Brief regering : Reactie op toezegging gedaan tijdens het commissiedebat van 27 maart 2024, over staatsdeelnemingen betreffende effecten toekomstvariant NLO

24 557 Kansspelen

Nr. 427 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 20 juni 2024

In het commissiedebat Staatsdeelnemingen van 27 maart 2024 (Kamerstuk 28 165, nr. 425) heb ik Kamerlid Van der Lee (GroenLinks-PvdA) toegezegd schriftelijk toe te lichten
waarom in het afwegingskader uit het «Rapport Verkenning Toekomstvarianten NLO»1 (p. 25) het vakje waarin de effecten op Nederlandse Loterij (NLO) worden beoordeeld
in het geval van een uniform stelsel als toekomstscenario, rood is gekleurd. Van der
Lee heeft daarbij ook gevraagd om de achterliggende analyse. In deze brief ga ik in
op deze toezegging.

Afwegingskader

Op 15 december 2023 heb ik uw Kamer het rapport gestuurd met daarin een verkenning
naar toekomstvarianten voor (alternatief) eigenaarschap van Nederlandse Loterij. Die
verkenning diende om inzichtelijk te maken wat de voor- en nadelen, de mogelijke consequenties
en de effecten op belanghebbenden zijn van verschillende toekomstvarianten. Hiervoor
is gebruik gemaakt van een afwegingskader met daarin criteria waarop de verschillende
toekomstvarianten worden getoetst. Op pagina’s 25 t/m 30 van het verkenningsrapport
is een samenvattende tabel inclusief toelichting van het afwegingskader weergegeven.

Uniform (loterij)stelsel

Eén van de toekomstvarianten die in het rapport in kaart is gebracht, betreft de variant
van een open, uniform (loterij)stelsel. Een uniform stelsel betekent dat de huidige
monopolies voor de prijzenloterijen (Staatsloterij, Lotto) en de open markt voor artikel
3-loterijen (de Goededoelenloterijen) tot één open stelsel met uniforme vergunningsvoorwaarden
worden omgevormd. Dit houdt in dat het verschil in de huidige vergunningsvoorwaarden
tussen prijzenloterijen en artikel 3-loterijen komt te vervallen, en er één vergunningstype
komt waarmee al deze loterijen actief worden. Dit betekent onder meer dat voor al
deze loterijen dezelfde eisen zullen gelden voor wat betreft minimale prijsuitkering
en minimale afdrachten aan goede doelen. Dit zou een fundamentele verandering inhouden
ten opzichte van de status quo, waarin prijzenloterijen specifiek een hoog minimum
prijsuitkeringspercentage kennen en artikel 3-loterijen een hoog minimum afdrachtspercentage.

Effect op Nederlandse Loterij als organisatie

Eén van de criteria waarop de toekomstvarianten getoetst zijn, betreft de gevolgen
van een bepaalde toekomstvariant voor NLO als organisatie. Hierbij is onderzocht wat
NLO’s perspectief is op de implicaties van de toekomstvariant op de onderneming en
in hoeverre dit wel of niet ondersteunend is aan haar huidige doelen.

In het verkenningsrapport is aangegeven dat de toekomstvariant van een open uniform
stelsel negatieve effecten heeft op NLO als organisatie. Het is zeer aannemelijk dat
in een open uniform stelsel het huidige afdrachtspercentage van de Staatsloterij substantieel
hoger komt te liggen dan de huidige afdracht (minimaal 15% aan de staat). Voor de
Staatsloterij, een prijzenloterij, geldt op dit moment een wettelijk minimaal prijsuitkeringspercentage
van 60%. Daarnaast is er een verplichte afdracht in de vergunning van 15% richting
de staat. Dit laat beperkt ruimte voor de exploitatie van het product (kosten, bedrijfsvoering)
binnen de huidige (vergunnings)voorwaarden. Een verdere verhoging van het afdrachtspercentage
zou volgens NLO vervolgens betekenen dat de bestaande propositie richting de consument
moeilijk kan worden gehandhaafd, mogelijk tot een niveau waarin het onhoudbaar wordt
om sommige producten in de huidige vorm aan te bieden. Dat zou vervolgens ook een
negatief effect hebben op beneficianten. Dit is de reden waarom het vakje rood is
gekleurd.

Ook onderzoeksbureau SEO heeft eerder, in opdracht van het Ministerie van Justitie
en Veiligheid, onderzoek gedaan naar de consequenties van herinrichting van de loterijmarkt.2 Daarin staat, zoals ook op pagina 67 van het verkenningsrapport uiteengezet is, dat
NLO in een open uniform stelsel, bij afdrachtspercentages van 25% en 40%, een verwachte
omzetdaling van respectievelijk 30% en 47% laat zien. Deze omzetdaling heeft een dermate
ingrijpend effect dat, zoals ook reeds benoemd op pagina 86 van het verkenningsrapport,
de bestaande propositie richting de consument niet gehandhaafd kan worden. Dit betekent
namelijk dat NLO de prijzen (o.a. de jackpot, maar ook de kans op andere prijzen)
substantieel zal moeten laten dalen, waarbij de aantrekkelijkheid van het product
afneemt, volumes zullen dalen, en de levensvatbaarheid van het huidige businessmodel
onder druk komt. Dit heeft naast een continuïteitsrisico voor NLO ook onwenselijke
gevolgen voor de uitvoering van het kansspelbeleid en de kanalisatie van prijzenloterijen.

De achterliggende analyse van NLO bevat concurrentiegevoelige informatie over de bedrijfsvoering
van individuele loterijproducten en is derhalve niet publiekelijk deelbaar.

De Staatssecretaris van Financiën, M.L.A. van Rij