Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Koerhuis over het bericht dat bouwers moeten bijdragen aan de toekomst van de stad Eindhoven

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
7 juni 2019).

Vraag 1

Kent u het bericht «Wethouder Torunoglu: «Bouwer moet bijdragen aan toekomst stad
Eindhoven»»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Was u voor het sluiten van de Woondeal Eindhoven al op de hoogte van deze zogenoemde
«nieuwbouwbelasting»? Zo ja, waarom heeft u dit niet gemeld aan de Kamer?

Antwoord 2

Nee, maar de toepassing van het verhalen van kosten voor bovenwijkse voorzieningen
is een bestaande mogelijkheid die binnen de Wet ruimtelijke ordening beschikbaar is
voor gemeenten bij de uitvoering van de bouwopgave.

Vraag 3

Onder welke voorwaarden mogen gemeenten een bovenplanse verevening invoeren, zoals
de PvdA-wethouder Torunoglu wil? Heeft Eindhoven aan die voorwaarden voldaan?

Antwoord 3

De regeling die de gemeente Eindhoven heeft getroffen betreft het verhalen van de
kosten voor bovenwijkse voorzieningen. Bovenwijkse voorzieningen zijn voorzieningen
die niet alleen aan de betreffende bouwlocatie (exploitatiegebied) maar aan meerdere
gebieden ten goede komen. Het gaat bijvoorbeeld om wegen, openbaar vervoer en groenvoorzieningen.
De voorwaarden voor het verhalen van kosten, waaronder kosten voor bovenwijkse voorzieningen,
zijn neergelegd in de Wet ruimtelijke ordening (Wro) en het Besluit ruimtelijke ordening
(Bro). Dit kan via sluiten van een overeenkomst of, als dat niet lukt, door het vaststellen
van een exploitatieplan (voorafgaand aan het vaststellen van een bestemmingsplan).
Bij het sluiten van een privaatrechtelijke overeenkomst heeft de gemeente contractvrijheid
en zijn de wettelijke regels voor het verhalen van kosten via een exploitatieplan
niet rechtstreeks van toepassing op de overeenkomst. De gemeente Eindhoven maakt tot
nu toe alleen gebruik van de mogelijkheid om kosten te verhalen door het afsluiten
van een overeenkomst. Overigens heeft de gemeente er wel voor gekozen om de elementen
van het exploitatieplan toe te passen, zoals de koppeling met de kostensoortenlijst
van het Bro.

Vraag 4

Wat is het actuele woningtekort in de regio Eindhoven?

Antwoord 4

Het meest recente cijfer is 3,8%.2 Dit is berekend op het niveau van de Metropoolregio Eindhoven.

Vraag 5

Deelt u de mening dat de invoering van deze belasting een rem is om het woningtekort
op te lossen?

Antwoord 5

Er is geen sprake van het invoeren van een belasting. De gemeente Eindhoven geeft
aan dat het gebruik maken van de mogelijkheid tot kostenverhaal geen effect heeft
op afspraak in de woondeal om jaarlijks 3.000 woningen te bouwen.

Eindhoven maakt gebruik van de wettelijke mogelijkheid die de Wro biedt. Zie ook antwoord
op vraag 3. Er zijn meer gemeenten die van deze wettelijke mogelijkheid gebruik maken,
ook bijvoorbeeld in het Stedelijk Gebied Eindhoven. Uit die regio krijg ik het signaal
dat er gewoon wordt gebouwd.

Het verhalen van bovenwijkse kosten kan de woningbouw juist stimuleren, omdat de gemeente
zo publieke investeringen die nodig zijn om projecten te realiseren kan financieren.
Uiteraard is het van belang dat gemeenten goed met ontwikkelende partijen communiceren
als zij gebruik gaan maken van de mogelijkheid tot het verhalen van kosten.

Ik heb van de gemeente Eindhoven begrepen dat het voornemen om bovenwijks kostenverhaal
in te voeren is aangekondigd in de uitwerkagenda van het grondbeleid in maart 2018.
Bovendien liet Eindhoven weten dat – via onder meer een artikel in de concept anterieure
overeenkomsten aan de ontwikkelaars die ontwikkelplannen hadden – reeds geruime tijd
het voornemen van de invoering is gecommuniceerd.

Vraag 6

Klopt de uitspraak van de PvdA-wethouder Torunoglu dat de afspraken van de Woondeal
ondanks deze belasting gehaald worden? Zo ja, deelt u de mening dat zonder deze belasting
de afspraken ambitieuzer hadden gekund? Zo nee, is het waar dat door deze belasting
Eindhoven de afspraken niet nakomt?

Antwoord 6

De gemeente heeft als overheid die het dichtst op de uitvoering staat het beste zicht
op bouwproductie. Eindhoven geeft aan dat het gebruik maken van de mogelijkheid tot
kostenverhaal geen effect heeft op afspraak in de woondeal om jaarlijks 3.000 woningen
te bouwen. Ook laat Eindhoven weten dat het kostenverhaal wordt ingevoerd voor alle
nieuwe projecten waarvoor nog geen anterieure overeenkomst is gesloten en dat voor
het programma dat al verder in de pijplijn zit het geen effect heeft.

De gemeente bestrijdt dat een ambitieuzer programma mogelijk zou zijn zonder bovenwijks
kostenverhaal. De argumentatie die daarvoor wordt gegeven is dat juist door het bovenwijks
kostenverhaal kan worden voorzien in goede en betere voorzieningen om de stad leefbaar
en aantrekkelijk te houden. Door de toevoeging van woningen zijn investeringen in
de openbare ruimte nodig.

Ik ben van mening dat mensen in een leefbare omgeving moeten kunnen wonen die bijvoorbeeld
goed te bereiken is en waar goede voorzieningen zijn. De ambities voor het bouwen
van woningen gaan samen met ambities voor een leefbare woonomgeving.

In de Woondeal zijn afspraken gemaakt om de woningbouwplanning en -productie te monitoren.
Op die manier wordt zicht gehouden op o.a. de daadwerkelijke productie. Op basis van
de gegevens die het monitoren oplevert kan indien nodig extra inzet worden gepleegd.

Vraag 7

Bent u bereid Eindhoven te vragen om geen nieuwbouwbelasting in te voeren om ofwel
ambitieuzere plannen te realiseren ofwel de afspraken van de Woondeal na te komen?

Antwoord 7

Eindhoven maakt gebruik van de wettelijke mogelijkheden die aan gemeenten is toegekend.

De gemeente geeft aan dat het gebruik maken van de mogelijkheid tot kostenverhaal
geen effect heeft op afspraak in de woondeal om jaarlijks 3.000 woningen te bouwen.
Zoals ik in antwoord op vraag 5. schreef kan het verhalen van kosten juist woningbouw
en gebiedsontwikkeling stimuleren. Ik zie dan op dit moment geen aanleiding om te
interveniëren. Als de gegevens uit de monitor van de afspraken in de woondeal daartoe
aanleiding geven dan ik het gesprek aangaan met de gemeente Eindhoven.