Brief regering : Reactie op het verzoek van het lid Ploumen, gedaan tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 30 januari 2019, over de ontwikkelingen in Sudan

Nr. 138 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 11 februari 2019

Naar aanleiding van het verzoek van uw kamer om een brief over de actuele situatie
in Soedan, volgt hieronder een uiteenzetting van de recente ontwikkelingen in Soedan
en de reactie van de EU en Nederland daarop.

Situatie in Soedan

Op 19 december 2018 begonnen in Atbara, 300 kilometer ten noorden van Khartoem, spontane
demonstraties tegen de regering van Soedan. Deze werden een dag later gevolgd door
demonstraties in meerdere steden, inclusief de hoofdstad Khartoem. Aanleiding voor
de demonstraties was aanvankelijk de economische situatie, maar inmiddels richten
de protesten zich, anders dan bij vorige demonstraties, tegen president Bashir en
zijn partij.

Inmiddels krijgen de protesten steeds meer een structureel karakter, die worden ondersteund
door uiteenlopende segmenten van de samenleving (o.a. professoren, vakbonden en religieuze
leiders). Opmerkelijk aan de protesten is dat ze dwars door sociaaleconomische en
etnische tegenstellingen heen gaan en Soedanezen verenigen in hun kritiek op het huidige
regime.

De Soedanese regering treedt hard op tegen de demonstranten, zowel in het beletten
dat demonstraties plaatsvinden als in het hardhandig uiteendrijven ervan. Daarbij
wordt regelmatig traangas ingezet en soms wordt er met scherp geschoten op demonstranten.
Sinds het begin van de protesten vielen volgens officiële cijfers 40 doden. Volgens
de oppositie ligt dit aantal boven de 50. Ook zijn er tot nu toe circa 2300 mensen
gearresteerd, waarvan een klein deel inmiddels weer vrij is. Veel oppositieleden,
journalisten, mensenrechtenactivisten en studenten zitten echter nog vast. Het regime
heeft geprobeerd de Darfuri aan te wijzen als aanstichters van de protesten.

Velen houden er rekening mee dat de demonstraties aanhouden tot april 2019, als het
congres van regeringspartij NCP vergadert over de kandidatuur van Bashir voor nog
een termijn als president. Voor het opnieuw nomineren van Bashir als presidentskandidaat
is wel een grondwetswijziging nodig. Het zou namelijk gaan om een derde termijn. Intussen
wijst president Bashir een dialoog met de demonstranten af en noemt verkiezingen het
enige middel om tot een regeringswissel te komen. Deze staan gepland voor 2020. Dit
is een van de belangrijkste redenen waarom de demonstranten inzetten op een machtswissel
voorafgaand aan verkiezingen, waarna het land zich via een meerjarige interim-periode
zou kunnen klaarmaken voor echte verkiezingen.

Alhoewel demonstraties het regime van Bashir niet eerder zo onder druk hebben gezet,
is het niet waarschijnlijk dat op korte termijn een machtswisseling plaatsvindt. Zo
lijkt het leger nog altijd op de hand van Bashir en de zijnen. Soedan kan vooralsnog
ook rekenen op de politieke steun van een aantal bevriende landen in de regio.

Reactie EU en Nederland

De EU heeft sinds het begin van de protesten, met actieve Nederlandse inbreng, twee
stevige verklaringen doen uitgaan. Hierin werden zorgen geuit over het hardhandige
overheidsoptreden en werden de Soedanese autoriteiten opgeroepen de vrijheid van meningsuiting
en demonstratie te respecteren en zich te onthouden van geweld tegen de demonstranten.
Het is evident dat de opstelling van de Soedanese autoriteiten in de komende tijd
mede bepalend zal zijn voor de verdere ontwikkeling van de bilaterale relatie met
zowel Nederland als van de EU met Soedan.

De EU, en daarmee Nederland, heeft het afgelopen jaar gekozen voor een benadering
van gefaseerd en kritisch engagement met Soedan. Nederland onderhoudt eigenstandig
een constructief-kritische houding t.a.v. Soedan, voornamelijk gericht op migratie,
regionale stabiliteit en een dialoog over mensenrechten. Nederland heeft de regering
van Soedan herhaaldelijk opgeroepen om met de demonstranten in gesprek te gaan en
wij spreken Soedan ook structureel aan op de noodzaak democratische hervormingen door
te voeren. De recente politieke ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd.

Voorlopig houden de EU en Nederland de dialoog met Soedan open, juist om ook een kritische
positie te kunnen blijven innemen en misstanden te kunnen aankaarten. De VS – die
in 2017 de economische sancties tegen Soedan hebben opgeschort – blijven met Soedan
in gesprek om het land van de State Sponsors of Terrorism lijst af te krijgen.

Tevens spreekt Nederland regelmatig met mensenrechtenverdedigers en leden van de oppositie
die betrokken zijn bij de protesten en helpt Nederland een aantal mensenrechtenorganisaties
met een financiële bijdrage. Zowel in Khartoem als in Den Haag en Genève spreekt Nederland
geregeld met organisaties die betrokken zijn bij de recente protesten. Mede daardoor
zet Nederland in op kritische behandeling van Soedan in de VN mensenrechtenraad.

Tot slot blijft de EU aandringen dat de Verdragspartijen bij Het Internationaal Strafhof
voldoen aan hun verplichtingen voortvloeiend uit het Statuut van Rome en President
Bashir uitleveren aan het Internationaal Strafhof.

De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok