Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Vermeer over het artikel 'Kabinet trekt toch 700 miljoen euro extra uit voor Oekraïne'

Antwoord van Minister Heinen (Financiën) en de Ministers van Defensie en van Buitenlandse
Zaken (ontvangen 16 december 2025).

Vraag 1

Het kabinet gebruikt 700 miljoen aan onderuitputting in de begroting voor extra steun
aan Oekraïne, is deze gang van zaken niet in strijd met de begrotingsregels, aangezien
onderuitputting niet gebruikt mag worden voor nieuw beleid?1

Antwoord 1

Het kabinet kan besluiten om de onderuitputting anders aan te wenden. In dit geval
gebruikt het kabinet de onderuitputting ten behoeve van steun aan Oekraïne en zet
daarmee een eerste stap in de opvolging aan de motie van de Kamer. Het aanwenden van
de onderuitputting betekent wel dat deze onderuitputting niet beschikbaar is voor
het invullen van de in=uittaakstelling, waardoor in de toekomst eerder tegenvallers
kunnen ontstaan.

Vraag 2

Hoe verhoudt het toch vrijmaken van extra geld zich tot de stellingname van het kabinet
tegen de motie Klaver cs. waar de Minister-President nog duidelijk was in zijn boodschap
dat er geen onmiddellijke ruimte was voor extra steun aan Oekraïne? (Kamerstuk 36 045, nr. 243)

Antwoord 2

Het kabinet ziet de noodzaak voor onverminderde steun aan Oekraïne en kijkt daarbij
wat Oekraïne nodig heeft en wat Nederland kan bieden. Het kabinet erkent de wens van
de Kamer om op korte termijn extra militaire steun te leveren en heeft daartoe bezien
wat er mogelijk is. Met het aanwenden van onderuitputting zet het kabinet een eerste
stap in de opvolging aan de motie van de Kamer. Het kabinet beziet vervolgens in het
begin van het nieuwe jaar hoe verdere opvolging aan de motie gegeven kan worden.

Vraag 3

Kunt u een actueel overzicht geven van alle bilaterale steun (giften) van Nederland
aan Oekraïne tot nu toe, waarbij inzichtelijk is gemaakt wanneer welk bedrag is geschonken
en voor welk doel (militair/civiel)?

Antwoord 3

Sinds de Russische invasie in Oekraïne in 2022 is er tot aan Miljoenennota 2026 13,4 miljard
euro via Defensie2, 3,4 miljard euro via BZ/BHO en 442 miljoen euro via Financiën aan steun voor Oekraïne
toegezegd. 3,4 miljard euro aan militair- en niet-militaire steun valt in 2026. Daarnaast
is er 700 miljoen euro vrijgemaakt in 2025 in reactie op de Tweede Kamermotie voor
aanvullende militaire Oekraïnesteun3. In tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de totale internationale steun door Nederland.
De tabel is inclusief de additionele 700 miljoen euro in 2025.

De militaire steun ziet met name op munitieleveringen en wapensystemen zoals F-16
toestellen, tanks en luchtverdediging. Met de niet-militaire steun draagt het kabinet
onder andere bij aan acute noodhulp, herstel van (energie-)infrastructuur, huizen
en drinkwatervoorzieningen.

Tabel 1: uitgavenoverzicht internationale Oekraïnesteun (netto-kasuitgaven, in miljoenen
euro’s, stand Miljoenennota 2026 en Najaarsnota 2025 (incl. Nota van wijziging))1

 

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Militaire steun2

171

965

2.482

5.522

2.563

965

597

145

40

Niet-militaire steun (incl. macro-financiële bijstand)

457

546

807

772

856

445

9

4

5

Totaal

629

1.511

3.290

6.294

3.419

1.410

606

148

45

X Noot

1

Bedragen t/m 2024 volgen uit Financieel Jaarverslag Rijk. Bedragen 2025–2030 volgen
uit de Oekraïne bijlage bij Miljoenennota 2026 en zijn geactualiseerd voor de nota
van wijziging bij Najaarsnota 2025.

X Noot

2

De getoonde reeks voor militaire steun wijkt enigszins af t.o.v. de laatste update
Kamerbrief leveringen aan Oekraïne. Waar de Kamerbrief kijkt naar leveringen uit eigen
voorraad, ziet deze reeks op netto-kasuitgaven in de begroting. De bedragen aan militaire
steun in de tabel hebben vanaf 2028 volledig betrekking op compensatie voor in het
verleden geleverd materieel uit eigen voorraad. Door deze compensatie kan dit materieel
worden vervangen ten bate van de eigen krijgsmacht.

Vraag 4

Kunt u een actueel overzicht geven van bilaterale steun in de vorm van leningen aan
Oekraïne tot nu toe, waarbij inzichtelijk is gemaakt wanneer welk bedrag is verstrekt
en voor welk doel?

Antwoord 4

Nederland heeft in 2022 één specifieke bilaterale lening van 200 miljoen euro aan
Oekraïne, verstrekt via een kredietlijn van het Internationaal Monetair Fonds (IMF).
Deze lening was bedoeld als begrotingssteun aan Oekraïne om de dagelijkse uitgaven
te financieren en de economie draaiende te houden.4

Vraag 5

Kunt u een actueel overzicht geven van de bilaterale steun tot nu toe van alle andere
Europese lidstaten in de vorm van leningen én giften aan Oekraïne?

Antwoord 5

Volgens de meest recente beschikbare cijfers van de Europese Commissie hebben de Europese
Commissie en EU-lidstaten in totaal tot en met 2025 circa 170 miljard euro steun geleverd
aan Oekraïne (waaronder 66 miljard euro in militaire steun en 100,6 miljard euro in
niet-militaire steun). Deze cijfers zijn mogelijk niet volledig. Het aandeel van lidstaten
in de steun van de Europese Commissie wordt over het algemeen bepaald aan de hand
van de bni-sleutel, maar deze verschilt ieder jaar. Daarom is het lastig om de totale
steun terug te voeren op individuele lidstaten.

Elke lidstaat maakt individuele afwegingen over de omvang van de steun evenals de
mate waarin publieke informatie over deze steun verstrekt wordt. Het kabinet doet
daarom geen uitspraken over de steun verleend door andere lidstaten.

Vraag 6

Kunt u een actueel overzicht geven van steun in Europees verband uitgesplitst in giften,
leningen en garanties waarbij tevens inzichtelijk is gemaakt wat het Nederlandse aandeel
is per categorie?

Antwoord 6

Via verschillende instrumenten heeft de EU steun geleverd aan Oekraïne. Hieronder
worden de verschillende steunpakketten uiteengezet:

– In 2022 en 2023 is via Macro Financiële Bijstand (MFB) in totaal 6 miljard euro aan
concessionele leningen verstrekt. De aflossing- en rentebetaling hiervan worden verzekerd
door een bestaand garantiefonds binnen de EU-begroting, welke lidstaten hebben aangevuld
met bilaterale garanties. Nederland heeft hiervoor een bilaterale garantie van 215,4 miljoen
euro afgegeven.

– Daarnaast heeft de EU in 2023 vanuit MFB+ 18 miljard euro aan leningen verstrekt.
Door de omvang en financieringstechniek wijkt deze MFB+ af van de eerdere MFB. Hiervoor
is een Nederlandse garantie van 1,1 miljard euro opgenomen. De rentelasten worden
met een rentesubsidie gefinancierd, waarbij de rentebijdrage voor Nederland maximaal
165 miljoen euro is.

– In februari 2024 is voor de jaren 2024–2027 de Europese Oekraïne-faciliteit van 50 miljard
euro opgericht, bestaande uit 17 miljard euro aan giften en 33 miljard euro aan leningen.
De rentelasten worden gefinancierd binnen het giftendeel. De giften lopen via de totale
EU-afdrachten, waarbij het lastig is om te bepalen welk deel van de Nederlandse EU-afdrachten
toegekend kan worden aan deze rentelasten. Voor het leningendeel in de Oekraïne-faciliteit
heeft Nederland een garantie afgegeven van 2,1 miljard euro.

– In 2024 zijn verder de G7 Extraordinary Revenue Acceleration (ERA) leningen verstrekt,
waarbij het EU-aandeel 18,1 miljard euro bedraagt. Het EU-aandeel wordt in 2025 volledig
uitbetaald aan Oekraïne. Nederland heeft hiervoor een garantie van 1,8 miljard euro
afgegeven.

Naast hierboven genoemde niet-militaire steun is er in EU-verband ook militaire steun
verstrekt aan Oekraïne. Volgens de Europese Commissie is er door de EU en lidstaten
66 miljard euro aan militaire steun geleverd, waaronder 6,1 miljard euro onder de
Europese vredesfaciliteit (EPF) en 362 miljoen euro voor de EU Military Assistance
Mission in support of Ukraine (EUMAM). Vanuit het Ministerie van Buitenlandse Zaken
is in de periode 2023 tot en met 2025 171,5 miljoen euro bijgedragen aan het EPF voor
Oekraïne. Hieruit wordt ook het niet-operationele deel van EUMAM betaald. Vanuit het
Ministerie van Defensie is circa 35 miljoen euro uitgegeven tot en met 1 april 2025
aan het operationele deel van EUMAM. Zoals aangegeven in de recent verstuurde Kamerbrief5 komt het grootste deel van het EPF nog niet tot besteding door een veto van Hongarije.

Vraag 7

Wat heeft de opvang van Oekraïners in Nederland tot nu toe gekost per jaar voor de
nationale overheid, inclusief kosten voor zorg, onderwijs en sociale zekerheid? Kunt
u deze kosten uitsplitsen per genoemde categorie?

Antwoord 7

Een overzicht van de gerealiseerde geoormerkte uitgaven voor Oekraïense ontheemden
van voorgaande jaren zijn terug te vinden in het Financieel Jaarverslag Rijk van het
desbetreffende jaar. In deze overzichten wordt voor 2024, 2023 en 2022 het onderscheid
gemaakt tussen opvang ontheemden, zorg en onderwijs.

Tabel 2: uitgavenoverzicht aan Oekraïense ontheemden (in miljoenen euro’s)

 

2022

2023

2024

Opvang ontheemden

1.079

3.436

2.598

Zorg

54

170

223

Onderwijs

200

222

75

Vraag 8

Wat heeft de opvang van Oekraïners tot nu toe gekost per jaar voor decentrale overheden,
inclusief kosten voor zorg, onderwijs en sociale zekerheid? Kunt u deze kosten uitsplitsen
per genoemde categorie?

Antwoord 8

Zie antwoord op vraag 7.

Het verder uitsplitsen van de kosten voor de opvang tussen nationale overheid en de
decentrale overheden is niet mogelijk. Daarbij zijn de kosten van de nationale overheid
vaak een vergoeding aan decentrale overheden voor de gemaakte kosten. Dit geldt bijvoorbeeld
voor de opvang van ontheemden. Zo maken de veiligheidsregio’s onder andere kosten
voor de eerste opvang en maken gemeenten kosten voor de gemeentelijke opvang (GOO)
en de particuliere opvang (POO). Voor zover beschikbaar worden de gemaakte kosten
per begroting gepresenteerd in de departementale jaarverslagen.

Vraag 9

Is Nederlandse steun in welke vorm dan ook betrokken bij het onlangs gemelde corruptieschandaal
in Oekraïne of eerder betrokken geweest bij corruptie in Oekraïne op welk niveau dan
ook?

Antwoord 9

Op dit moment zijn er geen indicaties dat met Nederlandse steun malversaties zouden
hebben plaatsgevonden. Nederland heeft geen bijdrages gedaan aan het Oekraïense staatsenergiebedrijf
Energoatom. Het grootste deel van de Nederlandse energiesteun aan Oekraïne loopt via
internationale instellingen, zoals de Wereldbank en de EBRD. Deze banken hebben langjarige
ervaring met het verlenen van steun en hebben sterke controlemechanismen om corruptie
te voorkomen. Nederland ondersteunt Oekraïne actief bij het versterken van anti-corruptie-instanties,
zowel bilateraal als in Europees verband.

Vraag 10

Welke garanties heeft het kabinet dat Nederlandse steun doelmatig wordt besteed?

Antwoord 10

De Nederlandse procedures en auditing regels zien toe op de rechtmatige en doelmatige
besteding van de beschikbaar gestelde middelen voor steun aan Oekraïne.

Het toetsen van militaire doelmatigheid vindt plaats aan de voorkant, waarbij de behoefte
vanuit Oekraïne (centraal gecoördineerd door NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU)) al dan niet wordt gekoppeld aan het aanbod. Dit kan commercieel of eigen
voorraad betreffen. De informatie over doelmatigheid van het militair vermogen komt
terug via NSATU en Oekraïne.

Vraag 11

Welke controlemechanismen heeft de Nederlandse regering tot haar beschikking om na
te gaan of Nederlandse steun voldoende doelmatig wordt besteed?

Antwoord 11

Directe aanschaf in Oekraïne gebeurt op basis van het Nederlandse model. De Nederlandse
procedure omvat een gegronde controle van elk bedrijf door de Audit Dienst Rijk (ADR).
Deze regels en procedures nemen tijd in beslag en vereisen toegang tot informatie
over bijvoorbeeld de prijsopbouw en winstmarges van de voorgenomen verwerving. Dit
Government to Business-model zorgt ervoor dat er geen tussenkomst is van overheidsfunctionarissen bij de
totstandkoming van contracten. Bij het Nederlandse model van directe samenwerking
met de Oekraïense industrie, is Nederland zelf verantwoordelijk voor het uitonderhandelen
en overeenkomen van een contract met een Oekraïense leverancier. Er zijn ook samenwerkingsovereenkomsten
met NATO-trusted partners waarbij het partnerland de verwerving doet; Nederland vertrouwt in dat geval op de
procedures van bondgenoten.

De Nederlandse niet-militaire steun loopt voor het grootste deel via de internationale
financiële instellingen, zoals de Wereldbank en de EBRD. Deze banken hebben ervaring
met steunprogramma’s in Oekraïne en passen audit- en controlemechanismen toe om corruptie
zoveel mogelijk te voorkomen. Daarnaast loopt een deel van de Nederlandse bijdragen
via de EU en VN-organisaties, die alle bijdragen toetsen op risico’s rondom fraude
en corruptie. In geval van bilaterale steunprogramma’s wordt gewerkt met Nederlandse
uitvoerende organisaties met een bewezen track record. Bij nieuwe bijdragen doorlopen
uitvoerende organisaties een integriteitsanalyse en is er op reguliere basis contact
over de stand van zaken m.b.t. hun werkzaamheden in Oekraïne.

Vraag 12

Kunt u deze vragen vóór het plenaire debat over de Europese top van 18 en 19 december
beantwoorden?

Antwoord 12

Ja.