Wet handhaving sociale zekerheid, eerste termijn Kamer

18 juni 2026, wetgeving - Bij de uitvoering van de sociale zekerheid moet weer meer uitgegaan worden van de menselijke maat. Dat is het belangrijkste uitgangspunt van het wetsvoorstel van minister Aartsen (Werk en Participatie).

Uitvoerders van de sociale zekerheid, zoals UWV, de Sociale Verzekeringsbank en gemeenten, krijgen door het wetsvoorstel meer ruimte om rekening te houden met persoonlijke omstandigheden. Als iemand een fout maakt zonder opzet, hoeft dat niet automatisch te leiden tot een hoge boete. De bedoeling is om zo onderscheid te maken tussen echte fraude en oprechte vergissingen.

Belangrijke aanleidingen voor het wijzigen van de wet zijn het toeslagenschandaal en het rapport Blind voor mens en recht van de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening. De Kamer debatteerde hierover op 23 en 25 april 2024.

Balans en uniformiteit

Met het wetsvoorstel wordt de balans hersteld, denkt Van Ark (CDA). Het is goed dat uitvoerders meer mogelijkheden krijgen om de menselijke maat toe te passen.

Neijenhuis (D66) steunt het uitgangspunt om mensen niet als dossiers te behandelen maar als mensen. Maar de mogelijkheid om meer de menselijke maat toe te passen kan ook leiden tot grote verschillen tussen uitvoeringsorganisaties. Meer maatwerk zou niet mogen leiden tot grote willekeur, benadrukt De Beer (VVD).

Vergelijkbare situaties kunnen verschillend worden beoordeeld, denkt Wiersma (BBB). En dat leidt tot ongelijke behandeling. Hoe gaat de minister uniformiteit in de uitvoering bevorderen? Ook Flach (SGP) vraagt zich dat af.

Toerekenbaarheid en begrijpelijkheid

In de wet wordt geregeld dat rekening moet worden gehouden met "de mate van verwijtbaarheid". Ceder (ChristenUnie) vindt dat te beperkt en oppert dat ook gekeken kan worden naar de "toerekenbaarheid". Hij denkt daarbij onder anderen aan mensen met een verstandelijke beperking die niet in staat zijn om de gevolgen van hun handelen te overzien.

Een uitkering zou alleen teruggevorderd mogen worden als voldoende kenbaar en begrijpelijk was dat die ten onrechte of voor een te hoog bedrag werd verstrekt, vindt Ergin (DENK). Hij wijst op de grote groep mensen die laaggeletterd is en beperkte digitale vaardigheden heeft.

Aanbevelingen enquêtecommissie

Met de wetswijziging worden de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie deels uitgevoerd, stelt Patijn (PRO) vast. Maar waarom wordt de bezwaartermijn niet verlengd naar één jaar en hoe zit het met de toegang tot het recht en het recht op persoonlijk contact?

Fraude

De deur naar oneigenlijk gebruik gaat met deze wet wagenwijd open, waarschuwt Markuszower (Groep Markuszower). Hij wil dit onder andere tegengaan door migranten de eerste vijftien jaar geen recht te geven op een uitkering.

Iedereen kan een fout maken, zegt Mulder (PVV). Iemand die verdwaalt in alle ingewikkelde regelgeving, is nog geen fraudeur. Maar we moeten volgens hem ook niet doorslaan naar de andere kant: fraude moet nog steeds hard aangepakt worden.

Ons stelsel is gebouwd op solidariteit, betoogt Ceulemans (JA21). Het onvoldoende aanpakken van fraude tast het draagvlak aan. Het wetsvoorstel mag het niet makkelijker maken om met fraude weg te komen. Daarom wil hij dat mensen slechts één keer een waarschuwing krijgen.

Stelsel

De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen, zegt Kamerlid Keijzer. Die hebben volgens haar geleid tot een veel te ingewikkeld stelsel van sociale zekerheid met veel ambtenaren. Daarom pleit ze voor vereenvoudiging en een kleinere overheid.

Breng het doolhof aan regels terug tot iets wat voor de burgers te volgen is, zegt Schenk (FVD). Hij begrijpt de argumenten voor het wetsvoorstel, maar dat maakt het stelsel nog ingewikkelder dan het al is. Meer maatwerk betekent namelijk meer werk.

Het debat gaat op 30 juni verder met de reactie van minister Aartsen op de inbreng van de woordvoerders. 

Zie ook:

• Het overzicht van de laatste debatten in het kort
• De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
• Kijk debatten terug via Debat Direct