Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Inge van Dijk en Amhaouch over het bericht 'High Tech Campus niet naar Amerikanen, maar in handen van Singaporese staat'

Antwoord van Minister Blok (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 15 oktober 2021).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «High Tech Campus niet naar Amerikanen, maar in handen
van Singaporese staat»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat zijn de beweegreden van de Singaporese staat om de High Tech Campus Eindhoven
te willen kopen?

Antwoord 2

GIC is een beleggingsfonds dat in eigendom is van de Singaporese Staat. GIC belegt
de deviezenreserves van de Singaporese Staat en hanteert een beleggingsbeleid gericht
op langetermijninvesteringen met een stabiel rendement.2 De beweegredenen van GIC om te investeren in het vastgoed en het vastgoedmanagement
van de High Tech Campus Eindhoven, zijn aan GIC om toe te lichten. Het is aannemelijk
dat dit aansluit bij het openbare beleggingsbeleid en dat dit een commercieel gedreven
fonds betreft. Het is niet aan de Nederlandse overheid om in te gaan op welke commerciële
motieven ten grondslag liggen aan de investering. Wel heeft de Nederlandse overheid
zich een beeld gevormd van eventuele risico’s voor de nationale veiligheid verbonden
aan een dergelijke transactie. Deze zijn afwezig, gelet op de aard en inhoud van de
transactie en de betrokken partijen.

Vraag 3

Wat vindt u ervan dat de High Tech Campus Eindhoven in handen komt van een staatsbedrijf,
een beleggingsfonds, uit Singapore? Vindt u dit een wenselijke ontwikkeling of had
u liever een andere uitkomst gezien?

Antwoord 3

Ik hecht er waarde aan een duidelijk onderscheid te maken tussen de verkoop van het
vastgoed en de bijbehorende vastgoedmanagementdiensten enerzijds en anderzijds het
ecosysteem op en rondom de High Tech Campus waar veel hoogwaardig technologisch en
innovatieve bedrijven gevestigd zijn. Het gaat hier om een vastgoedtransactie tussen
twee marktpartijen, waarbij de koper een Amerikaanse asset manager is die onder andere
fondsen van GIC beheert. Beide partijen zijn al langer in Nederland actief op het
gebied van investeringen in commercieel vastgoed, waaronder zorgvastgoed en hotels.

Nederland is en blijft open voor buitenlandse investeringen, om ook op langere termijn
onze economie en innovatiepositie te versterken. Open markten en vrij verkeer van
kapitaal blijven hierbij van groot belang.

Vraag 4

In hoeverre past deze overname in het strategisch industriebeleid van Nederland in
Europa, zoals omschreven op pag. 17 en 18 van de memorie van toelichting bij de begroting
van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor het jaar 2022, of staat deze
verkoop daar in uw ogen juist haaks op?

Antwoord 4

Het Nederlandse industriebeleid richt zich op het realiseren van de groeistrategie
voor Nederland, door het duurzame verdienvermogen op de lange termijn te versterken.
Dat vergt onderwijs, onderzoek, innovatie, inzet op sleuteltechnologieën met bedrijvigheid
daar weer omheen. Het verbinden van bedrijven, kennisinstellingen, overheid – zoals
rond de High Tech Campus – is daarbij van groot belang. Hier ontstaan bij gevestigde
bedrijven en innovatieve start-ups en scale-ups de technologische oplossingen die
we nodig hebben om groeistrategie te realiseren. Samen met Brainport Eindhoven en
alle verbonden publieke en private partijen zullen wij ons hiervoor blijven inzetten,
zodat deze regio zijn internationale koploperspositie behoudt. De verandering van
het eigendom van het vastgoed van de campus verandert daar niets aan.

Vraag 5

Is de verkoop, via de Amerikaanse investeringsmaatschappij Oaktree, aan het Singaporese
staatsbeleggingsfonds correct, transparant en volgens de geldende regels verlopen?
Kan stap voor stap worden weergegeven hoe dit proces eruit heeft gezien?

Antwoord 5

De verkoop van het vastgoed en de beheersmaatschappij van dit vastgoed op de High
Tech Campus Eindhoven door Ramphastos Investments aan het consortium van Oaktree en
GIC (met GIC als grootste investeerder) is op grond van de mij beschikbare informatie
correct en volgens de geldende juridische verplichtingen verlopen.

Er is sprake van een onderhandse verkoop door Ramphastos Investments, die met zich
meebracht dat gedurende de onderhandelingen er sprake is geweest van een vertrouwelijk
proces. Dit is juridisch toegestaan en gebruikelijk bij dergelijke transacties. Gedurende
dit onderhandelingsproces is voor zover bekend ook contact geweest met enkele gebruikers
van de High Tech Campus Eindhoven om hen te informeren over en nader te betrekken
bij de voorgenomen transactie.

Zodra de onderhandelingen waren afgerond en tot een positief resultaat leidde tussen
beide partijen, heeft GIC de rechtspersoon waarmee de investering werd verricht – Euro
Petra Private Limited – overeenkomstig artikel 34 van de Mededingingswet op 3 september
2021 de voorgenomen concentratie tussen Euro Petra Private Limited en High Tech Campus
Eindhoven gemeld bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Op 20 september 2021 heeft
de ACM het besluit genomen dat een vergunning krachtens artikel 37 Mededingingswet
niet nodig was en de concentratie doorgang kon vinden3.

De verkoop is zo vormgegeven dat de bestaande rechtspersonen HTCE Development B.V.
en HTCE Site Management B.V., die verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling en het
beheer van het vastgoed op de High Tech Campus Eindhoven, in huidige vorm blijven
voortbestaan. Vergunningen afgegeven aan deze rechtspersonen blijven daarmee in beginsel
onverkort gelden, omdat de vergunninghouder ongewijzigd blijft. De formele overdracht
heeft op 1 oktober 2021 plaatsgevonden.

Tot slot is voorafgaand aan de afronding van de transactie door HTCE en door de advocaten
van het consortium van Oaktree en GIC contact met mijn ministerie opgenomen om te
toetsen of de voorgenomen investering gemeld diende te worden op grond van een wettelijke
investeringstoets dan wel rekening gehouden diende te worden met het wetsvoorstel
veiligheidstoets investeringen fusies en overnames. Op grond van alle relevante feiten
en informatie is geconcludeerd dat er geen wettelijke verplichting tot melding en
voorafgaande goedkeuring bestaat voor deze transactie. Ook werd geconcludeerd dat
het wetsvoorstel ook niet van toepassing zou zijn, omdat er geen sprake is van een
vitaal proces of onderneming die rechtstreeks betrokken is bij de exploitatie en ontwikkeling
van sensitieve technologie.

Vraag 6

Is voor deze overname toestemming vereist en gekregen van de Europese Commissie?

Antwoord 6

Nee, er is geen sprake van een concentratie die bij de Europese Commissie ter goedkeuring
voorgelegd moest worden. Er is wel een melding gedaan bij de Autoriteit Consument
& Markt.4

Vraag 7

Wat is de rol van de overheid (Rijk, provincie en gemeente) geweest bij deze overname?
Wanneer wist u dat de High Tech Campus Eindhoven in de verkoop ging en dat de Singaporese
staat de campus wilde kopen? Hoe was u hierbij betrokken?

Antwoord 7

In de regel zijn investeringen en overnames een private en doorgaans commercieel-vertrouwelijke
aangelegenheid, waarbij de overheid voornamelijk een rol heeft wanneer mogelijk zwaarwegende
publieke belangen, zoals de nationale veiligheid, in het geding komen. De rijksoverheid
is in april geïnformeerd door zowel de voormalig eigenaar, de huidige eigenaar en
een gebruiker van de HTCE over de voorgenomen verkoop toen deze zich in een vroeg,
en commercieel-vertrouwelijk, stadium bevond. Het Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat staat voortdurend in contact met het bedrijfsleven over dit soort ontwikkelingen;
in het bijzonder wanneer het bedrijven betreft die van groot belang zijn voor onze
economie en innovatiepositie, zoals het geval is bij de HTCE.

Vraag 8

Heeft u, met mogelijke private en publieke partijen, geprobeerd de High Tech Campus
Eindhoven in Nederlandse en/of Europese handen te houden? Welke inspanningen zijn
hierop gepleegd? Wat waren hiervan de resultaten?

Antwoord 8

In de contacten met relevante partijen zoals HTCE Site Management Beheer B.V. en gebruikers
van de campus is de mogelijkheid van alternatieven voor deze transactie over tafel
gegaan. Op basis van het door de verkoper gevolgde tijdpad en de belangstelling van
potentiële investeerders, bleek een alternatief bod niet haalbaar.

Vraag 9

Vindt u dat cruciaal vastgoed, zoals de High Tech Campus Eindhoven, eigenlijk niet
beter in een bestendige, langjarige publiek-private samenwerking zou moeten worden
gehouden? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Ik zie geen rol voor de rijksoverheid op het gebied van bedrijfshuisvesting. De rijksoverheid
bevordert innovatie in ecosystemen zonder zelf eigenaar te zijn van het onroerend
goed. Ik wil ook niet in transacties van onroerend goed tussen marktpartijen treden,
tenzij deze – vanwege risico’s voor de nationale veiligheid – vallen binnen wettelijk
voorgeschreven investeringstoetsen.

Vraag 10

Is het mogelijk de verkoop terug te draaien? Zo ja, ben u dit alsnog van plan? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 10

De verkoop is definitief en kan niet worden teruggedraaid. De Autoriteit Consument
& Markt heeft bij besluit van 20 september 2021 de concentratie toegestaan, omdat
er geen negatieve effecten voor de mededinging te verwachten zijn.5 Naast het concentratietoezicht krachtens de Mededingingswet is er geen wettelijke
grondslag beschikbaar om deze transactie vooraf te toetsen en eventueel terug te draaien.
Deze verkoop van vastgoed terugdraaien acht ik ook inhoudelijk niet wenselijk, omdat
dit niet past bij het investeringsklimaat en -behoefte van Nederland en ook geen risico’s
verbonden aan deze transactie voor de nationale veiligheid zijn geconstateerd.

Vraag 11

Had u anders geacteerd als niet een Singaporees, maar een Chinees staatsbedrijf c.q.
beleggingsfonds de High Tech Campus Eindhoven wilde kopen? Welke instrumenten heeft
u thans om dit te blokkeren of geen doorgang te laten vinden?

Antwoord 11

Bij deze vastgoedtransactie zijn geen risico’s voor de nationale veiligheid geconstateerd,
daar alle betrokken partijen geen aanbieders van vitaal proces zijn, dan wel eigenaar
zijn van of directe toegang hebben tot sensitieve technologie. Naast bestaande en
aanstaande investeringstoetsen beschikt het kabinet over breder instrumentarium om
publieke belangen te borgen bij overnames en investeringen, waarbij de identiteit
van de verwerver in afwegingen kan worden meegenomen. Voorbeeld hiervan is de wettelijke
bedenktijd door het bestuur van een vennootschap. Over dit instrumentarium is uw Kamer
op 2 juli 2020 nader geïnformeerd met de brief Overzicht wet- en regelgeving ter borging
van de economie, innovatie en werkgelegenheid bij ongewenste overnames en investeringen.

Vraag 12

Deelt u de opvatting dat de High Tech Campus Eindhoven van vitaal belang is voor zowel
de stad Eindhoven, de Brainport Regio als Nederland, bijvoorbeeld als het gaat om
innovatie, de ontwikkeling van kennis en technologie, en werkgelegenheid?

Antwoord 12

Binnen de groeistrategie voor Nederland is het verbinden van bedrijven, kennisinstellingen
en overheden in ecosystemen van groot belang. Op en rond de High Tech Campus ontstaan
in een krachtig en groeiend ecosysteem de technologische oplossingen die we nodig
hebben om de landelijke groeistrategie te realiseren. Samen met Brainport Eindhoven
en alle daaraan verbonden publieke en private partijen blijven wij werken aan de internationale
koploperspositie en groei van deze regio.

Vraag 13

Deelt u de mening dat in het geval van de High Tech Campus Eindhoven er sprake is
van een innovatie-ecosysteem met een dusdanig groot publiek belang voor stad, regio
en land dat bij overnames of andere veranderingen in eigendom of zeggenschap regie
door de overheid noodzakelijk is?

Antwoord 13

Ik deel de mening dat bij de High Tech Campus Eindhoven sprake is van een innovatie-ecosysteem
met een groot publiek belang voor stad, regio en land, waarbij het Rijk, de regio
en de gemeente altijd een vinger aan de pols moeten houden bij significante ontwikkelingen.
Dit vertaalt zich in o.a. de groeistrategie voor Nederland en in het gegeven dat de
doorontwikkeling van dit ecosysteem door zowel het Rijk, als de provincie en de gemeente
gestimuleerd werd en wordt. De rol van de rijksoverheid richt zich hierbij op het
creëren van de juiste randvoorwaarden voor innovatie binnen ecosystemen, wat losstaat
van de eigendom of zeggenschap van het onroerend goed waarop dit ecosysteem gevestigd
is.

Vraag 14

Deelt u de mening dat Nederland zich minder naïef moet opstellen als het om dergelijke
overnames gaat en beter op zijn kroonjuwelen, zoals de High Tech Campus Eindhoven,
moet passen, willen we Nederlandse investeringen in de aanwezige onderzoeks- en innovatie-infrastructuur,
start- en scale-upvoorzieningen, participatie in fieldlabs en incubators e.d. in deze
kristallisatiepunten van innovatie-ecosystemen duurzaam en voor de lange termijn borgen?
Ziet u het gevaar dat dit ten koste gaat van onze internationale concurrentiepositie,
toekomstig verdienvermogen en de welvaart en het welzijn van volgende generaties?

Antwoord 14

Het kabinet zet zich in voor het creëren van de juiste randvoorwaarden om Nederlandse
en buitenlandse investeringen in de aanwezige onderzoeks- en innovatie-infrastructuur
duurzaam en op de lange termijn te borgen door een breed palet aan innovatie-instrumenten.
Dit richt zich op het aanjagen van innovatie, onderzoek, onderwijs en de bedrijvigheid
daaromheen. Dit is van belang voor onze internationale concurrentiepositie, toekomstig
verdienvermogen en de welvaart en het welzijn van volgende generaties. Het kabinet
is van mening dat zeggenschap over de vastgoedactiva en de vastgoedmanagementdiensten
hierin gezien moet worden als een marktconforme vastgoedinvestering, waarbij maximalisatie
van de opbrengsten kansen biedt voor de verdere ontplooiing van dit hoogwaardige kennis-ecosysteem.
Philips heeft als – voormalige eigenaar van het vastgoed op de HTCE – in 2012 al aangegeven
door de verkoop van het vastgoed zich beter te kunnen richten op zijn kerntaken nu
de grond in handen is van een vastgoedontwikkelaar.

Vraag 15

Hoe kan de Nederlandse (Rijks)overheid na de verkoop grip blijven houden op wat er
op de High Tech Campus Eindhoven gebeurt?

Antwoord 15

De Nederlandse overheid houdt een vinger aan de pols bij de exploitatie en bedrijfsvoering
van de High Tech Campus Eindhoven via de beheerder van het vastgoed. Dit ziet zowel
op vlak van ICT, beveiliging van de campus en de betrouwbaarheid van medewerkers en
dienstverleners die worden ingeschakeld ten behoeve van de campus. Daarvoor zijn de
benodigde contacten gelegd en wordt informatie gedeeld. Ook heeft de Nederlandse overheid
contacten met de gebruikers van de campus.

Vraag 16

Welke mogelijkheden biedt het wetsvoorstel Wet veiligheidstoets investeringen, fusies
en overnames, die momenteel in de Kamer behandeld wordt, om meer grip te houden op
overnames als die van de High Tech Campus Eindhoven? Hadden, als deze wet reeds in
werking zou zijn getreden, het proces en de uitkomst er anders uit gezien?

Antwoord 16

Het wetsvoorstel veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames, dat momenteel
in de Kamer behandeld wordt, is van toepassing op investeringen in vitale aanbieders
en ondernemingen die actief zijn op het gebied van sensitieve technologie en op het
verwerven van een deel van de vermogensbestanddelen van ondernemingen, indien deze
essentieel zijn voor het kunnen functioneren als vitale aanbieder of als onderneming
op het gebied van sensitieve technologie. Op grond van de inhoud van de transactie
die enkel betrekking heeft op het vastgoed (grond, gebouwen) en de beheerder van dit
vastgoed, zou het wetsvoorstel zoals thans vormgegeven niet van toepassing zijn. Er
is geen sprake van een vitale aanbieder, noch is er sprake van een onderneming die
zelf actief is op het gebied van sensitieve technologie. Als het wetsvoorstel reeds
in werking zou zijn getreden, zou het proces en de uitkomst er niet anders uit gezien.

Vraag 17

Welke mogelijkheden biedt het wetsvoorstel Wet veiligheidstoets investeringen, fusies
en overnames specifiek voor decentrale overheden, zoals gemeenten en provincies, om
grip te houden op overnames als die van de High Tech Campus Eindhoven? Indien die
mogelijkheden er niet zijn, zouden die alsnog gecreëerd kunnen worden?

Antwoord 17

Het wetsvoorstel Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames biedt geen
mogelijkheden voor decentrale overheden, zoals gemeenten en provincies, om grip te
houden op overnames als die van de High Tech Campus Eindhoven. Het wetsvoorstel is
niet van toepassing op dergelijke vastgoedtransacties. Bovendien is het wetsvoorstel
gericht op het borgen van de nationale veiligheid en niet op het waarborgen van andere
belangen. Het borgen van de nationale veiligheid is een aangelegenheid die onder verantwoordelijkheid
valt van de rijksoverheid. Ik zie geen reden om gemeenten of provincies een rol te
geven bij het toetsen van investeringen, fusies en overnames op de risico’s voor de
nationale veiligheid. Uiteraard kunnen gemeenten en provincies signalen en zorgen
die zij zien met betrekking tot de nationale veiligheid bij investeringen, fusies
en overnames onder aandacht te brengen van de rijksoverheid.

Vraag 18

Wanneer slimme regio’s, gebieden of campussen als de High Tech Campus Eindhoven en
de Brainport Industries Campus te koop zijn voor buitenlandse partijen, wat zal dan
het volgende doelwit van groot publiek en/of strategisch belang zijn?

Antwoord 18

Dergelijke vastgoedlocaties en beheerders van vastgoed zijn interessant voor langetermijnbeleggers.
Een goed voorbeeld hiervan was Kadans, waar Oaktree de investering heeft verkocht
aan de verzekeraar Axa.6 Het is dus inderdaad niet uit te sluiten dat ook in de toekomst dergelijke transacties
plaatsvinden.