Brief regering : Reactie op verzoek commissie over het artikel "Zwalkend OM in wiek geschoten door brief regeringscommissaris Statia"

Nr. 63
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 30 oktober 2023

Hierbij bied ik u mijn reactie op het artikel «Zwalkend OM in wiek geschoten door
brief regeringscommissaris Statia»1wat de genoemde mogelijke verkiezingsfraude op Sint Eustatius betreft. Deze reactie
is op het verzoek van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties dat werd ingezonden
op 27 september jl.

Het verzoek van de regeringscommissaris en de reactie van het OM

De toenmalig plaatsvervangend regeringscommissaris heeft het OM schriftelijk verzocht
een nader onderzoek in te stellen naar de wijze waarop volmachtstemmen zijn verkregen
en gebruikt tijdens de Eilandsraad- en Kiescollegeverkiezingen in maart 2023. De plaatsvervangend
regeringscommissaris vroeg dit onderzoek omdat het percentage volmachtstemmen op Sint
Eustatius 36,7% is. Ter vergelijking: het landelijk gemiddelde van volmachtstemmen
ligt tussen de 8 en 12%. Het OM heeft in een brief gereageerd op het verzoek en gemeld
geen strafrechtelijk onderzoek naar deze casus te doen. Het OM maakt op basis van
de wettelijke kaders een eigen afweging al dan niet een strafrechtelijk onderzoek
in te stellen. Hierbij heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
geen rol.

Het OM heeft mij gemeld een onderzoek te doen naar aanleiding van een aangifte omtrent
het ronselen van volmachtstemmen in Caribisch Nederland. In het belang van het lopende
onderzoek, kunnen daarover geen verdere uitspraken worden gedaan. Over het nieuwsartikel
op dossierkoninkrijksrelaties.nl heeft het OM mij gemeld zich niet in de beschreven
situatie te herkennen.

Mogelijke maatregelen om aantal volmachten te verlagen

De regeringscommissaris van Sint Eustatius heeft de zorgen over het hoge percentage
uitgebrachte volmachten op het openbaar lichaam ook met mij gedeeld.2 De regeringscommissaris vraagt mij om het stemmen per volmacht op Sint Eustatius
aandacht te geven en indien stemmen per volmacht mogelijk blijft, de procedures daaromtrent
aan te scherpen. Ik deel de zorgen over het percentage uitgebrachte volmachten en
blijf aandacht geven aan het stemmen per volmacht op Sint Eustatius.

Het verlenen van volmachten biedt kiezers de gelegenheid om in bepaalde situaties
toch een stem uit te kunnen brengen wanneer zij daar niet de mogelijkheid voor hebben.
Het kan gaan om bijvoorbeeld medische redenen of een verblijf in het buitenland, maar
mensen geven aan ook andere redenen te hebben waardoor zij niet zelf een stem kunnen
uitbrengen3. Het afschaffen van het verlenen van volmachten kan het kiesrecht van mensen in het
geding brengen. Daarom is het zeer onwenselijk om een dergelijk ingrijpende wijziging
door te voeren. Daarnaast is het onwenselijk om onderling onderscheid te maken tussen
openbare lichamen of gemeenten als het gaat om het uitvoeren van het kiesrecht. Kiesgerechtigden
moeten in Nederland in gelijke mate toegang hebben tot het uitbrengen van hun stem.

Vanwege de zorgen over het hoge percentage volmachten is voorafgaand aan de Eilandsraads-
en Kiescollegeverkiezingen op 15 maart 2023 door het ministerie extra ondersteuning
geboden aan de openbare lichamen, waaronder Sint Eustatius:

− Het ministerie heeft de gezaghebbers en de regeringscommissaris geadviseerd over procedures
die ingesteld kunnen worden om de kans op misbruik van schriftelijke volmachten te
verkleinen. Zoals het niet digitaal verstrekken van het aanvraagformulier van een
schriftelijke volmacht, het uitreiken van maximaal twee aanvraagformulieren per persoon,
de aanvraag altijd door de volmachtgever te laten indienen en/of na ontvangst van
een digitaal verzoek contact met de volmachtgever op te nemen om de aanvraag te verifiëren.

− Er is in samenwerking met de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) communicatiemateriaal
ontwikkeld over het proces van volmachtverlening en de strafbaarstelling van het ronselen
van volmachten.

− Er heeft een overleg plaatsgevonden tussen de hoofdofficier van justitie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba, de openbare lichamen, het Ministerie van BZK en de Kiesraad
over de strafrechtelijke procedures bij vermoedens van ronselen en misbruik en de
afhandeling van een aangifte hiervan.

Naast de geleverde ondersteuning aan de openbare lichamen wordt gewerkt aan twee (initiatief)wetsvoorstellen
die invloed hebben op volmachtverlening:

− Het initiatiefvoorstel van de leden Sneller (D66) en Bushoff (PvdA) om vervroegd stemmen
in het stemlokaal mogelijk te maken4. Hierin wordt ook voorgesteld het maximaal aantal volmachten dat een persoon kan
uitbrengen te verlagen van twee naar één. Ik ben voorstander van het verlagen van
het aantal volmachten dat één persoon mag uitbrengen.

− Daarnaast ben ik voornemens het wetsvoorstel Aanscherping strafbaarstelling ronselen
en vereisten toewijzing restzetels nog dit jaar bij de Raad van State aanhangig te
maken voor advies. In dat wetsvoorstel wordt de delictsomschrijving van het ronselen
aangepast.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.M. de Jonge