Brief regering : Eerste voortgang modernisering vorderingenbeleid
17 050 Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied van belastingen, sociale zekerheid en subsidies
Nr. 615
BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VAN WERK EN PARTICIPATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2026
Met de sociale zekerheid wordt gestreefd naar sociale rechtvaardigheid. Daarbij wordt
ingezet op de volledige benutting van de potentie van mensen op de arbeidsmarkt en
in de samenleving, en het bieden van ondersteuning hierbij wanneer dat nodig is. Waar
betaald werken niet (meer) mogelijk of passend is, voorziet SZW in de bestaanszekerheid
voor mensen via socialezekerheidsregelingen. De rol van de overheid in de sociale
zekerheid is om deze bestaanszekerheid en inkomensondersteuning te waarborgen. Dit
doen we met wetgeving en de uitvoering daarvan, met oog voor de menselijke maat. Ook
mensgerichte dienstverlening en passende handhaving, waarbij vertrouwen als uitgangspunt
wordt genomen, horen bij deze waarborgen. Het schept de voorwaarden voor burgers om
gestalte te kunnen geven aan hun leven1.
Er worden soms fouten gemaakt in de uitvoering van sociale zekerheid. Het herstellen
van de rechtmatige situatie is dan belangrijk. Dat betekent dat mensen die een te
hoog bedrag aan uitkering hebben ontvangen, dit in principe moeten terugbetalen. Mensen
die een te laag bedrag hebben ontvangen, krijgen dit over het algemeen alsnog uitbetaald.
De rechtmatigheid van uitkeringen bewaken door middel van terugvorderingen en nabetalingen
is essentieel voor het maatschappelijk draagvlak. Ook draagt dit bij aan de betaalbaarheid
en houdbaarheid van het stelsel van sociale zekerheid.
In de Kamerbrief van 29 september 20252 over de kabinetsreactie en de aanbieding van het onderzoeksrapport «Effecten van
het terugvorderingsbeleid» is een modernisering van het vorderingenbeleid aangekondigd.
Hierbij wordt gestreefd naar een evenredig vorderingenbeleid. Graag informeren wij
u met deze brief over de voortgang van de trajecten die onderdeel zijn van de modernisering
van het vorderingenbeleid. Dit betreft het wetsvoorstel Modernisering vorderingenbeleid,
de Regeling terugvordering geringe bedragen en de pilot bruto/netto problematiek.
Het wetsvoorstel dat wordt voorbereid heeft als doel om een wettelijk kader te bieden
voor het herzien en nabetalen van uitkeringen bij eigen fouten van de uitkeringsinstantie,
een oplossing voor ongewenste keteneffecten door bepaalde nabetalingen en een verduidelijking
van het wettelijk kader van vorderingen op erfgenamen. Daarnaast doen wij de toezegging
aan het lid Neijenhuis3 gestand om voor de zomer terug te komen op het standaardiseren van een vergoedingsregeling
en keteneffecten daarbij mee te nemen.
Wetsvoorstel Modernisering vorderingenbeleid
Met het wetsvoorstel Modernisering vorderingenbeleid dat wordt voorbereid, worden
zowel op het gebied van herziening en nabetaling als op het gebied van terugvorderingen
wijzigingen doorgevoerd. Hieronder zijn de belangrijkste onderwerpen waarop wijzigingen
in het wetsvoorstel voorzien zijn, uiteengezet.
Een wettelijk kader voor het nabetalen van uitkeringen bij eigen fouten van de uitkeringsinstantie
Indien een uitkeringsinstantie vaststelt dat een betrokkene onterecht geen of te weinig
uitkering heeft ontvangen, herziet zij de uitkering altijd voor de toekomst en in
de regel ook met terugwerkende kracht. Uitkeringsinstanties zijn echter niet altijd
wettelijk gebonden om een uitkering met terugwerkende kracht te herzien en een nabetaling
te verstrekken. Eén van de beginselen van behoorlijk bestuur is dat de overheid in
haar beleid moet streven om mensen in vergelijkbare situaties gelijk te behandelen.
Het wetsvoorstel Modernisering vorderingenbeleid beoogt hieraan bij te dragen door
te bezien hoe wettelijk geregeld kan worden dat herzien en nabetaald wordt in gevallen
waar de uitkeringsinstantie een fout heeft gemaakt.
De overheid gaat uit van vertrouwen en dienstverlening met de menselijke maat en zal
met het wetsvoorstel meer duidelijkheid en rechtszekerheid faciliteren in dit proces.
Door een wettelijk kader te bieden voor herziening en nabetaling bij fouten van de
uitkeringsinstantie zelf, kunnen onduidelijkheid en willekeur in het beleid rondom
nabetalen worden voorkomen.
Oplossing keteneffecten door nabetalingen
Als een uitkeringsinstantie een beschikking met betrekking tot een uitkering herziet
en een nabetaling verstrekt, kan deze nabetaling nadelige gevolgen hebben voor het
recht op en de hoogte van andere inkomensafhankelijke regelingen die de betrokkene
ontvangt (zogenoemde «keteneffecten»). Dit betekent voor mensen bijvoorbeeld dat zij
door de nabetaling minder of geen recht op toeslagen hebben of te maken krijgen met
hogere inkomensafhankelijke eigen bijdrages. Keteneffecten kunnen optreden wanneer
nabetalingen betrekking hebben op één of meerdere voorgaande kalenderjaren. Dit komt
doordat er door een nabetaling een ongewone verhoging van het inkomen ontstaat in
het jaar waarin de nabetaling wordt ontvangen (het zogenoemde «piekinkomen»). Dit
piekinkomen is het toetsingsinkomen dat gebruikt wordt om het recht op en de hoogte
van inkomensafhankelijke regelingen vast te stellen. Mensen kunnen daardoor financieel
(veel) minder overhouden dan waar zij recht op hadden gehad als de uitkering wel direct
goed was vastgesteld. Dit knelpunt is eerder beschreven in de Kamerbrief van 11 juli
20254 over de Hervormingsagenda inkomensondersteuning.
Om keteneffecten zoveel mogelijk te voorkomen, wordt een voorstel uitgewerkt om bepaalde
nabetalingen van uitkeringen uit te zonderen van het toetsingsinkomen. Er zijn middelen
vrijgemaakt voor zowel de structurele kosten als de implementatiekosten van de beoogde
oplossing voor keteneffecten door nabetalingen. Deze kosten worden gezamenlijk gedekt
door SZW, BZK en VWS.
Door de voorgenomen wijziging om bepaalde nabetalingen van uitkeringen uit te zonderen
van het toetsingsinkomen, worden keteneffecten van nabetalingen structureel opgelost.
Hierdoor leiden nabetalingen volgend uit fouten van de uitkeringsinstantie niet langer
tot keteneffecten en hebben zij dus ook geen nadelige gevolgen meer voor de betrokkene.
Daarmee wordt voorkomen dat in dit soort gevallen een incidentele oplossing moet worden
gerealiseerd.
Verduidelijking van het wettelijk kader van vorderingen op erfgenamen
In het kader van het wetsvoorstel Modernisering vorderingenbeleid wordt ook gekeken
naar de wijze waarop wordt omgegaan met het terugvorderen van en nabetalen aan erfgenamen
van overleden uitkeringsgerechtigden.
Terugvorderingen
De mogelijkheden voor een uitkeringsinstantie om uitkeringsschulden na het overlijden
van een uitkeringsgerechtigde te verhalen, worden gereguleerd door zowel het algemene
erfrecht uit Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek (BW) als bepaalde bepalingen binnen
de socialezekerheidswetten.
Binnen deze socialezekerheidswetten wordt echter verschillend omgegaan met het terugvorderen
van schulden na overlijden. Sommige socialezekerheidswetten bevatten een juridische
bepaling betreffende het terugvorderen van schulden in een dergelijke situatie, andere
wetten bevatten geen juridische bepaling hieromtrent. Daarnaast is vastgesteld dat
uitkeringsinstanties tegen verschillende uitvoeringsproblemen aanlopen bij het verhalen
van schulden na het overlijden van de betrokkene. Deze knelpunten stroken niet met
de politieke en maatschappelijke wens om het socialezekerheidsstelsel te vereenvoudigen
en dragen niet bij aan de begrijpelijkheid en duidelijkheid van het stelsel vanuit
zowel burger- als uitvoeringsperspectief.
Gelet op het voorgaande wordt in het kader van het wetsvoorstel Modernisering vorderingenbeleid
onderzocht op welke wijze het wettelijk kader geüniformeerd en vereenvoudigd kan worden.
Nabetalingen
Uitkeringen zijn bedoeld om de persoon die recht heeft op de uitkering te voorzien
van inkomensondersteuning. Een uitkering eindigt dan ook bij overlijden van de betrokkene.
Uit diverse bepalingen in de socialezekerheidswetten en de toelichting daarbij blijkt
dat het niet de bedoeling van de wetgever is geweest om uitkeringen en daarmee nabetalingen
bij anderen dan de betrokkene zelf terecht te laten komen5. De socialezekerheidswetten expliciteren echter niet dat niet nabetaald wordt aan
een erfgenaam. Gebleken is dat hierdoor in de praktijk onduidelijkheid is ontstaan
of een nabetaling verstrekt mag worden aan een erfgenaam. Wij zijn daarom voornemens
middels het wetsvoorstel Modernisering vorderingenbeleid te verduidelijken dat in
het geval van te laag verstrekte uitkeringen in beginsel niet nabetaald wordt aan
erfgenamen.
Regeling terugvordering geringe bedragen
In het kader van de modernisering van het vorderingenbeleid is in september 2025 de
evaluatie van de Regeling terugvordering geringe bedragen aangekondigd in de Kamerbrief
«Kabinetsreactie en aanbieding onderzoeksrapport «Effecten van het terugvorderingsbeleid»6. De Regeling terugvordering geringe bedragen geeft uitkeringsinstanties de bevoegdheid
om af te zien van verplichte terugvordering, mits het terug te vorderen bedrag een
door de Minister vastgesteld maximumbedrag niet overschrijdt. In 1997 werd dit maximumbedrag
vastgesteld op 250 gulden per kalenderjaar. Bij de invoering van de euro is het grensbedrag
in 2002 louter technisch omgezet naar € 113, zonder aanvullende beleidsmatige heroverweging.
Dit bedrag is sindsdien ongewijzigd gebleven. In het licht hiervan, en ter bevordering
van een doelmatige uitvoering en een duidelijker stelsel voor burgers, is een aanpassing
van de regeling wenselijk. Concreet worden twee aanpassingen onderzocht.
Allereerst wordt verkend of het wenselijk is om de gestelde voorwaarde «op jaarbasis»
in de huidige regeling te laten vervallen. De huidige wet gaat uit van een systematiek
waarbij vorderingen per kalenderjaar worden vastgesteld en kwijtgescholden. Dit betekent
dat het totale bedrag aan vorderingen binnen één kalenderjaar onder de grens van € 113
moet blijven om voor kwijtschelding in aanmerking te komen. In de uitvoering leidt
dit tot knelpunten, omdat vooraf niet duidelijk is of later in hetzelfde kalenderjaar
nog aanvullende vorderingen zullen ontstaan. Hierdoor blijven vorderingen langer openstaan
en wordt efficiënte, geautomatiseerde verwerking bemoeilijkt. Door het criterium «op
jaarbasis» te laten vervallen, wordt het proces aanzienlijk vereenvoudigd. Vorderingen
onder een bepaald bedrag kunnen dan direct worden kwijtgescholden, zonder rekening
te hoeven houden met mogelijke latere vorderingen. De beoordeling vindt daarmee niet
langer per kalenderjaar, maar per afzonderlijke vordering plaats.
Indien wordt besloten de voorwaarde «op jaarbasis» te laten vervallen, dan is het
noodzakelijk om het vastgestelde drempelbedrag van € 113 in de regeling te heroverwegen,
omdat dit bedrag is afgestemd op een jaarlijkse beoordelingssystematiek. Welk bedrag
hiervoor gekozen moet worden, wordt nog onderzocht. Dit komt de duidelijkheid en begrijpelijkheid
van het stelsel voor de burger ten goede.
Pilot bruto/netto problematiek
In de Kamerbrief van 29 september 20257 werd de Kamer ook geïnformeerd over de praktische invulling van het kabinet om terug
te vorderen ter hoogte van het nettobedrag. Het knelpunt ontstaat doordat uitkeringen
na afdracht van loonheffing netto worden uitbetaald aan de burger. Als er te veel
is uitgekeerd, wordt echter bruto teruggevorderd zodra een terugvordering de jaargrens
passeert. Het verschil, de loonheffing, heeft de betrokkene niet op zijn rekening
ontvangen. Meestal krijgen mensen een vergelijkbaar bedrag terug nadat de terugbetaling
wordt opgegeven als negatief inkomen bij de aangifte inkomstenbelasting. Dit vinden
mensen complex, zij moeten soms lang wachten tot teruggave en zij krijgen niet altijd
een even hoog bedrag terug. In 2022 ging het om zo’n 50.000 terugvorderingen, veruit
het grootste deel bij UWV. De hoge aantallen bij UWV komen door de relatief hoge uitkeringen
en het tijdelijke karakter ervan.
Doordat deze problematiek vooral bij UWV voorkomt, was het voornemen om bij UWV een
pilot uit te voeren om vorderingen te matigen met de hoogte van de loonheffing. Daarnaast
werd een structurele oplossing verkend. Bij de voorjaarsbesluitvorming 2026 zijn de
incidentele middelen voor de pilot vanwege noodzakelijke budgettaire afwegingen anders
bestemd. Hierdoor kan de pilot niet doorgaan. Op de korte termijn betekent dit dat
niet verder gewerkt wordt aan dit onderwerp. Het knelpunt blijft wel op de Hervormingsagenda
inkomensondersteuning. De overheidsbrede inspanningen op vorderingen en schulden8 verkleinen mogelijk de omvang van de problematiek rond bruto vorderingen. Over een
paar jaar wordt daarom bezien wat dan de omvang en ernst van de problematiek is.
Afsluitend
Met de modernisering van het vorderingenbeleid wordt gestreefd naar een evenredig
vorderingenbeleid. Een evenredig vorderingenbeleid houdt rekening met de verschillende
belangen en effecten van dit beleid. Zo sluit het vorderingenbeleid beter aan op de
veranderde visie op vorderingen sinds de toeslagenaffaire. Waarbij belang wordt gehecht
aan het feit dat mensen krijgen waar zij recht op hebben, maar ook oog is voor de
persoonlijke omstandigheden van betrokkenen.
Het streven is om de modernisering te realiseren middels het wetsvoorstel Modernisering
vorderingenbeleid en de wijziging van de Regeling terugvordering geringe bedragen.
Het wetsvoorstel en de regeling zullen nader worden uitgewerkt. Momenteel vinden gesprekken
plaats met de uitvoering. Verder streven we naar internetconsultatie en uitvoeringstoetsen
in de tweede helft van 2026. Burgers worden specifiek geconsulteerd in de vorm van
een onderzoek dat gepland staat voor het najaar. In een volgende voortgangsbrief wordt
uw Kamer in de eerste helft van 2027 geïnformeerd over de verdere uitwerking van het
wetsvoorstel en de regeling, de uitkomsten van de internetconsultatie en de uitvoeringstoetsen
en de resultaten van het onderzoek.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J.A. Vijlbrief
De Minister van Werk en Participatie, A.A. Aartsen
Indieners
-
Indiener
J.A. Vijlbrief, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid -
Medeindiener
A.A. Aartsen, minister van Werk en Participatie