Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Hagen en Bontenbal over het fragment ’80 miljoen zonnepanelen in 2024 zijn een tikkende milieutijdbom’

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 24 januari
2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het betreffende fragment uit Nieuwsuur?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Herkent u het beeld dat in de uitzending van Nieuwsuur wordt geschetst over de situatie
omtrent recycling en hergebruik van zonnepanelen?

Antwoord 2

Ik beaam dat het geschetste beeld zorgelijk is. De financiering van een hoogwaardige
verwerking van vrijkomende afgedankte zonnepanelen in de toekomst is niet op orde.
Deze zorg wordt overigens ook gedeeld door Stichting OPEN (Organisatie Producentenverantwoordelijkheid
E-waste Nederland), de producentenorganisatie die namens alle producenten en importeurs
van elektrische en elektronische apparaten wettelijk verantwoordelijk2 is voor de inzameling en verwerking van afgedankte apparaten, waaronder zonnepanelen.
Voor de financiering van de daartoe noodzakelijke inzamel- en verwerkingsstructuur
brengt Stichting OPEN een afvalbeheerbijdrage in rekening bij genoemde producenten
en importeurs.

Vraag 3

Klopt het dat op dit moment een bijdrage wordt geheven van 13 cent per paneel bij
de producent of importeur van zonnepanelen waarmee de inzameling en verwerking van
afgedankte panelen wordt geregeld? Is dit voldoende om de recycling op gang te brengen?

Antwoord 3

De huidige afvalbeheerbijdrage die Stichting OPEN in rekening brengt bij producenten
en importeurs van zonnepanelen bedraagt € 6,50 per 1.000 kg nieuwe zonnepanelen, wat
inderdaad neerkomt op circa 13 cent per paneel. Dit bedrag is voldoende om de huidige
kosten te dekken, maar is niet gericht op de financiering van toekomstige kosten.
De huidige inzamel- en verwerkingskosten zijn momenteel laag omdat er nog zeer weinig
afgedankte zonnepanelen retour komen. Een bedrag van 13 cent is volgens Stichting
OPEN echter niet voldoende om de zonnepanelen die nu in een hoog tempo op de markt
worden gezet, in deze omvang later in het stadium van afdanking hoogwaardig te kunnen
verwerken.

Vraag 4

Vanaf wanneer wordt deze bijdrage geheven? En hoe wordt gezorgd dat panelen, geplaatst
voordat deze bijdrage geheven werd, op een correcte manier ingezameld en verwerkt
worden?

Antwoord 4

De huidige afvalbeheerbijdrage bestaat al enkele jaren en wordt gebruikt om de inzameling
en verwerking van afgedankte zonnepanelen in het actuele boekjaar te kunnen bekostigen.
Zoals gezegd is de huidige afvalbeheerbijdrage niet gericht op de bekostiging van
de toekomstige hoogwaardige verwerking van de uitstaande voorraad aan reeds geïnstalleerde
zonnepanelen. Gegeven de lange levensduur van zonnepanelen is het van belang dat via
de afvalbeheerbijdrage op de nieuwe zonnepanelen voldoende geld wordt gereserveerd
voor de toekomstige hoogwaardige verwerking van zowel de zonnepanelen die nu worden
geplaatst als de al bestaande aanwezige voorraad. Volgens Stichting OPEN kan daarbij
gedacht worden aan het opzetten van een verwijderingsfonds om de nieuwe én oude voorraad
geïnstalleerde zonnepanelen te kunnen verwerken. De precieze wijze waarop dit kan
worden vormgegeven, gefinancierd en beheerd is de primaire verantwoordelijkheid van
Stichting OPEN.

Vraag 5

Bent u bekend met het feit dat er in België per zonnepaneel al een bijdrage aan recycling
van twee euro per paneel bestaat?3 Waarom is het verschil in de bijdrage tussen België en Nederland zo groot? Wat kunnen
wij leren van het Belgische systeem?

Antwoord 5

In België wordt reeds via de afvalbeheerbijdrage geld gereserveerd voor de huidige
én toekomstige verwerking van alle zonnepanelen die nieuw op de markt geplaatst worden.
Zoals gemeld in het antwoord op vraag 3 en 4 wordt in Nederland het tarief door Stichting
OPEN berekend om de kosten in een lopend jaar te dekken, leidend tot een laag tarief
omdat er op dit moment nauwelijks afgedankte zonnepanelen retour komen. Om de toekomstige
generatie niet te belasten met de verwerkingskosten van grote hoeveelheden afgedankte
zonnepanelen kan het volgen van het Belgische systeem en de vorming van het in antwoord
4 bedoelde verwijderingsfonds voor zonnepanelen dienstig zijn. Ik ga ervan uit dat
Stichting OPEN de details van het Belgische systeem zal betrekken in de opties voor
oplossing van het vraagstuk in Nederland.

Vraag 6

Ziet u verschil in de ontwikkeling van recyclingsmogelijkheden voor zonnepanelen tussen
Nederland en België? Zo ja, wat is dit verschil?

Antwoord 6

Voor de verwerking van afgedankte zonnepanelen wordt door beide landen momenteel dezelfde
verwerkingslocatie gebruikt. Het totale jaarvolume van beide landen is nog steeds
ruim onvoldoende om een installatie in gebruik te nemen gericht op hoogwaardige verwerking.
Hiervoor is volgens Stichting OPEN circa 10.000 ton op jaarbasis nodig. De producentenorganisatie
voor zonnepanelen in België PV CYCLE-België en Stichting OPEN werken samen in de verdere
ontwikkeling van hoogwaardige verwerking van afgedankte zonnepanelen.

Vraag 7

Is het mogelijk om de regelingen omtrent de bijdrage van producenten aan het recyclen
van zonnepanelen in de Europese Unie gelijk te trekken? Zo ja, zou dit van toegevoegde
waarde zijn?

Antwoord 7

In beginsel zijn de wettelijke condities voor de verantwoordelijkheid van producenten
van elektrische en elektronische apparaten in Europa uniform. De uitvoering van die
verantwoordelijkheid en de daarmee gemoeide kosten voor het afvalbeheer is aan de
producenten(organisaties) en kunnen per lidstaat verschillen door diversiteit aan
organisatiestructuren, uitvoeringsafspraken, contracten, omvang afvalstromen etc.
Een inspanning om een Europees brede harmonisatie in de hoogte van de afvalbeheerbijdrage
te bereiken zal daardoor weinig kans van slagen hebben. Ik acht het meer effectief
om spoedig stappen te zetten naar een toekomstgerichte oplossing in Nederland.

Vraag 8

Welke maatregelen heeft u al getroffen om de recycling van zonnepanelen te bevorderen?

Antwoord 8

Stichting OPEN heeft op 1 maart 2021 een algemeen verbindend verklaring4 (avv) verkregen op basis waarvan de afvalbeheerbijdrage in rekening kan worden gebracht
bij alle producenten en importeurs die elektrische en elektronische apparaten op de
markt brengen, waaronder de zonnepanelen. Bij het afgeven van deze avv is met Stichting
OPEN afgesproken dat er een gedegen onderzoek komt naar de langjarige financiering
van de hoogwaardige verwerking van afgedankte zonnepanelen. Stichting OPEN heeft inmiddels
deze activiteit uitgewerkt in de Roadmap circulaire fotovoltaïsche industrie5. Aan de hand van de actiepunten in de roadmap zal het voor Stichting OPEN mogelijk
zijn de structuur voor de financiering vast te stellen op basis van een toegesneden
afvalbeheerbijdrage. Stichting OPEN heeft gemeld dat het onderzoek op basis van de
roadmap inmiddels is gestart.

Vraag 9

Bij wie zou volgens u de verantwoordelijkheid moeten liggen om ervoor te zorgen dat
zonnepanelen worden gerecycled? Wat zou daarbij de verantwoordelijkheid van producenten
en importeurs moeten zijn en welke rol zouden consumenten en gemeenten moeten spelen?

Antwoord 9

Zoals uiteengezet in de antwoorden 2 en 8 ligt de primaire verantwoordelijkheid voor
een doelmatig afvalbeheer van onder meer afgedankte zonnepanelen bij Stichting OPEN.
Stichting OPEN heeft aangegeven dat de afvalbeheerstructuur wordt uitgebreid om de
toekomstige, grote hoeveelheden vrijkomende zonnepanelen te kunnen inzamelen en verwerken.
Denk daarbij aan het inregelen van inleverpunten, het verstrekken van inzamelmiddelen
en het organiseren van een hoogwaardige verwerking. Ook gemeenten kunnen bijdragen
door afgedankte zonnepanelen van consumenten in te nemen via de milieustraten. Dit
laatste is door Stichting OPEN reeds ingeregeld in samenwerking met de gemeenten.

Vraag 10

Bent u in contact met producentenorganisatie OPEN over het verwezenlijken van hogere
bijdrages van producenten, zodat de recycling van zonnepanelen beter ingericht kan
worden? Zo ja, bent u van mening dat OPEN zelf genoeg initiatief neemt om het probleem
op te lossen? Zo nee, bent u bereid in contact te treden?

Antwoord 10

Er is contact met Stichting OPEN die de noodzaak om te komen tot een goede financieringsopzet
voor dit dossier onderschrijft. De hoogwaardige inzameling en verwerking zal daaruit
vervolgens moeten worden bekostigd. De door Stichting OPEN opgestelde aanpak volgens
de genoemde roadmap biedt de aanknopingspunten voor een verantwoorde toekomstgerichte
oplossing.

Volgens Stichting OPEN is er nog tijd om de fysieke inzamel- en verwerkingscapaciteit
te vergroten aangezien op zijn vroegst na 2030 de grote volumes afgedankte zonnepanelen
worden verwacht. Voor de opzet van de financiering is er meer urgentie aan de orde
en zal op korte termijn duidelijk moeten worden hoe door Stichting OPEN binnen het
systeem van producentenverantwoordelijkheid, de financiële middelen zullen zijn gegarandeerd
voor de toekomstige hoogwaardige verwerking. Daarover is regelmatig contact met Stichting
OPEN.

Vraag 11

Welke maatregelen neemt u om te voorkomen dat zogenaamde freeriders, producenten die
helemaal geen recyclingsbijdrage betalen, van verbeteringen kunnen profiteren zonder
een eerlijke bijdrage te leveren?

Antwoord 11

Op basis van de in antwoord 8 aangehaalde avv kan Stichting OPEN bij alle producenten
en importeurs de afvalbeheerbijdrage in rekening brengen en kan freeriding worden
tegengegaan. Het ontwijken van de afvalbeheerbijdrage is funest voor het gelijke speelveld
door concurrentienadeel voor producenten en daarmede draagvlak voor het gehele systeem
van afvalbeheer. Het tegengaan en opsporen van freeriders is de primaire verantwoordelijkheid
van Stichting OPEN. De avv maakt het juist mogelijk voor hen om freeriders op te sporen
en desnoods via de rechter medewerking af te dwingen.