Brief regering : Eindrapportage Nationaal Openbaar Vervoer Beraad (NOVB), motie en toezeggingen

Nr. 713 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 24 maart 2020

Met deze brief bied ik u de laatste reguliere Voortgangsrapportage van het Nationaal
Openbaar Vervoer Beraad (NOVB) aan die opgesteld is door de onafhankelijke voorzitters
van het NOVB1. Ik dank de voorzitters voor al het goede werk dat zij verzet hebben. Sinds 2013
hebben zij het NOVB voorgezeten en hebben ze een waardevolle bijdrage geleverd aan
de samenwerking in het NOVB. Mede door hun inzet zijn er veel verbeteringen in het
OV-betalen gerealiseerd2 en is de gemiddelde klantwaardering voor de OV chipkaart in 2019 gestegen tot een
8,3. Dit is een prestatie van formaat.

De partijen in het NOVB (de concessiehouders en concessieverleners) zijn het erover
eens dat het NOVB zijn nut heeft gehad en bewezen. Er is een brede wens het NOVB voort
te laten bestaan en daarbij de scope van het NOVB te verbreden met andere landelijke
of concessie-grens overstijgende vraagstukken. Ik zal u jaarlijks op de hoogte houden
van de voortgang van het «NOVB nieuwe stijl».

In deze brief ga ik eerst nader in op enkele onderwerpen van de NOVB Voortgangsrapportage.
Daarna ga ik in op de toezeggingen die zijn gedaan over enkelvoudig in- en uitchecken
en de levensduur van de OV chipkaart. Ook ga ik in op de motie van het lid Moorlag
c.s.3 over gratis OV voor kinderen tot 12 jaar en de toezegging aan het lid Schonis in
het Algemeen Overleg Spoor, Spoorveiligheid en ERTMS van 4 maart 2020 over het inchecken
en de controles op het traject Eijsden-Maastricht. Tot slot informeer ik u over de
regulering van de tarieven van Translink naar aanleiding van het ACM advies hierover.
Over de evaluatie van de informatiehuishouding OV-informatie informeer ik u met een
separate brief.

NOVB Voortgangsrapportage

In de bijlage treft u de voortgang van de projecten uit de NOVB werkagenda 2017–2019
aan.

Incomplete transacties

In 2019 is het tweejaarlijkse onderzoek naar de gemiste in- of uitchecks met de OV
chipkaart afgerond. Het percentage incomplete transacties in 2018 is met 1,2% ongeveer
gelijk gebleven met de vorige onderzoeksperiode. Ik heb de vervoerders gevraagd zich
te blijven inzetten om dit percentage verder terug te dringen en zolang het percentage
boven de 1% zit wordt het onderzoek herhaald (volgend jaar).

Nieuwe betaalwijzen in het OV

Ook in de brief van 2 juli 20194 is uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van de introductie van de nieuwe betaalwijzen
in het OV. Een belangrijke voorwaarde voor de introductie van de internationale dragers
op wereldwijde standaarden is dat er overeenstemming bereikt wordt over de (financiële)
effecten van het nieuwe systeem. Ik heb hierover, als concessieverlener voor het hoofdrailnet,
met de NS vorig jaar al overeenstemming bereikt.

Decentrale overheden en vervoerders hebben in NOVB-verband verzocht om generieke afspraken
of om landelijke kaders waarbinnen de regionale afspraken gemaakt kunnen worden. Die
mogelijke generieke afspraken of landelijke kaders zijn in beeld en worden nu uitgewerkt
met als doel om voor de zomer definitieve besluitvorming in het NOVB over de implementatie
van de nieuwe betaalwijzen plaats te laten vinden. Ik vind het goed om te zien hoe
eendrachtig de NOVB partijen samenwerken om de implementatie van de nieuwe betaalwijzen
mogelijk te maken.

Mobility as a Service (MaaS)

In het NOVB is het uitgangspunt vastgesteld dat uiterlijk per 1-1-2022 alle vervoerconcessies
in Nederland «MaaS-waardig» zijn. Dit betekent:

• Reizigers kunnen vervoerbewijzen voor (multimodale reizen inclusief) het OV aanschaffen
via MaaS-dienstverleners en met deze vervoerbewijzen toegang krijgen tot voertuigen
en vervoersdiensten van concessiehouders;

• De verkoopvoorwaarden die concessiehouders in dit verband aan MaaS-dienstverleners
stellen zijn (1) transparant, (2) non-discriminerend en (3) concurrerend;

• Overheden hebben toegang tot mobiliteitsdata ten behoeve van hun beleidsvorming.

Omdat de concessieverlenende overheden deze uitgangspunten willen borgen in de vervoerconcessies
is op hun verzoek een uitwerking gemaakt van bepalingen die in de concessies kunnen
worden opgenomen5. De decentrale overheden pakken dit op met hun concessiehouders. Zoals ik u onlangs
heb geïnformeerd6 ben ik met de NS in gesprek over het verbeteren van de MaaS-waardigheid van de vervoerconcessie
voor het hoofdrailnet. In het NOVB bespreken we regelmatig de voortgang van deze belangrijke
ontwikkeling voor de reiziger.

Vervolgaanpak enkelvoudig in- en uitchecken treinketen

Op 4 februari 2019 is uw Kamer geïnformeerd over de NOVB besluitvorming over de invoering
van enkelvoudig in- en uitchecken met de OV chipkaart in de treinketen7. Na grondig extern onderzoek bleek dat in 3% van de treinreizen met meerdere vervoerders
wordt gereisd en dat alle NOVB deelnemers van oordeel zijn dat voor invoering van
landelijk enkelvoudig in- en uitchecken met de huidige OV chipkaart de baten niet
tegen de kosten opwegen.

Door maatregelen die de afgelopen jaren zijn doorgevoerd8 is de problematiek van gemiste uitchecks / incomplete transacties bovendien al voor
een groot deel opgelost (betreft 0,06% van alle treinreizen).

Mogelijkheden van enkelvoudig in- en uitchecken

Niettemin vind ik het belangrijk dat de OV sector blijft werken aan het nog eenvoudiger
maken van het zoeken, boeken en betalen van de deur-tot-deur reis. Ontwikkelingen
zoals MaaS en nieuwe betaalwijzen bieden technologische kansen om in- en uitchecken
nog makkelijker te maken. Met eenmalige OV chipkaarten (kaartjes bij de balie of automaat)
en e-tickets kan al gereisd worden met enkelvoudig in- en uitchecken. Daar komt een
nieuwe mobiele applicatie met achteraf betalen bij. Dit is interessant voor frequente
reizigers die met een persoonsgebonden abonnement reizen en enkelvoudig in- en uit
willen checken. Tijdens de pilot op de Valleilijn werd met het voor reizigers vergelijkbare
«swipe en go» het gebruiksgemak van een mobiele applicatie met een 8,0 beloond. Deze
applicatie was echter alleen op de pilot ingericht en niet geschikt voor bredere toepassing.
De nieuwe applicatie is veel complexer en wel voor al het treinvervoer geschikt.

Uitrol mobiele applicatie

Zoals toegezegd informeer ik u hierbij over het tijdpad van de uitrol. Eind 2020 start
de eerste fase van de nieuwe mobiele applicatie met een beperkte groep consumenten.
Tijdens deze eerste fase wordt onderzocht hoe de eerste treinreizigers deze nieuwe
manier van reizen en betalen ervaren. Ook wordt gecontroleerd of het systeem correct
en stabiel werkt. In fase 2 kunnen ook andere reizigers met een «achteraf betalen
account» hun mobiel aan hun OV chipkaart koppelen. Deze fase start zodra de betrouwbaarheid
en schaalbaarheid van de dienstverlening van fase 1 is aangetoond. In fase 3 kunnen
vervolgens ook de reizigers met technisch complexe abonnementen hun mobiel aan hun
OV chipkaart koppelen. In bijlage 5 treft u een uitgebreidere beschrijving van de
werkwijze van de app met locatiebepaling aan en de gefaseerde landelijke uitrol.

E-tickets bij incidentele reizen

Tijdens het AO OV en taxi van 26 september 2019 is in reactie op de vraag van het
lid De Pater-Postma toegezegd na te gaan of incidentele reizigers vaak een OV chipkaart
of juist een e-ticket gebruiken (Kamerstuk 23 645, nr. 710). Exacte cijfers over het gebruik van het e-ticket ontbreken, maar uit onder meer
het onderzoek van de OV klantenbarometer is af te leiden dat voor het overgrote deel
van de treinreizen de OV chipkaart gebruikt wordt en slechts een klein deel wordt
gereisd met eenmalige chipkaarten (kaartjes) en e-tickets. E-tickets zijn een alternatief
voor reizigers die ook enkelvoudig in- en uit willen checken. In het kader van het
nieuwe OV betalen werken vervoerders en Translink aan e-tickets die in de trein, bus,
tram en metro gebruikt kunnen worden.

Levensduur OV chipkaart

Tijdens het AO OV en Taxi van 26 september 2019 vroeg het lid Ziengs of met de uitfasering
van de huidige techniek het een optie is om de levensduur los te laten en de OV chipkaart
te blijven gebruiken totdat de kaart echt stuk is. Ik heb deze vraag voorgelegd aan
Translink en vervoerders. Zij werken samen aan de introductie van nieuwe betaalvormen
in het OV. Bij de nieuwe betaalwijzen staat de informatie niet langer fysiek op de
kaart, maar in een account in de centrale backoffice.

De introductie van nieuwe betaalvormen (bankkaart, smartphone) betekent dat minder
mensen zullen kiezen voor de aanschaf van een fysieke nieuwe OV chipkaart. Deze mensen
worden dan dus niet geconfronteerd met vervangingskosten en de handelingen voor het
aanvragen van een nieuwe kaart. Binnen het Werkprogramma OV-betalen wordt momenteel
met verschillende partijen gesproken over de vraag welke diensten via de nieuwe OV
chipkaart worden aangeboden en aan welke specificaties de nieuwe kaart moet voldoen.
Het vijfjaarlijks vervangen om veiligheidstechnische redenen en het garanderen van
de werking (slijtage), zoals ook bij bankpassen het geval is, komt daarbij ook aan
de orde. De keuzes die worden gemaakt ten aanzien van dienstverlening en kwaliteit
van de kaart bepalen mede de levensduur en prijs van de nieuwe OV chipkaart.

Gratis OV voor kinderen tot 12 jaar op woensdagmiddag en in het weekend

Conform de motie van het lid Moorlag c.s9 is in het NOVB gesproken over gratis OV voor kinderen en heeft het samenwerkingsverband
DOVA in kaart gebracht welke mogelijkheden voor gratis en goedkoop OV er reeds bestaan
(zie bijlage 4).

Op het spoor kunnen kinderen tot 12 jaar altijd gratis reizen met het gratis Kids
Vrij abonnement op een persoonlijke OV chipkaart of goedkoop (€ 2,50 per dag) met
de railrunner treinkaart. In bus, tram en metro kunnen ze altijd met minimaal 34%
korting reizen. Dit is door de decentrale overheden afgesproken in het Landelijk Tarieven
Kader. Veel concessies hebben, afhankelijk van het sociaal economische en/of mobiliteitsbeleid
dat de decentrale overheid voert, ook gratis reismogelijkheden of aanvullende kortingsproducten
of is er juist besloten dat niet in te voeren. Dit past binnen de bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van de decentrale overheden.

Geldigheid vervoerbewijzen Eijsden-Maastricht

In het Algemeen Overleg Spoor, Spoorveiligheid en ERTMS van 4 maart 2020 heeft het
lid Schonis gevraagd naar het inchecken en de controles op het traject Eijsden–Maastricht.
In Eijsden is dit volgens de NS de praktijk:

– op Station Eijsden staan een NS-incheckpaal en een NS-kaartautomaat.

– De NMBS-trein rijdt op het traject Maastricht–Eijsden v.v. onder vervoerderschap van
de NS. Daarmee zijn op dit traject alle NS-vervoersbewijzen geldig inclusief de OV-chipkaart
waarmee reizigers in Eijsden kunnen in- en uitchecken.

– NMBS-personeel beschikt niet over apparatuur om OV-chipkaarten op dit traject uit
te lezen. Daarom vinden er regelmatig controles plaats door Veiligheid & Service van
de NS zoals op andere lijnen ook gebeurt.

– Voor het reizen naar België moet een kaartje gekocht worden. Deze kaartjes zijn beschikbaar
in de NS-kaartautomaat in Eijsden, of digitaal via nsinternational.nl of nmbs.be.

Zelfregulering Translink

In mijn brief van 7 maart 201910 heb ik toegezegd te zullen onderzoeken of er een wettelijke verplichting voor Translink
moet komen om tarieven te publiceren en deze non-discriminatoir toe te passen. Dit
naar aanleiding van een advies van ACM over regulering van de OV-betaalmarkt. Ik heb
hierbij de mogelijkheid open gehouden dat met Translink sluitende afspraken gemaakt
kunnen worden zodat regelgeving niet nodig is. Dat is gelukt.

Translink publiceert de tarieven voor consumenten, mobiliteitskaartbedrijven met een
eigen OV chipkaart en de transactietarieven voor de vervoerders op de eigen website.
De afspraken zijn vastgelegd in de bijgevoegde publicatie.

In het bovengenoemde advies over regulering van de OV-betaalmarkt stelt ACM dat Translink
de mogelijkheid heeft om in de toekomst (te) hoge rendementen te behalen door tarieven
te verhogen die zij aan afnemers van producten en diensten berekenen. Ik merk hierbij
het volgende op.

Aan de consumententarieven (de prijs van de OV chipkaart) kan Translink in principe
niet zelfstandig sleutelen. In het NOVB is afgesproken om de prijs constant te houden
op € 7,50. In de brief van 13 september 2018 is uw Kamer hierover geïnformeerd11. De tarieven voor de mobiliteitskaartaanbieders zijn een vergoeding voor de deelname
aan het OV chipkaartsysteem. De transactietarieven die Translink aan de vervoerders
berekent (de vergoeding voor de «tikken» voor in- en uitchecken) vormen het slotstuk
in de bedrijfsvoering en fluctueren met de kostenontwikkeling van Translink. De prikkel
om te hoge tarieven te rekenen aan vervoerders wordt volgens ACM beperkt door het
feit dat de vervoerders zowel afnemer als aandeelhouder zijn van Translink12. De coöperatie openbaar vervoerbedrijven is de enige aandeelhouder van Translink
en alle concessie-houdende vervoerders zijn hiervan lid.

Een stijging van deze tarieven kan voor ACM aanleiding zijn om een mededingingsrechtelijk
onderzoek te starten. Ik ben van mening dat de belangen van consumenten en mobiliteitskaartaanbieders
op deze wijze voldoende worden beschermd.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat, C. van Nieuwenhuizen Wijbenga