Brief regering : Ontwerp-Nationale Klimaatadaptatiestrategie 2026

Nr. 301
BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 29 mei 2026

Hierbij ontvangt de Kamer de Ontwerp-Nationale Klimaatadaptatiestrategie 2026. Daarnaast
bied ik u alle bijlagen aan, waaronder de onder de Omgevingswet verplichte planMER
en de passende beoordeling, alsmede het Achtergronddocument waarin u meer kunt lezen
over het (participatie)proces. Deze Ontwerp-NAS is de inhoudelijke reactie op het PBL-rapport
Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving dat op 31 maart 2026 is gepubliceerd. De definitieve NAS verschijnt naar verwachting
eind 2026 en noemen we daarom de NAS’26.

Kernboodschap

De strijd met het water (en hitte) verandert. In Europees Nederland lag de nadruk
lange tijd vooral op bescherming tegen de zee. Door klimaatverandering komt het water
nu steeds vaker ook van andere kanten: via de rivieren, door hevige neerslag en van
onderen door toenemende verzilting in kustgebieden. Daarnaast krijgen we steeds vaker
te maken met extreme hitte. Caribisch Nederland krijgt vaker te maken met hogere temperaturen,
hogere windsnelheden, zeespiegelstijging en orkanen van de zwaarste categorie. De
uitdagingen nemen fors toe en de opgave verandert. Daarom moet onze aanpak meeveranderen.

Deze Ontwerp-NAS’26 schetst verschillende beleidsscenario’s en de consequenties daarvan.
Hiermee wordt duidelijk dat er op korte of (middel)lange termijn verdergaande aanpassingen
aan de voortschrijdende klimaatverandering nodig zijn dan we tot nu toe gewend zijn.
Uiteindelijk zijn er scherpe keuzes nodig. Dat geldt niet alleen voor het Rijk, maar
ook voor medeoverheden en andere organisaties. In de NAS’26 is de basis om die scherpe
keuzes te maken uitgewerkt en zijn er zo concreet mogelijke doelstellingen ontwikkeld.

Aanleiding

De snelheid waarmee het mondiale klimaat verandert, neemt toe. De gevolgen zijn al
merkbaar. Extreem weer, zoals hittegolven, zware regenbuien en droogte komen vaker
voor dan vroeger en leiden nu al tot slachtoffers en schade. Zo viel er in de Enschedese
wijk Pathmos in 2024 zoveel regen dat tientallen woningen onbewoonbaar zijn verklaard.
Sommige recente weersextremen waren voorheen vrijwel onmogelijk, zoals de extreme
hitte in 2019.1 In deze uitzonderlijke hittegolf zijn in één week bijna 400 mensen extra gestorven.2

De afgelopen jaren hebben we fors geïnvesteerd in klimaatmitigatie, oftewel het verminderen
van de uitstoot van broeikasgassen. Veel minder aandacht en middelen zijn uitgegaan
naar het aanpassen aan de veranderende klimaatomstandigheden. We zullen ons moeten
blijven voorbereiden op klimaatverandering. Ook bij een significante wereldwijde reductie
van CO2-uitstoot, neemt de kans op extreem weer als hitte, droogte en extreme neerslag namelijk
nog steeds toe. Het KNMI berekende bijvoorbeeld dat de kans op code oranje voor hitte
in 2050 bij het lage uitstootscenario twee tot vier keer zo groot is als in het huidige
klimaat. Bovendien stijgt de zeespiegel nog lange tijd door, zelfs als de uitstoot
van broeikasgassen nu onmiddellijk zou stoppen.3 Een ongunstige samenloop van omstandigheden kan de impact van deze extremen verder
vergroten, zoals wanneer er op een hete dag met veel wind in een droge periode een
natuurbrand ontstaat.4 Klimaatverandering heeft dus grote gevolgen voor onze leefomgeving, onze gezondheid
en de economie.

Inhoud

De NAS’26 wordt een rijksbrede strategie om Nederland voor te bereiden op en weerbaarder
te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering. De huidige NAS dateert van 2016
en voldoet niet meer. Met de nieuwe NAS voldoet Nederland straks aan de Europese Klimaatwet,
die verplicht tot het opstellen, actueel houden en uitvoeren van nationale adaptatiestrategieën
en -plannen5.

De nieuwe NAS bevat zowel voor Europees als voor Caribisch Nederland een grondigere
analyse en bredere aanpak om Nederland veerkrachtig en weerbaar te houden. Ook kijken
we in deze nieuwe NAS verder vooruit (naar 2100), laten we met padenkaarten zien welke
beleidsopties er op de korte en (middel)lange termijn zijn, en stellen we concretere
doelen om klimaatbestendig te worden. Daarbij maken we gebruik van de allernieuwste
klimaatrisico-informatie en andere wetenschappelijke kennis, en leggen we de verbinding
tussen klimaatadaptatie en sociale thema’s.

Door middel van adaptatiepadenkaarten presenteren we beleidsopties voor verschillende
snelheden van klimaatverandering. Sommige maatregelen zullen alleen in heel specifieke
situaties nodig zijn. Hierbij is het vanzelfsprekend van belang om vooruit te kijken
en slim te investeren, zodat schade- herstel- en aanpassingskosten als gevolg van
klimaatverandering zo veel mogelijk worden beperkt.

Met de NAS’26 willen we ervoor zorgen dat Nederland klimaatbestendig is, nu én in
de toekomst. Dit betekent niet dat we alle risico’s kunnen uitsluiten, maar wel dat
er op elk moment in de tijd sprake is van een goed doordachte mix van preventie, beheersing,
acceptatie van restrisico’s en flexibiliteit. Met flexibiliteit bedoelen we bijvoorbeeld
ruimtereserveringen voor toekomstige maatregelen.

In de NAS’26 formuleren we voor zowel Europees als Caribisch Nederland de sectorale
en integrale adaptatieopgaven, ambities, verbeterdoelen en rijksinspanningen. Op basis
hiervan kunnen we beter monitoren of onze maatregelen effectief zijn. Door duidelijk
te zijn over onze ambities en verbeterdoelen voor klimaatbestendigheid, nodigen we
eveneens andere overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers uit
om hier vanuit hun eigen rol aan bij te dragen.

Sectorale adaptatieopgaven in de NAS’26

Water

Landbouw, natuur en milieu

Mens cultuur

Wonen en werken

Europees Nederland

Hoogwater

Wateroverlast

Zoetwater

Waterkwaliteit

Landbouw

Natuur

Seveso-inrichtingen

Hitte

Gezondheid

Cultureel erfgoed

Nieuwbouw

Bestaande bouw

Werklocaties

Transportinfrastructuur

Nutsvoorzieningen

Caribisch Nederland

Waterinfrastructuur

Zeewaterkwaliteit

Waterveiligheid

Wateroverlast

Erosie

Natuur, incl. koraalriffen

Voedselzekerheid

Visserij

Gezondheid, incl. hitte

Cultureel erfgoed

Woningen en gebouwen

Openbare ruimte

Toerisme

Infrastructuur

Naast de sectorale opgaven bevat de NAS’26 vier integrale opgaven voor heel Nederland:

1) een klimaatweerbare ruimtelijke ordening en inrichting,

2) een samenleving die is voorbereid op klimaatverandering,

3) een bestuur dat is toegerust op de adaptatieopgave en

4) financierbare klimaatadaptatie.

Alle inspanningen die genoemd worden in de NAS zijn in principe staand beleid of aanvullende
maatregelen die gedekt worden uit reeds beschikbare middelen binnen de begroting van
de beleidsverantwoordelijke departementen.

Totstandkoming

Deze Ontwerp-NAS is het resultaat van een nauwe samenwerking tussen de Ministeries
van IenW, LVVN, EZK, JenV, OCW, BZK en VWS. De sectorale hoofdstukken zijn door de
verantwoordelijke departementen geschreven. Daarbij is vanzelfsprekend ook gekeken
naar de onderlinge samenhang. Denk bijvoorbeeld aan de relaties tussen water, landbouw
en energie, of tussen hitte, woningbouw en infrastructuur. De aanpak voor de rijksbrede,
integrale opgaven is gezamenlijk opgesteld en wordt breed gedragen.

Bij het opstellen van de NAS is gebruik gemaakt van een breed scala aan onderzoeksrapporten
en adviezen, waaronder van het PBL, het KNMI, de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR),
de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en het Klimaatonderzoeksinitiatief
Nederland (KIN). Daarnaast zijn een milieueffectrapportage en een sociale-impactanalyse
uitgevoerd. Tot slot werd via klankbordgroepen, gerichte workshops en brede participatiebijeenkomsten
inbreng opgehaald bij medeoverheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven. De
onderzoeksrapporten die specifiek voor de NAS zijn opgesteld treft u als bijlage aan.

Vervolgstappen

Vanaf 9 juni tot en met 20 juli ligt de Ontwerp-NAS ter inzage in Europees en Caribisch
Nederland.6 Dat betekent dat iedereen de komende weken in de gelegenheid wordt gesteld om te
reageren op de ambitie en aanpak door een zienswijze in te dienen. Op basis van de
uitkomsten van de ingediende zienswijzen zal het kabinet toewerken naar de definitieve
NAS’26 en een nieuw Nationaal Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie. Het kabinet zal
beide eind dit jaar aan de Kamer aanbieden.

Ook zal het kabinet op basis van de Ontwerp-NAS een kabinetsreactie opstellen op het
WRR-rapport «Mens en klimaat. De kracht van sociale infrastructuur bij adaptatie»7 en op het WKR-advies «Meeveranderen met het klimaat»8. Het advies van de WKR is op verzoek van het Ministerie van IenW opgesteld ten behoeve
van de NAS’26.

Met grote urgentie ga ik samen met medeoverheden, maatschappelijke organisaties, bedrijven
en Nederlanders aan de slag om Nederland zo min mogelijk (over)last te laten ervaren
van (onvermijdelijke) klimaatverandering.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
V.P.G. Karremans