Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Verhoeven over het bericht 'U staat op een zwarte lijst'

Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 9 oktober 2020). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 251.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «U staat op een zwarte lijst»?1

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met dit artikel.

Vraag 2

Klopt het dat de in het artikel genoemde praktijken tot op de dag van vandaag doorgang
vinden?

Antwoord 2

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft me laten weten dat ze veel klachten ontvangt
over dit soort praktijken. Ze doet daarom op dit moment onderzoek naar meerdere handelsinformatiebureaus.

Vraag 3

Klopt het dat de genoemde bedrijven in het artikel (EDR, Lindorff en Focum) databases
met persoonlijke gegevens bijhouden van miljoenen Nederlanders zonder dat zij hierover
zijn geïnformeerd en dat deze gebruikt worden om vergaande beslissingen te nemen die
invloed hebben op het leven van mensen?

Antwoord 3

De Autoriteit Persoonsgegevens houdt toezicht op dergelijke verwerkingen van persoonsgegevens.
Ze doet in beginsel geen uitspraak over individuele zaken, tenzij een onderzoek is
afgerond.

Vraag 4

Klopt het dat bij sommige mensen de levering van diensten geweigerd wordt op basis
van een «score» van dergelijke bedrijven, die soms alleen gebaseerd is op het adres?

Antwoord 4

Gelet op dat het onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens nog niet is afgerond,
is het niet mogelijk om inhoudelijk op zaken in te gaan. Wel heeft de Autoriteit Persoonsgegevens
laten weten dat de ontvangen klachten in veel gevallen betrekking hebben op scoring.
In andere gevallen gaat het om klachten die betrekking hebben op direct marketing.
Daarnaast krijgt de Autoriteit Persoonsgegevens klachten binnen die zien op het niet
verlenen van inzage of het niet inwilligen van verwijderverzoeken.

Vraag 5

Klopt het dat deze praktijken in strijd zijn met de Algemene verordening gegevensbescherming
(AVG) en kunt u hier een eigen juridische analyse op geven? Zo ja, welke stappen gaat
u nemen om deze praktijk te stoppen?

Antwoord 5

Het geciteerde artikel uit De Groene Amsterdammer stamt uit 2017. Op dat moment was
de AVG nog niet in werking getreden.

Het basisbeginsel van de AVG is dat persoonsgegevens alleen mogen worden verwerkt
als hiervoor een geldige grondslag bestaat. Deze zes grondslagen zijn te vinden in
artikel 6, eerste lid, AVG. Of de genoemde bedrijven een geldige grondslag hebben,
is ter beoordeling van de Autoriteit Persoonsgegevens en uiteindelijk de rechter.

Daarnaast hebben burgers het recht om niet te onderworpen worden aan geautomatiseerde
individuele besluitvorming.2 Er dient in ieder geval voor dergelijke verwerkingen passende waarborgen worden geboden,
waaronder specifieke informatie aan de betrokkene en het recht op menselijke tussenkomst,
om zijn standpunt kenbaar te maken, om uitleg over de na een dergelijke beoordeling
genomen besluit te krijgen en om het besluit aan te vechten.3

Tot slot hebben de verwerkingsverantwoordelijken, zoals de genoemde bedrijven, een
transparantieplicht.4 Zo dient er bij de verwerking van de persoonsgegevens al aan de betrokken personen
te worden gemeld welke gegevens worden verzameld, door wie, met welk doel en de ontvangers
van de persoonsgegevens.5 Daarnaast dienen ze de betrokkenen ook op de hoogte te stellen van hun rechten, zoals
het recht op inzage.6

Vraag 6

Klopt het dat het in strijd is met de wet om diensten in te kopen van dergelijke bedrijven
en welke stappen gaat u nemen om ervoor te zorgen dat energiebedrijven, woningcorporaties,
kredietaanbieders en zorgverzekeraars geen gebruik meer maken van dergelijke onrechtmatige
diensten? Bent u bereid in gesprek te gaan met deze bedrijven en organisaties?

Antwoord 6

De koop en verkoop van persoonsgegevens zijn ook verwerkingen van persoonsgegevens.
Ook de kopers van deze diensten zullen dus een geldige grondslag in de zin van artikel
6, eerste lid, AVG moeten hebben. Zowel de verkoper van de gegevens als de koper ervan
zullen ervoor moeten zorgen dat ze handelen in overeenstemming met de AVG. Zo dienen
ze onder andere de betrokken personen te informeren dat hun gegevens worden verwerkt.7

Zoals eerder aangegeven is de Autoriteit Persoonsgegevens bezig met een onderzoek
naar meerdere handelsinformatiebureaus. Indien uit het onderzoek van de Autoriteit
Persoonsgegevens blijkt dat deze praktijken niet zijn toegestaan onder de AVG, dan
ben ik bereid om samen met de Autoriteit Persoonsgegevens in gesprek te gaan met de
bedrijven en organisaties die deze diensten afnemen.

Vraag 7

Welke stappen kunnen mensen nemen om hun recht te halen als zij onterecht door deze
bedrijven, en de algoritmes die de bedrijven gebruiken, als wanbetaler worden bestempeld?

Antwoord 7

Een van de basisbeginselen van de AVG is dat persoonsgegevens juist dienen te zijn
en indien nodig worden geactualiseerd.8 Dit houdt in dat de genoemde bedrijven alle redelijke maatregelen moeten nemen dat
onjuiste gegevens onverwijld worden gerectificeerd of gewist. Wanneer een burger constateert
dat er onjuiste persoonsgegevens worden verwerkt, kan hij eisen dat het bedrijf deze
gegevens rectificeert.9

Indien de grondslag voor de verwerking van de persoonsgegevens rust op gerechtvaardigd
belang of op toestemming, dan kan een burger tevens bezwaar maken tegen de geautomatiseerde
individuele besluitvorming en de profilering die daarmee gepaard gaat.10 In deze gevallen is het ook mogelijk voor de burger om te eisen dat zijn persoonsgegevens
worden gewist.11

Verder kan een consument, indien het desbetreffende bedrijf hierbij is aangesloten,
bij de Nederlandse Vereniging van Handelsinformatiebureaus (NVH) terecht. De NVH heeft
een gedragscode en een klachtenprocedure.

Wanneer burgers de verwerking van hun persoonsgegevens onrechtmatig achten, dan kunnen
ze ook een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Vraag 8

Kunnen mensen die in sommige gevallen, bijvoorbeeld door energieleveranciers, worden
gevraagd een «borg» te betalen om klant te mogen worden, deze borg terugvorderen?

Antwoord 8

Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft mij laten weten dat het vragen
van een waarborgsom een bestaande praktijk is in de energiesector. In 2013 zijn Energie
Nederland en de Consumentenbond tot overeenstemming gekomen over een set algemene
voorwaarden voor energielevering. In deze voorwaarden is opgenomen dat de leverancier
van de contractant (consument) zekerheden, zoals een bankgarantie of waarborgsom,
mag verlangen voor de bedragen die de consument voor de energielevering verschuldigd
is.12

Bij de vraag of een consument de waarborgsom kan terugvorderen, is het belangrijk
te benadrukken uitgangspunt van het contractenrecht is dat partijen in beginsel contractsvrijheid
hebben. Hieronder vallen ook bepalingen waarin een aanbieder van diensten vooraf een
borg aan zijn klanten vraagt en de wijze waarop deze wordt teruggegeven. Of een persoon
deze borg kan terugvorderen, hangt daarom af van hoe dit in het desbetreffende contract
is geregeld.

Vraag 9

Kunt u uiteenzetten, als het gaat om deurwaarders en incassobureaus, welke gegevens
deze bedrijven over mensen mogen verzamelen en wat voor stappen mensen kunnen zetten
om deze gegevens, conform de AVG, in te zien, te wijzigen of te verwijderen?

Antwoord 9

Er dient een onderscheid te worden gemaakt tussen gerechtsdeurwaarders en incassobureaus.
De taken en bevoegdheden van gerechtsdeurwaarders zijn wettelijk vastgelegd en dit
kan ook dienen als grondslag voor de verwerking van persoonsgegevens. Incassobureaus
daarentegen zijn commerciële bedrijven en zullen dus op basis van een andere grondslag
handelen.

De Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders heeft een Gedragscode waarin
de verwerking van persoonsgegevens door gerechtsdeurwaarders nader wordt gespecificeerd.13 De gedragscode stelt onder meer dat de verstrekking van persoonsgegevens door de
gerechtsdeurwaarder aan derden aan strikte regels is gebonden en dat persoonsgegevens
slechts uit een beperkt aantal bronnen mogen worden verkregen, afhankelijk van de
soort werkzaamheid die de gerechtsdeurwaarder uitoefent. De Gedragscode bevat ook
een lijst met het soort persoonsgegevens dat in dit kader mag worden gebruikt.14

Wat betreft incassobureaus is het beginsel van minimale gegevensverwerking belangrijk.15 Incassobureaus zullen de gegevens die ze verwerken moeten beperken tot datgene dat
strikt noodzakelijk is voor het doel waarvoor ze worden verwerkt.

Wat betreft de stappen die mensen kunnen zetten, biedt de AVG de mogelijkheid om de
persoonsgegevens in te zien, te rectificeren en te laten wissen.16