Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Ginneken over de aantrekkelijkheid en betaalbaarheid van duurzame vormen van vervoer

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 14 oktober
2022).

Vraag 1

Kunt u bevestigen dat eind 2024 de energiecontracten van de NS aflopen?1

Antwoord 1

Ja, de huidige energiecontracten van NS lopen eind 2024 af.

Vraag 2

Hebt u in beeld welke (financiële) gevolgen dit voor de NS en mogelijk diens reizigers
heeft?

Antwoord 2

Dat inzicht is er op dit moment nog niet. Het is nog niet bekend hoe de energieprijzen
zich vanaf 2025 ontwikkelen en wat de exacte gevolgen daarvan zijn.

Vraag 3

Kunt u ingaan op de te verwachten gevolgen van het nieuwe cao-akkoord van de NS voor
de prijs van treinreizen?

Antwoord 3

In de concessie met NS is afgesproken dat NS de tarieven voor de beschermde kaartsoorten2 jaarlijks kan corrigeren met de consumentenprijsindex (zoals geprognotiseerd in de
Macro Economische Verkenning) en een eventuele wijziging van de gebruiksvergoeding
voor het spoor. NS kan de te verwachten gevolgen van het nieuwe cao-akkoord dus niet
één op één doorberekenen in deze beschermde kaartsoorten. De tarieven voor de overige
kaartsoorten mag NS zelf bepalen. Hier zijn geen voorwaarden aan verbonden.

Vraag 4

Bent u bereid een aanpak te formuleren en onderzoek te doen naar de toekomstige (meerjarige)
aantrekkelijkheid en betaalbaarheid van het reizen per trein, gezien de toegenomen
energiekosten, loonkosten en onderhoudskosten van het spoor, achterblijvend herstel
na de COVID-19-pandemie en personeelstekorten?

Antwoord 4

Ov-bedrijven zijn in hun concessies al bezig om de reizigers terug te krijgen met
verschillende tijdelijke kortingsacties en nieuwe flexibele soorten abonnementen.
Dit is ook een uitvloeisel van de transitieafspraken in het Nationaal OV Beraad (NOVB).
Met betrekking tot de betaalbaarheid en de mogelijkheid om reizigers (terug) te winnen
voor het ov, onderzoekt het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) momenteel
welke instrumenten ingezet kunnen worden om de overstap van reizigers van de auto
naar het openbaar vervoer te bevorderen. Deze instrumenten hebben niet alleen effect
op de omvang van het auto- en ov-gebruik, maar ook op bijvoorbeeld bereikbaarheid
voor verschillende groepen en op milieu en duurzaamheidsdoelstellingen. Planning is
om het rapport dit najaar naar de Kamer te sturen. Voor wat betreft de prijzen in
het ov kan ik zelfstandig weinig doen, omdat de tariefbevoegdheid en opbrengstverantwoordelijkheid
grotendeels bij decentrale overheden en ov-bedrijven is belegd. Daarom bespreek ik
de uitkomsten van het KiM-onderzoek in het NOVB met alle tariefbevoegden.

Voor wat betreft de aantrekkelijkheid van het ov maak ik een Regeling Transitievangnet
2023 dat kan zorgen voor een voldoende, veilig en beschikbaar ov. Het transitievangnet
2023 biedt zekerheid aan de decentrale overheden en vervoerders voor 2023 en is zo
ingericht dat het voldoende prikkels en tijd biedt, zodat de sector zich klaar kan
maken voor het «nieuwe normaal». Tot slot bereid ik op dit moment de nieuwe concessie
voor het hoofdrailnet voor. De thema’s betaalbaarheid en de aantrekkelijkheid van
het treinvervoer spelen daarbij een belangrijke rol.

Vraag 5

Wat is de stand van zaken van het onderzoek naar het verlagen van de btw voor het
openbaar vervoer?

Antwoord 5

Het Ministerie van Financiën evalueert momenteel het verlaagde btw-tarief in algemene
zin. De inzichten uit de evaluatie worden meegenomen bij beleidsmatige keuzes in de
btw. Volgens planning is de evaluatie begin 2023 gereed.

Vraag 6

Kunt u bevestigen dat eind dit jaar de verlaagde energiebelasting voor stroom van
publieke laadpalen stopt en de btw-korting op elektriciteit stopt?

Antwoord 6

Ja. Navraag bij mijn collega de Staatssecretaris van Financiën heeft uitgewezen dat
zowel de tijdelijke btw-korting als de tijdelijk verlaagde energiebelasting op elektriciteit
per 1 januari 2023 stopt.

Vraag 7

Wat is uw appreciatie van de (verwachte) stijging van de kosten voor het laden van
een elektrische auto als gevolg van deze ontwikkelingen?

Antwoord 7

Ik deel uw beeld dat de kosten voor het laden van een elektrische auto gaan stijgen.
Mede omdat per 1 januari 2023 zowel de btw-korting als de korting op de eerste schijf
van de energiebelasting voor publiek laden aflopen, alsmede omdat de voorgenomen verlaging
van de energiebelasting niet doorgaat ter dekking van het tariefplafond op energie.
Maar ook omdat de bruto marktprijs van elektriciteit sterk is gestegen vanwege de
energiecrisis waarin wij momenteel zitten. Verder is momenteel nog onduidelijk hoe
de kabinetsplannen rondom het prijsplafond energie precies gaan uitwerken op de businesscase
van elektrisch rijden. Generiek is mijn verwachting dat daarom op de korte en middellange
termijn het laden van een elektrische auto duurder zal worden.

De elektriciteitsprijs is opgebouwd uit de bruto marktprijs opgehoogd met belastingen
(BTW, energiebelasting en in sommige gevallen Opslag Duurzame Energie (ODE)). De huidige
bruto marktprijs is momenteel vanwege de energiecrisis ongekend hoog. Bij bedrijven
en consumenten waarvan het vaste energiecontract afloopt vinden sterke prijsstijgingen
plaats. Het is niet te voorspellen hoelang deze tarieven zo hoog zullen blijven. Naar
mate de tijd vordert, zullen steeds meer bedrijven en consumenten te maken krijgen
met hogere (laad)tarieven omdat de vaste contracten aflopen. De huidige inschatting
van het kabinet3 is dat het markttarief voor huishoudens in 2023, zonder tijdelijk tariefplafond op
energie, voor elektriciteit iets onder een euro per kWh uitkomt.

Ook voor het opladen van een auto bij een publiek laadpunt geldt dat de laadprijzen
in sommige regio’s al aangepast zijn aan de hogere bruto marktprijs. De laadprijzen
bij publieke laadpunten in andere regio’s zullen naar verwachting ook stijgen. Mede
door de afloop van de korting op de energiebelasting 1e schijf en de afloop van de verlaging van de BTW op energie en de verlenging van de
accijnskorting op brandstoffen tot en met juni 2023 kan het zo zijn dat laden van
een elektrische auto duurder is dan rijden op benzine. Het rekenvoorbeeld in mijn
antwoord op vraag 8 illustreert dit effect. Zoals eerder aangegeven is het momenteel
nog onduidelijk hoe de kabinetsplannen rondom het prijsplafond energie precies gaan
uitwerken voor het laden bij publieke laadpunten.

Vraag 8

Deelt u de opvatting dat de variabele kosten van het rijden van een elektrische auto
zodoende stevig toenemen het en rijden van een elektrische auto in aantrekkelijkheid
afneemt in vergelijking met een fossiele auto?

Antwoord 8

Ja. Die opvatting deel ik. Aan de hand van een rekenvoorbeeld zal ik illustreren hoe
sterk de energiekosten toenemen waarbij het rijden van een elektrische auto in aantrekkelijkheid
afneemt in vergelijking met een fossiele auto.

Van een gemiddelde C-segment auto, een Kia e-Niro (17 kWh/100 km) en een VW Golf (6,67
liter/100 km/1 op 15) en 20.000 kilometers per jaar, had de elektrische e-Niro een
verbruiksvoordeel van ruim € 1.600 per jaar ten opzichte van de benzine Golf. Dit
bij een oude benzineprijs van € 1,85 per liter en bij een oude elektriciteitsprijs
€ 0,25 per kWh voordat de energiecrisis startte.

Wanneer daar nu met de huidige elektriciteitsprijzen van € 0,90 per kWh wordt gerekend
en een actuele benzineprijs van € 2,00 de liter (inclusief tijdelijk accijnsverlaging),
dan is dit voordeel inmiddels omgeslagen in een nadeel van € 400,– per jaar. Dit komt
de transitie naar de elektrische auto en de uitrol van openbare laadinfrastructuur
niet ten goede. Momenteel wordt onderzocht in hoeverre de kabinetsplannen rondom het
prijsplafond energie hierin nog wat kunnen verbeteren.

De variabele kosten van een elektrische auto bestaan overigens niet alleen uit de
energiekosten, maar daarnaast ook uit afschrijving en onderhoud. Met name de energiekosten
staan momenteel onder druk. Afhankelijk met welke laadprijzen er exact gerekend moet
worden kan de elektrische auto vanaf 1 januari 2023 goedkoper of duurder zijn dan
een auto die op fossiele brandstoffen rijdt.

Vraag 9

Vindt u dat een wenselijke ontwikkeling?

Antwoord 9

Nee, dit vind ik geen wenselijke ontwikkeling. De variabele kosten van het rijden
van een elektrische auto moeten aantrekkelijk blijven in vergelijking tot het rijden
op fossiele brandstoffen.

Vraag 10

Wat zijn uw verwachtingen ten aanzien van deze ontwikkeling, gelet op de (aanhoudende)
significante stijging van de elektriciteitsprijs?

Antwoord 10

Ik monitor deze ontwikkeling goed en de komende tijd moet duidelijk worden in hoeverre
de verwachtingen van het PBL/CPB omtrent de energie- en benzineprijs-ontwikkeling
aangepast moeten worden.

Vraag 11

Welke stappen onderneemt u om de aantrekkelijkheid van elektrisch rijden blijvend
te stimuleren?

Antwoord 11

Conform mijn eerdere toezegging in het tweeminutendebat Duurzaam Vervoer op 1 juni
20224 verwacht ik u in het voorjaar van 2023 te kunnen informeren over de scenario’s hoe
ik elektrisch rijden wil blijven stimuleren na 2025. Dit omdat ik enerzijds de beleidsopties
voor na 2025 en de bijbehorende budgettaire dekking waarschijnlijk pas in het voorjaar
van 2023 op een rij kan zetten. Anderzijds omdat dan pas de resultaten van de lopende
tussenevaluatie van het stimuleringsbeleid voor het elektrisch vervoer gereed zijn
en kunnen worden meegenomen in mijn scenario’s. Deze scenario’s zullen vervolgens
bij de Voorjaarsnota met de Kamer worden besproken. De ontwikkelingen rondom de stijgende
elektriciteitsprijzen zal ik meenemen in deze scenario’s.

Vraag 12

Deelt u de opvatting dat elektrisch rijden aantrekkelijker moet blijven dan een fossiel
alternatief?

Antwoord 12

Ja. Ik deel de opvatting dat elektrisch rijden aantrekkelijker moet blijven dan een
fossiel alternatief.

Vraag 13

Kunt u toezeggen de Kamer blijvend te informeren, bijvoorbeeld als onderdeel van uw
reguliere brieven over duurzaam vervoer, over het prijsniveau van elektrisch rijden
in vergelijking tot fossiele alternatieven?

Antwoord 13

Ja. Het prijsniveau van elektrisch rijden in vergelijking tot fossiele alternatieven
is momenteel al te raadplegen op de website bij RVO5 en wordt ieder kwartaal op basis van CBS-data bijgewerkt.

Op deze website treft u een vertaling aan per autosegment wat de elektriciteits- en
brandstofprijzen zijn per 100 km. Zodoende hoeft een berijder zelf geen omrekening
te maken naar een prijs per liter of kilowattuur. Voor elektrisch rijden wordt hiervoor
de laadmix aangehouden die jaarlijks uit het laadonderzoek van RVO komt.

Hoogachtend,

DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT,

drs. V.L.W.A. Heijnen