekken moet dit gaan leiden?

Antwoord 6

De afgelopen jaren is de capaciteit gegroeid, maar nog niet voldoende. Daarom is DJI
voortdurend in contact met de tbs-klinieken om gezamenlijk te zorgen voor verdere
uitbreiding van capaciteit de komende jaren, passend bij de behoefte voor de verschillende
doelgroepen. De prognose is dat, dankzij aanvullende inspanningen van aanbieders,
de capaciteit naar verwachting in 2026 afdoende is om in thans geprognosticeerde capaciteitsbehoefte
te voorzien.

Deze realisaties zijn afhankelijk van meerdere factoren, zoals medewerking van het
lokaal bestuur, maar ook het vinden van geschikt personeel op de krappe arbeidsmarkt
en de beschikbaarheid en kosten van bouwmaterialen.

Vraag 7

Wat is er gedaan om het personeelstekort op te lossen? Heeft dit het gewenste resultaat
opgeleverd? Zo ja, waar blijkt dat uit? Zo nee, wat gaat u doen om alsnog het benodigd
aantal personeelsleden te werven en is daar voldoende budget voor?

Antwoord 7

Vanuit de Taskforce Forensische zorg 2018 – 2021 is de arbeidsmarktcampagne «Werken
in de forensische zorg» gestart. Via de website www.werkeninforensischezorg.nl, verschillende radiocommercials en een magazine over werken in de forensische zorg
is het werk in deze belangrijke sector onder de aandacht gebracht. Daarnaast is er
een toolkit beschikbaar voor instellingen voor forensische zorg om hen te helpen bij
het werven van nieuw personeel. De intensivering van de arbeidsmarktaanpak is inmiddels
afgerond, maar gebruik van de toolkit gaat volop door. Net als in de reguliere zorg
heeft de forensische zorg te maken met personele krapte. Dit blijft de komende jaren
een aandachtspunt.

Daarnaast wordt vanuit DJI en verschillende forensische zorginstellingen gewerkt aan
de zichtbaarheid op de arbeidsmarkt in de vorm van wervingscampagnes voor de organisatie
in zijn geheel en specifieke functies in het bijzonder. Er is een «werkenbij-site»
gelanceerd, om mogelijk geïnteresseerden naartoe te geleiden, gecombineerd met interviews
en filmpjes van huidige en nieuwe medewerkers die vertellen over wat hen boeit aan
het werk. Er worden bijeenkomsten georganiseerd in klinieken voor geïnteresseerden
en men is vertegenwoordigd op diverse beurzen voor (forensische) zorg.

Voor de rijksinstellingen zijn er aan het begin van 2022 aanvullende middelen beschikbaar
gesteld in de aanpak van ziekteverzuim, inhuur en het voorfinancieren van nieuw personeel.

Hoewel er wel degelijk resultaten behaald worden met deze inzet, moet ik helaas concluderen
dat er ook sprake is van een gespannen arbeidsmarkt. Ik blijf in gesprek met de forensische
zorg-sector om te bezien hoe we met het arbeidsmarktvraagstuk kunnen omgaan.

Vraag 8

Wat betekent de aanhoudende hoge werkdruk en onveilige werkomgeving voor het functioneren
en welzijn van het personeel bij tbs-klinieken? Is er recent een medewerkertevredenheidsonderzoek
geweest? Zo ja, wat was de uitkomst van dat onderzoek? Zo nee, kunt u dan zorg dragen
dat dit alsnog gebeurt?

Antwoord 8

Werken in de forensische zorg is mooi maar ook ingewikkeld werk. Ik heb veel respect
voor de medewerkers die bijdragen aan de veiligheid van de samenleving in een sector
die altijd onder een vergrootglas ligt. In de klinieken is het essentieel dat er sprake
is van een veilig leef- en werkklimaat voor zowel de tbs-gestelden als de medewerkers.
Een hoge werkdruk is nooit goed, ook niet in tbs-klinieken.

Ten aanzien van medewerkerstevredenheidsonderzoeken binnen de tbs-klinieken is het
meest recente onderzoek van de Rijksklinieken eind 2021 uitgevoerd.

Dit onderzoek laat onder meer zien dat men trots is op de inhoud van het vak en hen
inspireert en werkplezier geeft.

Daarnaast ervaart men de samenwerking met collega’s als positief, durft men directe
collega’s feedback te geven en kan men zichzelf zijn. Ten slotte is men ook positief
over het (eigen) vakmanschap en het zichzelf continu bekwamen in het werk. Tegelijkertijd
zijn er ook uitdagingen rondom werkdruk en de daarbij behorende herstelbehoefte en
vermoeidheid. Dit maakt echter niet dat men het idee heeft overwerk niet te kunnen
weigeren of geen vakantie op te kunnen nemen. Dit brede beeld (trots op werk, samenwerking
collega’s en ervaren werkdruk) is herkenbaar bij de particuliere tbs-klinieken.

De Rijksklinieken hebben diverse acties ondernomen om opvolging te geven aan dit onderzoek.
Op afdelingsniveau zijn uitkomsten meegenomen in een plan van aanpak dan wel in het
afdelingsjaarplan: dit komt terug in periodieke gesprekken met directie en komt terug
in de aanpak grip op verzuim.

De onderwerpen worden nadrukkelijk meegenomen in de structurele teamontwikkeling en
intervisies, waar externe intervisoren en trainers betrokken zijn. Specifiek voor
leidinggevenden wordt gezamenlijke intervisie georganiseerd, die zit op het goed vormgeven
van duaal het leiderschap, hoe zorg je dat ieder zijn eigen rol en verantwoordelijkheid
goed invult. En er is bijvoorbeeld op locatie een klankbordgroep in het leven geroepen
die voor medewerkers vinger aan de pols houdt. Periodiek worden er ook interviews
gehouden.

Medewerkerstevredenheid is ook een aspect van kwaliteit. Daarom is in het Kwaliteitskader
Forensische Zorg ook opgenomen dat de resultaten van medewerkerstevredenheidsonderzoeken
in de instelling met de professionals wordt besproken en bijvoorbeeld gebruikt in
het kwaliteitsverslag. Het kwaliteitsverslag zal tevens aan de orde komen in de kwaliteitsgesprekken
die in de toekomst met de instellingen gevoerd gaan worden.

Vraag 9

Wat betekenen de structurele problemen ten aanzien van werkdruk en veiligheid bij
tbs-klinieken voor de behandeling van tbs-patiënten? Belemmert dit de resocialisatie
van tbs-patiënten? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waar blijkt dat uit en kunt u garanderen
dat die behandelingen en resocialisatie er niet onder zal gaan lijden?

Antwoord 9

Voorop staat dat tbs-klinieken een volwaardige behandeling bieden aan de patiënten.
Waar die behandeling aan moet voldoen, is vastgelegd in het Kwaliteitskader forensische
zorg en andere kwaliteitsstandaarden. Krapte in de personele bezetting en een hoge
werkdruk kunnen een risico vormen om aan de geldende normen ten aanzien van een goede
behandeling te voldoen. Dit is wel een continu punt van aandacht in de klinieken.
Ook in de contractmanagementgesprekken tussen DJI en zorgaanbieders is dit onderwerp
van gesprek. Ook evalueer ik de implementatie van het Kwaliteitskader tussentijds,
juist ook om zulke signalen op te kunnen pakken.