Brief regering : Stand van zaken over het terugdringen van voedselverspilling in Nederland

Nr. 270
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 8 maart 2022

Graag informeer ik u over de stand van zaken van het terugdringen van voedselverspilling
in Nederland.

De Monitor voedselverspilling update 2009–20191 die vandaag is gepubliceerd geeft inzicht in de totale hoeveelheid voedselverspilling
in de hele Nederlandse voedselketen. Deze is in 2019 zo’n 8% gedaald ten opzichte
van 2018. Dit is voor het eerst een significante daling ten opzichte van voorgaande
jaren. In 2019 bedroeg de totale voedselverspilling per hoofd van de bevolking tussen
de 88 en 138 kilogram, in 2018 was dit tussen de 96 en 149 kg. Deze monitor geeft
een beeld tot en met het jaar 2019, daarom is het nog te vroeg om het effect van de
genomen maatregelen in de nationale agenda Samen Tegen Voedselverspilling (start 2018)
(Kamerstuk 31 532, nr. 190) terug te zien in deze cijfers.

Het tegengaan van voedselverspilling is onderdeel van de transitie naar een duurzamer
voedselsysteem. Het is een belangrijk aangrijpingspunt om de voetafdruk van de voedselconsumptie
te verminderen. Het doel is een halvering van de voedselverspilling in 2030 ten opzichte
van 2015, in lijn met VN Sustainable Development Goal 12.3. Om dit te realiseren hebben
we in Nederland sinds 2018 een netwerkaanpak op voedselverspilling waarin de relevante
partijen zich gezamenlijk inzetten op het tegengaan van voedselverspilling. Hoe meer
partijen zich hier bij aansluiten, hoe groter de impact. Daarom ben ik verheugd u
te kunnen melden dat in 2021 de 100e stakeholder zich heeft aangesloten bij de stichting Samen Tegen Voedselverspilling.
Iedereen in de maatschappij kan meedoen met het verminderen van voedselverspilling.
Van consumenten die thuis minder voedsel verspillen tot bedrijven die circulair ondernemen.
Iedereen kan een positieve impact hebben, zowel vanuit economisch, sociaal, klimaat-
en circulair perspectief.

Met bijgevoegd overzicht informeer ik u over de stand van zaken van diverse acties
die in gang zijn gezet die voortkomen uit de hierboven genoemde nationale agenda.
De effecten hiervan zullen pas zichtbaar worden in latere updates van de monitor.
Door sámen te werken aan het tegengaan van voedselverspilling, blijven we stappen
zetten in de goede richting.

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer

Stand van zaken terugdringen voedselverspilling – Nationale agenda Samen Tegen Voedselverspilling

De Nederlandse overheid heeft zich gecommitteerd aan Sustainable Development Goal
12.3 van de Verenigde Naties: de voedselverspilling in 2030 bij de consument en retail
met 50% verminderen ten opzichte van 2015 en verminderen van de voedselverspilling
in de rest van de keten. Halvering van de voedselverspilling in Nederland levert uiteindelijk
een reductie van 2–3 Mton CO2-equivalenten per jaar op. In Nederland betekent dit per jaar 1 miljard kilo minder
goed voedsel verspillen. Daar kunnen 2,7 miljoen mensen, ruim 15% van de Nederlandse
bevolking, een jaar lang van eten. De tijd dringt, maar door het voortzetten van onze
systemische en gezamenlijke ketenaanpak, van producent tot consument, is het doel
haalbaar.

Systemische aanpak broodverspilling

Een goed voorbeeld van deze aanpak is het tegengaan van verspilling van brood: één
van de meest verspilde voedselproducten in Nederland (ruim 60 miljoen boterhammen
per week). Hiervoor is afgelopen jaar zowel in de gehele keten, bij het bedrijfsleven,
als bij de consument aandacht geweest. Door het samenbrengen van activiteiten gericht
op het tegengaan van verspilling van brood ontstond een systemische aanpak voor deze
sector. In 2021 is de bakkerijsector gestart met een nulmeting voor een jaarlijkse
monitoring en rapportage (actielijn 1). Op basis van deze meting kunnen bakkers gericht
maatregelen nemen om verspilling terug te dringen. Daarnaast is in 2021 een project
opgezet met provincie Gelderland om met een panel van supermarkt franchisers en een
panel van bakkers oplossingen tegen voedselverspilling in de praktijk te brengen (actielijn
2). En in 2021 liep een grote consumentencampagne om consumenten te activeren minder
brood te verspillen en nam deze productgroep een prominente rol in tijdens de Verspillingsvrije
Week (actielijn 3).

Actielijn 1 Monitoring & Impact

In Nederland wordt de voedselverspilling gemonitord bij huishoudens (consumenten)
en in de gehele keten.

Voedselverspilling bij huishouders

De consument verspilde de afgelopen jaren steeds minder; in 2019 was dat 17% minder
ten opzichte van 2016 (Kamerstuk 31 532, nr. 242). De verspilling bij huishoudens wordt elke drie jaar gemeten aan de hand van een
nauwkeurige afvalsorteeranalyse. Een nieuwe meting staat gepland voor 2022. Als de
huidige dalende lijn wordt doorgezet is het gestelde doel, 50% minder voedselverspilling
in 2030, haalbaar.

Voedselverspilling in de keten

De totale verspilling in Nederland in de hele keten wordt jaarlijks berekend in de
Monitor Voedselverspilling. Deze monitor brengt de verspilling in kaart op basis van
afval- en veevoerstatistieken. Tussen 2009 en 2018 was de verspilling gelijk gebleven.
De 2019 update die vandaag is gepubliceerd is laat voor het eerst een significante
daling zien, toe te wijzen naar onder meer weersomstandigheden, verbeterde data inzichten
en daling van verspilling bij huishoudens. In 2019 bedroeg de voedselverspilling in
de keten per hoofd van de bevolking tussen de 88 en 138 kilogram, wat gelijk staat
aan minimaal 1.514 tot maximaal 2.389 kiloton voor heel Nederland. Omdat de huidige
monitor is gebaseerd op openbare afvalgegevens en daarom aannames gedaan moeten worden
voor de minimale en maximale hoeveelheid voedsel in de verschillende afvalstromen,
is het niet mogelijk om de hoeveelheid voedselverspilling in een exact getal uit te
drukken. Voor alle EU-lidstaten geldt vanaf 2022 de verplichting om jaarlijks de voedselverspilling
te rapporteren.

Monitoring sectoren

Om grondstof-efficiëntie en verspilling eenduidig te meten in verschillende sectoren
zijn door de stichting Samen Tegen Voedselverspilling (STV) en Wageningen University
en Research (WUR) sectorspecifieke templates ontwikkeld waarmee verspilling gemeten
kan worden. In 2022 worden nieuwe templates ontwikkeld voor de zuivel- en vleesindustrie
en de horeca, hierbij werken STV en WUR samen met de bedrijven zelf. Begin 2022 wordt
een update gepubliceerd van de verspilling bij Nederlandse supermarktorganisaties
in nauwe samenwerking met de sector, die werkt aan de branche-brede doelstelling van
50% minder voedselverspilling in 2030.

Actielijn 2 Samen Tegen Voedselverspilling in de Keten

Voucherregeling

Sinds 2019 is er een voucherregeling beschikbaar die bedrijven op een laagdrempelige
manier advies op maat geeft om stappen te zetten in het tegengaan van voedselverspilling.
Deze voucherregeling stimuleert innovaties tegen voedselverspilling en de gevonden
oplossingen/innovaties worden actief gedeeld met andere bedrijven. Binnen deze regeling
zijn uiteenlopende innovaties getest en geimplementeerd die verspilling in producten,
producten en ketens tegengaan, varierend van reststromen verwerken in nieuwe voedselproducten,
kunstmatige intelligentie inzetten om verspilling in catering te voorkomen tot het
testen van een dynamische houdbaarheidsdatum in maaltijdboxen. De door LNV gefinancierde
regeling is in 2020 uitgebreid met financiering vanuit Rabobank en wordt uitgevoerd
door Wageningn University & Research (WUR), Rabobank en de samenwerkende Regionale
Ontwikkel Maatschappijen (ROMs).

Haalbaarheidsstudie Sociaal Maatschappelijke Menukaart

Eind 2021 is gestart met een studie naar de haalbaarheid van een Sociaal Maatschappelijke
Menukaart, dit wordt in 2022 afgerond. In deze studie wordt onderzocht of rest- en
bijstromen, die in hun huidige vorm niet bruikbaar zijn in de voedselhulp of de commerciële
markt, te verwerken zijn tot langhoudbare, flexibel in te zetten producten. Stakeholders
vanuit de hele keten, van leverancier reststromen tot afzet, worden betrokken bij
het verkennen van een haalbaar businessmodel.

Actielijn 3 Samen Tegen Voedselverspilling bij de Consument

De consument is verantwoordelijk voor 23–32% van alle voedselverspilling in Nederland.
Daarom streven we naar duurzame gedragsverandering onder consumenten om voedselverspilling
te verminderen, onder andere door campagnes gebaseerd op gedragswetenschap waarbij
consumenten op een positieve manier worden aangesproken. Het Voedingscentrum organiseert
de campagnes en de Verspillingsvrije Week onder de vlag van STV, gefinancierd door
LNV. Er is een infographic met het jaaroverzicht van 2021 die een beeld geeft van
de inzet, het bereik en de effectiviteit van deze acties.

Verspillingsvrije Week

In september 2021 werd voor de derde keer de nationale Verspillingsvrije Week georganiseerd,
met het doel Nederlandse consumenten op positieve wijze te inspireren om verspillingsvrij
te kopen, koken en te bewaren (zie de aftermovie). Uit onderzoek bleek dat bijna de
helft van Nederland iets heeft meegekregen over voedselverspilling (49%). Miljoenen
Nederlanders zijn geïnspireerd via de deelname van meer dan 130 partners, met o.a.
advertenties in landelijke media, aandacht in supermarkten, abri campagne, acties
op lokaal niveau, aandacht op social media en in de pers. In het onderwijs gingen
650 schoolklassen aan de slag met de Smaakmissie Voedselverspilling. Een HBO- en een
MBO-challenge gingen van start. Er zijn 200.000 Voedingscentrum tools verspreid, die
mensen thuis helpen om voedselverspilling te voorkomen. Er was aandacht voor de top
6 verspilde producten met meeste impact, via partners, social media en dagelijkse
nieuwsbrieven. De Verspillingsvrije Week 2022 zal van 12 t/m 18 september plaatsvinden.

Campagne brood

Deze campagne richtte zich op het meest verspilde product door huishoudens: brood.
Er was een tv-commercial die inzette op het gebruiken van het hele brood en het bieden
van concreet handelingsperspectief, door te laten zien wat je hiermee kan maken en
dat je het kan invriezen. Er was daarnaast een nudge met stickers op 4,5 miljoen broden
met de boodschap om ook die laatste boterham op te eten, in samenwerking met groot
aantal supermarkten en bakkers. 38% van de mensen die de broodcampagne heeft gezien
zegt anders te zijn gaan handelen, zoals vaker wat lekkers maken van oud brood, vaker
brood in vriezen of niet meer brood kopen dan nodig.

Campagne houdbaarheid

Begin 2021 is de campagne op het thema houdbaarheid herhaald. Hierin werd op laagdrempelige
wijze het verschil tussen de «ten minste houdbaar tot» en «te gebruiken tot» datum
uitgelegd en hoe te handelen bij beide datums, om zo minder voedsel te verspillen.

Verspillingsvrije feestdagen

In december was er aandacht voor verspillingsvrije feestdagen met focus op de restjes
van kerst opmaken op Derde Kerstdag, met een advertentie in een aantal bladen, social
media en influencers en een consumentennieuwsbrief. Ook was er aandacht voor sociale
initiatieven die in die periode ook aan minder verspilling helpen.

Actielijn 4 Spelregels Veranderen

Top 10

Soms staan wet- en regelgeving of private «spelregels» in de weg om voedselverspilling
te reduceren en reststromen optimaal te verwaarden. Daar waar dit mogelijk is halen
we drempels weg. Er is een top 10 kansrijke prioriteiten, zoals gemeld aan de kamer
in Kamerstuk 31 532, nr. 254.

De belangrijkste ontwikkelingen binnen Actielijn 4 zijn:

• De Nederlandse definitie van voedselverspilling is geharmoniseerd met de EU-definitie.
Hierdoor kunnen ketenschakels betrouwbare data over reststromen uitwisselen en kan
afstemming tussen EU-landen worden verbeterd.

• Met ingang van 7 september 2021 is het in Europa toegestaan om verwerkte dierlijke
eiwitten (Processed Animal Proteins, PAPs) onder bepaalde voorwaarden te verwerken
in diervoeder. Met deze Europese wetswijziging is een nieuwe stap gezet tegen verspilling,
richting een circulaire economie en duurzaamheid.

• In de publiek private samenwerking «Verpakken versus verliezen» wordt de relatie tussen
verpakkingen en alternatieve technieken enerzijds en behoud kwaliteit van (vers)producten
anderzijds gekwantificeerd. Op deze manier kunnen bedrijven optimale en goed onderbouwde
keuzes maken rondom verduurzamen van verpakkingen, zonder voedsel te verspillen.

• In augustus 2021 publiceerde Buro van de NVWA het advies over tijd-temperatuur-indicatoren
op levensmiddelen. Hiermee komt de mogelijkheid voor een flexibele houdbaarheidsaanduiding
dichterbij, waarmee voedselverspilling kan worden verminderd.

Circulair Food Center

Begin 2021 startte het Circular Food Center, waarin bedrijven, overheid, maatschappelijke
organisaties en kennisinstellingen hun krachten, netwerk en kennis bundelen rondom
circulaire en innovatieve voedselketens. LNV levert hierbij een bijdrage als wetgeving
belemmerend werkt of als belemmerend wordt ervaren bij het hoogwaardiger verwerken
van reststromen. Het cluster Circulaire Dierlijke Eiwitketen ging als eerste van start
ging, inmiddels zijn 13 bedrijven aangesloten en wordt er gewerkt aan vijf (business)cases.