Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Alkaya over een mogelijk op handen zijnde fusie tussen ING en Commerzbank

Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 13 juni 2019).

Vraag 1

Klopt het dat de Nederlandse en de Duitse regering in contact zijn (geweest) over
de mogelijkheid van een fusie tussen Commerzbank en ING?1

Antwoord 1

Ik heb regelmatig contact met mijn Europese collega’s, zo ook met mijn collega in
Duitsland. In algemene zin komen tijdens deze gesprekken vele onderwerpen aan bod,
waaronder ontwikkelingen in de financiële sector en de Europese bankenunie, bijvoorbeeld
op het gebied van wet- en regelgeving. Ik kan niet ingaan op de inhoud van individuele
gesprekken. Het is overigens aan banken zelf om onderling gesprekken te voeren over
eventuele fusies. Indien zij besluiten om over te gaan tot een fusie dan is het aan
de toezichthouder, de ECB, om te toetsen of aan specifieke criteria is voldaan. Daarbij
moeten toezichthouders op grond van de richtlijn kredietinstellingen (CRD) oog hebben
voor onder meer: reputatie; gezonde en prudente bedrijfsvoering; de financiële soliditeit
van de voorgenomen fusie of overname; of de bank zal kunnen voldoen en blijven voldoen
aan de prudentiële vereisten; of geld wordt of werd witgewassen; en of terrorisme
wordt of werd gefinancierd.2

Vraag 2

Wat is tijdens deze gesprekken besproken? Wat was de reactie van de Duitse regering?

Antwoord 2

Zoals ook bij vraag 2 aangegeven kan ik gezien de vertrouwelijkheid van het diplomatieke
verkeer niet ingaan op de inhoud van gespreken met collega’s in andere landen.

Vraag 3

Hoe groot zijn de balanstotalen van de Commerzbank en ING ten opzichte van het Duitse
respectievelijk het Nederlandse bbp?

Antwoord 3

Op 31 december 2018 bedroeg de geconsolideerde balans van Commerzbank 462 miljard
euro en die van ING 887 miljard euro.3 Het bbp van Duitsland in 2018 bedroeg 2460 miljard euro en dat van Nederland 625
miljard euro.4

Vraag 4

Acht u het gewenst dat banken van deze grootte fuseren? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 4

Het is niet aan mij om een dergelijke casus te beoordelen. De mogelijkheid en wenselijkheid
van een fusie is in eerste instantie aan banken en hun aandeelhouders zelf. De toezichthouder
dient te toetsen of aan bovengenoemde criteria wordt voldaan en kan aanvullende eisen
opleggen indien deze dat nodig acht.

Vraag 5

Bent u op de hoogte van het feit dat De Nederlandsche Bank (DNB) ervoor heeft gepleit
om een maximum te stellen aan de omvang van banken, alsmede van de aangenomen motie-Merkies
c.s. die de regering verzoekt te onderzoeken op welke wijze deze bovengrens kan worden
vormgegeven? Hoe verhoudt een fusie van Commerzbank en ING zich tot het pleidooi van
DNB en de aangenomen motie?5

Antwoord 5

In haar jaarverslag over 2014 schreef DNB dat, door fusies en overnames, de Europese
bankenunie mogelijk kan leiden tot nieuwe grote en moeilijk afwikkelbare banken.6 In de motie-Merkies c.s. werd mijn ambtsvoorganger verzocht te onderzoeken hoe een
bovengrens aan de omvang van banken vorm kan krijgen.7 In reactie daarop werd geoordeeld dat een hard omvangscriterium in de bankenunie
onvoldoende recht doet aan de specifieke risico’s die zich bij een bank in een individuele
lidstaat kunnen voordoen, ook als het gaat om een in Europees perspectief kleinere
bank.8

Vraag 6

Heeft u geprobeerd de groei van ING te remmen of te stoppen in het licht van de recent
verschenen CPB Risicorapportage financiële markten waarin staat dat «een consolidatieslag
in de Europese bankensector een stabiliteitsrisico vormt» en dat «nog grotere banken
too-big-to-save en too-big-to-manage kunnen worden»?9

Antwoord 6

Voorafgaand aan een fusie of overname toetst de toezichthouder hoe een casus zich
verhoudt tot de beoordelingsgronden uit de Europese regelgeving. Daarnaast beschikken
toezichthouders en resolutie-autoriteiten in hun doorlopende taakuitoefening over
instrumenten om risico’s te beperken en te controleren. Het is aan deze autoriteiten
om te beoordelen hoe zij met hun instrumenten willen omgaan in een concrete casus.

Sommige Europese banken worden geconfronteerd met structurele uitdagingen. De oplossingen
liggen in de eerste plaats bij banken zelf. Consolidatie kan in sommige gevallen soelaas
bieden, maar is geen panacee. Zo kunnen banken na een fusie efficiënter opereren.
Anderzijds kunnen fusies afhankelijk van de bedrijfsmodellen ook additionele risico’s
meebrengen, bijvoorbeeld in de integratie en bedrijfsvoering.

Vraag 7

Kunt u uitsluiten dat door een fusie van Commerzbank en ING een bank ontstaat die
«too-big-to-fail» of zelfs «too-big-to-save» ontstaat? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 7

De ECB houdt direct toezicht op significante banken. Ook maakt de Single Resolution
Board (SRB) vooraf plannen waarin staat wat zij gaat doen als zich bij een specifieke
bank problemen voordoen. Essentiële nutsfuncties zullen in geval van problemen zo
veel mogelijk in stand worden gehouden. Dit kan de SRB doen zonder dat de nationale
overheid als redder in nood te hulp moeten schieten. Voorts kunnen door de SRB wijzigingen
in structuur worden geëist, zodat banken beter afwikkelbaar zijn. De kans dat overheden
moeten bijspringen zijn sinds de crisis sterk teruggedrongen. Zo is een bail-in voorafgaand
aan kapitaalsteun vereist, en vullen banken zelf een resolutiefonds dat in noodgevallen
kan worden aangewend.

Vraag 8

Wat is uw reactie op de stelling in het artikel dat de combinatie weliswaar groter
en risicovoller zou worden, maar opererend vanuit Duitsland toch minder bufferkapitaal
zou hoeven aanhouden? Zou u dit wenselijk vinden?

Antwoord 8

In Europa zijn de kapitaaleisen in sterke mate geharmoniseerd. Alle banken dienen
te allen tijde dezelfde minimale hoeveelheid kapitaal aan te houden. Daarnaast stelt
de ECB per bank een individuele, zogeheten pillar 2 eis vast. Daarbovenop hebben nationale
toezichthouders de bevoegdheid om de nationale systeembuffers en contracyclische buffer
vast te stellen.10 Ook gelden voor ’s werelds grootste banken mondiale systeembuffers (G-SIB buffer).
Voor elke bank die vanuit Nederland opereert bepaalt DNB de nationale systeembuffers
en de contracyclische buffer. Het kan dat, gezien de situatie in andere landen, deze
buffers door toezichthouders in andere landen (voor in hun land opererende banken)
op andere hoogtes worden vastgesteld. Er zijn echter wel Europese afspraken gemaakt
op basis waarvan de systeembuffers en contracyclische buffer worden bepaald.

Vraag 9

Wat gaat u doen om de grootheidswaan en monopolyvorming van de bancaire sector te
beteugelen en diversiteit in de sector te vergroten?

Antwoord 9

In mijn agenda financiële sector staan de maatregelen genoemd die ik voornemens ben
te nemen in de komende jaren om te komen tot een stabiele, integere en innovatie financiële
sector. 11

Vraag 10

Zou u deze vragen stuk voor stuk en vóór het algemeen overleg over financiële markten
van woensdag 12 juni 2019 kunnen beantwoorden?

Antwoord 10

Ja.