Wet handhaving sociale zekerheid afgerond
30 juni 2026, wetgeving - Bij de uitvoering van de sociale zekerheid moet weer meer uitgegaan worden van de menselijke maat. Dat is het belangrijkste uitgangspunt van het wetsvoorstel van minister Aartsen (Werk en Participatie).
Belangrijke aanleidingen voor het wijzigen van de wet zijn het toeslagenschandaal en het rapport Blind voor mens en recht van de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening. De eerste termijn van de Kamer vond plaats op 18 juni. De minister reageert op de inbreng van de woordvoerders.
Uitvoerders van de sociale zekerheid, zoals het UWV, de Sociale Verzekeringsbank en gemeenten, krijgen door het wetsvoorstel meer ruimte om rekening te houden met persoonlijke omstandigheden. Als iemand een fout maakt zonder opzet, hoeft dat niet automatisch te leiden tot een hoge boete. De bedoeling is om onderscheid te maken tussen fraude en vergissingen.
Uniformiteit
Het is aan de uitvoeringorganisaties om te definiëren wat een vergissing is. Het risico op verschillen kan volgens Neijenhuis (D66) beperkt worden door de rechter de mogelijkheid te geven om daar een uitspraak over te doen. Meer maatwerk kan meer willekeur betekenen, zegt Schenk (FVD). Hij vraagt de minister hoe groot de verschillen tussen de uitvoeringsorganisaties mogen zijn.
Aartsen antwoordt dat met dit wetsvoorstel gekozen wordt voor maatwerk en niet voor volledige rechtszekerheid, want het kan niet allebei. De uitvoeringsorganisaties stemmen hun beleid onderling af.
Terugvorderingstermijn
Het moet niet makkelijker worden om met doelbewuste fraude weg te komen, vindt Ceulemans (JA21). Hij is het daarom oneens met het verkorten van de terugvorderingstermijn van twintig naar tien jaar voor fraudegevallen. Mulder (PVV) is kritisch op het verlagen van de terugvorderingstermijn van tien naar vijf jaar voor andere gevallen.
Het grootste leed zit 'm in de terugvorderingen en niet in de boetes, zegt Aartsen. Als je een bijstandsuitkering over een periode van tien jaar terugvordert, gaat het om grote bedragen. Weinig mensen kunnen dat betalen.
Vergissing versus fraude
Mensen die fouten maken mogen "niet vermaald worden in het systeem", vindt Flach (SGP). Wordt met deze wet het maximale gedaan om vergissingen daadwerkelijk te behandelen als vergissingen? Aartsen denkt van wel, omdat uitvoerders door deze wet hetzelfde afwegingskader moet gebruiken.
Wordt de mate waarin iemand een fout te verwijten valt meegewogen als uitvoerders waarschuwen of maatregelen nemen? Ceder (ChristenUnie) wil dat de minister dit meeneemt in de monitoring en de evaluatie van de wet.
Het recht om je te mogen vergissen is een van de mooie dingen in deze wet, zegt Van Ark (CDA). Ze vraagt de minister of dit ook zo is geregeld voor de wet die over toeslagen gaat. Volgens Aartsen gaat het hier over twee aparte regimes met aparte definities. Toeslagen vallen onder de staatssecretaris van Financiën.
Begrijpelijkheid
Voorkomen is beter dan genezen, stelt De Beer (VVD), door inzicht te krijgen in de regels die het vaakst worden overtreden, de verbeteringen die vervolgens worden doorgevoerd en de resultaten die dat oplevert. Aartsen geeft aan dat er jaarlijks wordt gerapporteerd over de stand van de uitvoering.
Patijn (PRO) vraagt de minister om de uitvoeringsinstanties meer richting te geven op het gebied van de informatievoorziening. Als zij mensen een waarschuwing geven, moeten ze dat dan bijvoorbeeld doen via een brief of via een persoonlijk gesprek? Uitvoeringsinstanties hebben de plicht om mensen passend te informeren, antwoordt Aartsen. Hij vindt dat ze het vertrouwen moeten krijgen om zelf te bepalen hoe ze dat doen.
De Kamer stemt op 2 juli over het wetsvoorstel en de tijdens het debat ingediende moties.
Zie ook:
- Het overzicht van de laatste debatten in het kort
- De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
- Kijk debatten terug via Debat Direct