Brief regering : Reactie op verzoek commissie over de brief van de Nederlandse Accidental Americans groep over de zesde voortgangsbrief FATCA verzocht.

Nr. 348
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 15 mei 2025

De vaste commissie voor Financiën heeft een reactie op de brief van de Nederlandse
Accidental Americans groep van 10 maart 2025 over de zesde voortgangsbrief FATCA verzocht.1 In deze brief treft u mijn reactie aan.

Achtergrond FATCA en de automatische uitwisseling van bankrekeninggegevens

De VS kennen een wereldwijde belastingplicht voor Amerikaanse staatsburgers. Het Amerikaanse
systeem van belastingheffing op basis van nationaliteit is uitzonderlijk. Daarbij
komt dat er ook personen zijn die, soms zonder dat zelf te weten, Amerikaans staatsburger
zijn doordat zij in de VS zijn geboren of een Amerikaanse ouder hebben terwijl zij
zelf zeer beperkte banden hebben met de VS («toeval-Amerikanen» of «accidental Americans»).
Dit kan tot vervelende situaties leiden.

De verplichting om gegevens van Amerikaanse belastingplichtigen uit te wisselen komt
voort uit de Amerikaanse FATCA wetgeving. De Verenigde Staten (VS) hebben in 2010
de Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) ingevoerd om ten behoeve van de belastingheffing
zicht te verkrijgen op de financiële tegoeden buiten de VS van Amerikaanse belastingplichtigen.
Financiële instellingen wereldwijd zijn op basis hiervan verplicht informatie te delen
met de VS over Amerikanen die een rekening bij hen hebben, inclusief een Amerikaans
Tax Identification Number (US TIN).

De extraterritoriale werking van de FATCA was aanleiding voor Nederland om in 2013
met de VS een overeenkomst te sluiten tot verbetering van de internationale naleving
van de belastingplicht en tenuitvoerlegging van de FATCA (de «NL IGA»). De verplichting
voor financiële instellingen om informatie aan te leveren bestaat ook zonder de NL
IGA. In de NL IGA zijn afspraken overeengekomen om veilige gegevensuitwisseling te
waarborgen. Andere EU-landen hebben identieke afspraken gemaakt met de VS. Door de
NL IGA leveren financiële instellingen niet rechtstreeks informatie aan de VS, maar
gaat dat via de Belastingdienst. Financiële instellingen rapporteren gegevens over
Amerikaanse rekeninghouders aan de Belastingdienst en de Belastingdienst rapporteert
de gegevens aan de Amerikaanse belastingdienst. Afhankelijk van het type bankproduct
gaat het in ieder geval om de naam, het adres en de US TIN van de rekeninghouder,
rekeningnummer(s) en het saldo van de bankrekening(en). Andersom ontvangt Nederland
(de Belastingdienst) van de Amerikaanse belastingdienst informatie over Nederlandse
belastingplichtigen.

Niet alleen met de VS worden dit soort gegevens uitgewisseld. In de afgelopen 10 jaar
hebben er internationaal grote ontwikkelingen plaatsgevonden op het gebied van fiscale
transparantie. Wereldwijd wisselen meer dan 100 landen op automatische basis bankrekeninggegevens
uit onder de Common Reporting Standard. De automatische informatie-uitwisseling van
bankrekeninggegevens is een groot succes gebleken en is zeer effectief in de strijd
tegen belastingontduiking.

Beoordeling NL IGA door Autoriteit Persoonsgegevens

De Nederlandse Accidental Americans groep wijst in hun brief op de toezegging van
mijn voorganger tijdens het debat van 22 juni 2022 (Kamerstuk 25 087, nr. 296) om contact op te nemen met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) over het eerder uitgebrachte
advies over de NL IGA.

In de vierde voortgangsbrief FATCA2 van 29 augustus 2022 is aangegeven dat het niet opportuun is om de AP te verzoeken
om een herbeoordeling van het eerdere advies over de NL IGA, omdat er individuele
procedures in behandeling zijn bij de AP over dit onderwerp. Sinds de vierde voortgangsbrief
heeft de AP in een aantal individuele procedures over FATCA reeds een besluit genomen.
Daarmee heeft de AP een oordeel gegeven over de privacyaspecten bij de gegevensuitwisseling
onder de NL IGA. De AP heeft geoordeeld dat de doorgifte op grond van de FATCA verenigbaar
is met de AVG. Tegen het besluit van de AP is beroep ingesteld bij de rechter. Verder
heb ik vernomen dat er nog andere individuele procedures over dit onderwerp in behandeling
zijn bij de AP. De AP ziet de Belastingdienst als derde-belanghebbende. Op dit moment
zijn er daarnaast enkele andere zaken over de FATCA-doorgifte in behandeling bij de
rechtbank. Ik wacht de uitkomst af van de lopende procedures. Aangezien de AP al een
inhoudelijk oordeel heeft geveld over de doorgifte op grond van de FATCA en de rechter
zich hierover nog zal uitspreken, acht ik het niet zinvol om de AP nog te verzoeken
om een separate herbeoordeling van het eerdere advies over de NL IGA.

Ook in andere landen lopen procedures over de doorgifte van gegevens op grond van
de FATCA. Zo heeft de hoogste Franse bestuursrechter in 2019 geoordeeld dat de uitwisseling
op grond van de FATCA-overeenkomst tussen Frankrijk en de VS voldoet aan de eisen van de AVG. In België heeft de
Gegevensbeschermingsautoriteit op 24 april jl. op klachten van toeval-Amerikanen beslist
dat de doorgifte en verwerking van hun gegevens op grond van de FATCA-overeenkomst
tussen België en de VS niet in lijn is met de AVG.3 Op dit moment is nog niet bekend wat de vervolgstappen zijn en of er naar aanleiding
van deze beslissing beroep wordt ingesteld bij de rechter. Buitenlandse procedures
hebben betrekking op de gegevensuitwisseling van het desbetreffende land en hebben
dus geen direct gevolg voor de doorgifte van Nederland aan de VS. Dat neemt niet weg
dat ik dit met aandacht volg. De FATCA-uitwisselingsovereenkomsten die andere landen
hebben gesloten met de VS zijn immers vergelijkbaar met de NL IGA.

Ik houd uw Kamer op de hoogte en informeer u zodra er nieuwe relevante ontwikkelingen
zijn.

Gevolgen voor banken en rekeninghouders

In hun brief geeft de Nederlandse Accidental American groep aan dat Nederlandse toeval-Amerikanen
dagelijks gediscrimineerd worden door financiële instellingen die bestaande dienstverlening
stoppen en nieuwe dienstverlening weigeren. Ook stellen zij dat de nieuwe Amerikaanse
richtlijnen financiële instellingen dwingen om het Nederlandse burgerservicenummer
(BSN) en de adresgegevens aan de Amerikaanse belastingdienst te sturen.

Ik heb contact gehad met de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) over de handelwijze
van banken. Zoals vermeld in mijn brief van 7 maart jl. (zesde voortgangsbrief FATCA)
geeft de NVB aan dat de grootbanken coulance blijven bieden aan rekeninghouders met
(ook) de Amerikaanse nationaliteit die in de procedure zitten voor het aanvragen van
een US TIN of het afstand doen van hun Amerikaanse nationaliteit (CLN). Zij kunnen
hun rekening bij een van de vier grootbanken behouden als zij aantonen dat zij de
aanvraagprocedure in gang gezet hebben. Aangezien niet iedere toeval-Amerikaan op
stel en sprong beschikt over een US TIN of CLN, ben ik blij met deze handelwijze van
banken. Het is dus belangrijk dat toeval-Amerikanen die in de aanvraagprocedure zitten
maar hun US TIN of CLN nog niet hebben ontvangen, dit doorgeven aan hun bank om ervoor
te zorgen dat zij gebruik kunnen (blijven) maken van hun bankrekening.

In de zesde voortgangsbrief FATCA heb ik uw Kamer geïnformeerd over de nieuwe FATCA-richtlijnen
die door de VS zijn uitgebracht. Die richtlijnen voorzien een uitzondering op de verplichting
voor banken om voor alle bankrekeningen een US TIN te rapporteren. Als een bank voldoet
aan de door de VS gestelde voorwaarden, kan de bank aanspraak maken op deze uitzondering
en voorkomen om door de Amerikaanse belastingdienst te worden aangemerkt als significant
non-compliant, ook wanneer de bank niet voor alle bankrekeningen van Amerikanen een
US TIN rapporteert. De uitzondering gold tot en met 2024 en is nu door de VS verlengd
tot en met 2027. Net zoals voorheen geldt de uitzondering slechts voor bestaande bankrekeningen
die vóór 1 juli 2014 zijn geopend.

Een aandachtspunt daarbij is dat de VS in de nieuwe richtlijnen twee aanvullende voorwaarden
stellen aan banken om in aanmerking te komen voor de uitzondering. De eerste voorwaarde
betreft het rapporteren van het nationale belastingnummer van de rekeninghouder (in
het geval van Nederland zou dat het burgerservicenummer zijn) als de bank daarover
beschikt. De tweede voorwaarde gaat over de wijze van het rapporten van de stad en
woonland van de rekeninghouder.4 Dit betekent overigens niet dat er nu nieuwe wettelijke verplichtingen gelden. De
richtlijnen van de VS voorzien enkel in een beperkte en tijdelijke uitzondering op
de geldende rapportageverplichtingen van banken. Omdat de VS daar nu twee aanvullende
voorwaarden aan verbinden, ben ik zoals gezegd5 in overleg met de NVB en andere EU-lidstaten over de gevolgen hiervan.

Tot slot

Ik besef dat de FATCA-regelgeving voor met name toeval-Amerikanen grote gevolgen kan
hebben. De door de VS verleende tijdelijke uitzondering op de rapportageverplichtingen
voor banken zullen die gevolgen niet allemaal wegnemen. Nederland blijft zich, waar
mogelijk samen met andere EU-lidstaten, inspannen om te komen tot oplossingen voor
toeval-Amerikanen waar dit leidt tot bijvoorbeeld bankrekeningproblemen. Ook blijft
Nederland het belang van een permanente oplossing onder de aandacht te brengen bij
de VS. Daar zet ik mij voor in, maar de sleutel ligt bij de VS. Daarom is het belangrijk
dat rekeninghouders zelf ook actie ondernemen. Aan de toeval-Amerikanen die nog geen
US TIN of Certificate of Loss of Nationality (CLN) hebben aangevraagd herhaal ik mijn
eerdere oproep om een US TIN of CLN aan te vragen en dat door te geven aan hun bank.

Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

De Staatssecretaris van Financiën,
T. van Oostenbruggen