Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Marijnissen en Leijten over het gestrande onafhankelijk onderzoek naar uithuisplaatsingen van kinderen door schuldenproblematiek en/of het toeslagenschandaal

Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 14 september 2022).

Vraag 1

Kunt u uitleggen waarom het initiatief om onafhankelijk te onderzoeken of er bij het
uithuisplaatsen van de 1.675 kinderen in het toeslagenschandaal sprake was van schuldenproblematiek,
is gestrand?1

Antwoord 1

De Raad voor de Rechtspraak heeft een toelichting gegeven op hun keuze om niet samen
met de Rijksuniversiteit Groningen op te trekken.2 In de kern komt het erop neer dat een deel van de uithuisplaatsingen nog voorligt
bij de rechter omdat lopende uithuisplaatsingen jaarlijks opnieuw worden beoordeeld.
Daarom past het niet om door een derde partij onderzoek laten doen naar rechtbankdossiers.
Dit is pas mogelijk nadat de zaken afgesloten zijn.

Vraag 2

Welke bemoeienis heeft u zelf gehad met dit onderzoek de afgelopen tijd? Kunt u hiervan
een volledig overzicht geven?

Antwoord 2

Ik heb geen bemoeienis gehad met dit onderzoek.

Vraag 3

Erkent u dat uw wens de zaken te laten onderzoeken door de inspecties er mede toe
heeft geleid dat dit onafhankelijke onderzoek niet van de grond is gekomen? Hoe reflecteert
u op het gevolg van uw afwijzing om een onafhankelijk onderzoek te gelasten?

Antwoord 3

Van een afwijzing door mij is geen sprake. De Raad voor de Rechtspraak heeft verkennende
gesprekken gevoerd met de Rijksuniversiteit Groningen maar besloot vervolgens om niet
samen op te trekken. Het inspectieonderzoek werd reeds in november 2021 door de Inspectie
Justitie en Veiligheid (IJenV) geïnitieerd en is begin dit jaar van start gegaan.
Het onderzoek van de Inspectie is onafhankelijk. Daarnaast werk ik op verzoek van
uw Kamer aan de instelling van een onafhankelijke onderzoekscommissie.

Vraag 4

Bent u het eens met de uitspraak van senior-rechter Bart Tromp dat reflecteren niet
mogelijk is als je de feiten niet kent? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 4

Het is een feit dat de toeslagenaffaire grote problemen heeft verzaakt in een groot
aantal gezinnen. Het is ook bekend dat de jeugdbescherming veel gezinnen tegenkomt
waarbij schuldenproblematiek speelt. Voor het doen van uitspraken over het verband
tussen de toeslagenaffaire en het handelen van jeugdbescherming is onderzoek nodig.
Daarom heeft de rechtspraak ook besloten onderzoek uit te voeren in de dossiers waarin
de feiten besloten liggen.

Vraag 5

Erkent u dat er door bijna een jaar lang gesteggel over het doen van onderzoek, er
A – kostbare tijd van kinderlevens en gezinnen verloren gaat en B – het vertrouwen
in de overheid, de rechterlijke macht en de jeugdzorgketen nog verder wordt beschadigt?
Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 5

Nee, ik deel deze opvatting niet. Het inspectieonderzoek naar de doorwerking van de
toeslagenaffaire in de jeugdbescherming is reeds in januari van dit jaar gestart.
Het opzetten en uitvoeren van onderzoek kost tijd. Dit heeft geen invloed op de uithuisplaatsingen
zelf.

Verder biedt het Ondersteuningsteam sinds april ondersteuning en hulp aan gedupeerde
ouders en kinderen die te maken hebben (gehad) met een uithuisplaatsing. Ook kunnen
ouders en kinderen vanaf 12 jaar te allen tijde een verzoek indienen om een lopende
uithuisplaatsing te beëindigingen. Dat staat los van het belang van onafhankelijk
onderzoek naar de rol van de toeslagenaffaire bij uithuisplaatsingen.

Vraag 6

Erkent u dat het met de oplopende inflatie en groeiende groepen mensen die in armoede
zullen raken het juist van cruciaal belang is om te weten hoe schuldenproblematiek
meeweegt bij uithuisplaatsingen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 6

Hoe schuldenproblematiek meeweegt bij uithuisplaatsingen is inderdaad een belangrijke
vraag. De rechtspraak heeft niet voor niets besloten om dossieronderzoek te gaan doen.
Het onderzoek van de IJenV naar de doorwerking van de toeslagenaffaire in de jeugdbescherming
geeft naar verwachting ook inzicht in de mate waarin schuldenproblematiek bij deze
gezinnen heeft meegewogen. De IJenV bekijkt namelijk welke factoren een rol speelden
bij het opleggen van een kinderbeschermingsmaatregel bij gedupeerde gezinnen. Er is
overigens nu geen indicatie dat rechters enkel op basis van het bestaan van schuldenproblematiek
bij de ouders besluiten tot uithuisplaatsing van een kind.

De toenemende financiële problemen in gezinnen heeft de nadrukkelijke aandacht van
het kabinet en ook van gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor schuldhulpverlening
en jeugdhulp.

Vraag 7

Wilt u binnen de kortst mogelijk termijn toch het onderzoek van Tromp met de Rijksuniversiteit
Groningen gelasten om geen verdere tijd te verliezen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 7

Op dit moment zie ik geen aanleiding voor nog een onderzoek omdat het inspectieonderzoek
al loopt, er een onderzoekscommissie in voorbereiding is en de rechtspraak zelf een
reflectietraject is gestart en dossieronderzoek zal gaan doen.