Verantwoordingsdag 2026: zijn de plannen waargemaakt?
Kamervoorzitter Thom van Campen ontvangt op Verantwoordingsdag, woensdag 20 mei, de rapporten en verslagen waarmee de Kamer kan controleren wat de regering vorig jaar heeft bereikt, wat daarvoor is gedaan en wat het heeft gekost. U kunt de aanbieding van de documenten live zien via Debat Direct.
Minister van Financiën Eelco Heinen biedt het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2025 en de departementale jaarverslagen aan. De president van de Algemene Rekenkamer, Pieter Duisenberg, biedt daarna de rapporten aan waarin de Rekenkamer het regeringsbeleid van het afgelopen jaar beoordeelt.
Derde woensdag in mei
Op Prinsjesdag, de derde dinsdag in september, presenteert de regering traditioneel de plannen voor het daaropvolgende jaar. Op Verantwoordingsdag, ieder jaar op de derde woensdag in mei, is er juist een terugblik. Verantwoordingsdag en de debatten die hierop volgen zijn daarmee belangrijke momenten voor de Tweede Kamer om haar controlerende functie uit te voeren.
Verantwoordingsdebat
Het plenaire Verantwoordingsdebat is voorlopig gepland op 3 juni. Tijdens dit debat bespreekt de Kamer de rapporten die op Verantwoordingsdag zijn aangeboden. In de periode tot aan het zomerreces debatteren de vaste Kamercommissies over de afzonderlijke jaarverslagen met de betreffende bewindspersonen.
V-100
Na Verantwoordingsdag vindt sinds 2017 de zogeheten V-100 plaats. De V staat voor ‘Verantwoording’ en het getal 100 staat voor de honderd burgers die de Kamer uitnodigt om de jaarverslagen van de ministers kritisch te bekijken. Het doel van de V-100 is om de burger rechtstreeks te betrekken bij de controlerende taak van Kamer. De deelnemers aan de V-100 krijgen die dag de kans om vragen te bedenken over de jaarverslagen van de ministeries, aan de hand van vooraf geselecteerde thema's. Dit jaar is de V-100 op maandag 1 juni. Het thema is 'Effecten van beleid op toekomstige generaties'. De Tweede Kamer heeft hiervoor jongeren uitgenodigd van 18 tot en met 29 jaar.
Voorbereiding op debatten
Ter voorbereiding op de verschillende debatten zijn er twee briefings voor Kamerleden. De Algemene Rekenkamer verzorgt een besloten technische briefing over de rijksbrede resultaten van het verantwoordingsonderzoek. Daarnaast is er een openbare technische briefing door het CBS over de Monitor Brede Welvaart en de duurzaamheidsdoelen op 20 mei om 16.15 uur.
Wat gebeurt er rond Verantwoordingsdag?
Behalve de Tweede Kamer, zijn ook de Algemene Rekenkamer en het ministerie van Financiën nauw betrokken bij Verantwoordingsdag. Ambtenaren van de drie organisaties vertellen hoe de voorbereidingen voor 20 mei hen bezighouden.
Jacob Pot, kenniscoördinator Dienst Analyse en Onderzoek (DAO) Tweede Kamer: ‘De bulk van ons werk komt erna’
De DAO heeft een kennisgroep begroten en verantwoorden, intern ook wel ‘Bureau begroting’ genoemd. Daarin zit een aantal specialisten, kenniscoördinatoren zoals Jacob zelf, maar ook EU-adviseurs en wetgevingsadviseurs.
“Wij schrijven voor de Kamerleden een debatwijzer over het Financieel Jaarverslag – de samenvattende verantwoording van het rijk. Daarnaast ondersteunen we de Kamerleden die de jaarverslagen van de ministeries controleren zo goed mogelijk. Dat zijn vooral de rapporteurs Verantwoording. De vaste Kamercommissies benoemen hen op advies van de commissie voor de Rijksuitgaven. De rapporteurs duiken diep in de materie en delen daarna hun kennis. Bij die verdieping kunnen ze een beroep op ons doen”, vertelt Jacob. “Dat is de bulk van ons werk, na Verantwoordingsdag.”
Voorzien van kennis
Ook in de aanloop naar Verantwoordingsdag probeert de DAO op allerlei manieren om de Kamerleden te voorzien van kennis over de feiten en cijfers. “Dat doen we op individueel niveau, op verzoek, maar ook door begrotings- en verantwoordingscursussen te geven.”
Jacob en zijn DAO-collega’s hebben regelmatig overleg met de Algemene Rekenkamer en het ministerie van Financiën. “Dat is vooral gericht op de voortgang van het begrotings- en verantwoordingsproces”, legt Jacob uit. “We zorgen er samen voor dat iedereen voldoende tijd heeft om zijn eigen taak in het proces goed te vervullen.”
Noëlle Ruckert, projectleider coördinatieteam verantwoordingsonderzoek Algemene Rekenkamer: 'Ieder jaar weer een mijlpaal'
Bij de Algemene Rekenkamer viert de hele organisatie feest op de avond van Verantwoordingsdag. “Voor ons is het een mijlpaal, even ontladen na een periode hard werken”, zegt Noëlle.
“Onze taak is om onafhankelijk te controleren wat de rijksoverheid binnenkrijgt aan geld en wat er uitgegeven wordt. Dat doen we door eigen onderzoek en door controle op de jaarverslagen. De resultaten presenteren we op Verantwoordingsdag. Daarmee is het niet klaar. In de periode daarna beantwoorden we veel vragen van Kamerleden en verzorgen we briefings voor hen. Op andere momenten vragen we aandacht voor deelonderzoeken die ook met de verantwoording te maken hebben. Al met al zijn wij wel het hele jaar bezig met het verantwoordingsproces.”
Onderzoeksthema
De Algemene Rekenkamer kiest ieder jaar een thema waaraan het in het verantwoordingsonderzoek bijzondere aandacht besteedt. Dit jaar is dat de veiligheid van Nederland. Noëlle: “Wij stellen de vraag: wat doet de rijksoverheid voor de veiligheid van Nederland, wat heeft dat tot nu toe gekost en wat zijn de resultaten? We kijken bijvoorbeeld naar het beleid van de minister van I en W voor de veiligheid op de Noordzee en de aanschaf van drones.”
Max Vollebregt, beleidsmedewerker bij het directoraat-generaal Rijksbegroting ministerie van Financiën: ‘Veel contact met andere partijen’
Max coördineert de werkzaamheden rondom de totstandkoming van het Financieel Jaarverslag van het Rijk. Uiteindelijk belandt dit verslag samen met de departementale jaarverslagen allemaal in het koffertje van ‘zijn’ minister, die het op Verantwoordingsdag aan de Tweede Kamer aanbiedt.
Deadline
Het is het derde jaar dat hij zich hiermee bezighoudt. “Ik werk met veel plezier aan Verantwoordingsdag”, zegt Max. “Er is veel contact met anderen nodig om zaken af te stemmen. Met collega’s hier op het ministerie, maar ook bij de Algemene Rekenkamer en de Tweede Kamer. Er is bijvoorbeeld een wettelijke deadline waarop wij de stukken moeten aanleveren bij de Algemene Rekenkamer, zodat die voldoende tijd heeft om onderzoek te doen. En na Verantwoordingsdag ligt qua contacten het zwaartepunt bij de Tweede Kamer. In de aanloop naar het debat over de verantwoordingsstukken krijgen wij Kamervragen te beantwoorden.”
Na het Verantwoordingsdebat in juni zijn de werkzaamheden voor de verantwoording van afgelopen jaar voor Max en zijn collega’s afgerond. Ze kunnen zich aan andere zaken wijden tot 1 januari, zoals de Miljoenennota. “Dan begint het proces van voren af aan en gaan we de verantwoording over dit jaar voorbereiden.”