Economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten

25 maart 2026, debat - Wat zijn de economische gevolgen voor Nederland van de oorlog in het Midden-Oosten? En vooral: hoe moet het kabinet daarop reageren? De Kamer debatteert erover met vier bewindspersonen.

De druk op het kabinet om consumenten en bedrijven te helpen neemt toe nu door de oorlog in het Midden-Oosten de prijzen van brandstof en energie snel stijgen. De gevolgen van de aanvallen op Iran, de scheepvaartblokkade in de Straat van Hormuz en het deels wegvallen van de productie van olie en lng in de Golfregio zijn ook in Nederland voelbaar.

Prijs aan de pomp

De prijzen voor brandstof stijgen snel en raken de automobilist, maar ook de transportsector als geheel. Klaver (GroenLinks-PvdA) wil dat er aan de pomp een maximumprijs per liter brandstof komt, zoals in België. Dat kan volgens hem deels bekostigd worden door de overwinsten af te romen die fossiele bedrijven nu maken.

Vermeer (BBB) wijst op de gevolgen van de dure brandstof voor boeren, tuinders en vissers. Zowel kunstmest als het laten rijden van trekkers wordt duurder en voor vissers is het überhaupt niet rendabel om uit te varen. Struijs (50PLUS) oppert om werknemers die dat nodig hebben, te helpen met een hogere kilometervergoeding voor woon-werkverkeer.

De ministers Herbert (Economische Zaken) en Heinen (Financiën) zijn bereid om naar een maximumprijs te kijken, maar wijzen erop dat er verschillende haken en ogen aan zo'n regeling zitten. Bovendien is het niet gratis: "uiteindelijk moet iemand het betalen".

Verschillende leden pleiten voor een verlaging van de accijns op brandstof of vragen of eventuele extra btw-inkomsten kunnen worden teruggegeven. "Veel mensen zijn namelijk gewoon afhankelijk van hun auto", zegt Kamerlid Keijzer. Grinwis (ChristenUnie) stelt voor de 900 miljoen euro die klaarligt om volgend jaar de accijnzen te verlagen, naar voren te halen en al dit jaar in te zetten.

Haast

Veel partijen willen dat het kabinet tempo maakt, zeker nu andere Europese landen wel al maatregelen nemen vanwege hoge brandstofprijzen. Er zijn nu al honderdduizenden huishoudens die niet rondkomen en dat wordt alleen maar erger, benadrukt El Abassi (DENK). Waar wacht dit kabinet nog op, vraagt Dijk (SP). Ook Prickaertz (PVV) vindt de houding van het kabinet te passief.

Het kabinet vindt het nog te vroeg voor maatregelen. De prijs aan de pomp daalt en stijgt per dag, zegt Heinen, omdat onduidelijk is hoe de oorlog verder zal gaan. Het kabinet wil pas in actie komen als blijkt dat de prijsstijgingen structureel zijn.

Energierekening

Een ander gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten is een hogere energierekening voor huishoudens en bedrijven. Bontenbal (CDA) begrijpt de roep om compensatie en steun, maar volgens hem zullen we "als samenleving als geheel welvaart moeten inleveren". Als het kabinet maatregelen neemt, moeten die volgens hem langere tijd vol te houden, gericht en niet generiek zijn.

Martens (VVD) haalt een advies van De Nederlandsche Bank aan om zorgvuldig om te gaan met de middelen die we hebben. Ook pleit zij net als verschillende andere leden voor een energienoodfonds om huishoudens te helpen met hun energierekening. Minister Vijlbrief (Sociale Zaken) zegt dat hij het Tijdelijk Noodfonds Energie weer nieuw leven in wil blazen. Wat hem betreft is alles erop gericht om dit gereed te hebben vóór de komende winter.

Gasleveringszekerheid

De Nederlandse gasvoorraden zijn bijna leeg en dat is heel zorgelijk, zegt Flach (SGP). In principe vult de markt de voorraden vanaf april weer aan, reageert minister Van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei). Als de markt dat niet doet, vult EBN, een publiek energiebedrijf in handen van de Nederlandse Staat, de gasvoorraad aan, zegt de minister.

Heutink (Groep Markuszower) snapt niet dat we het "gratis gas uit Groningen" niet gebruiken. Ook Eerdmans (JA21) vindt dat de Groningse gasputten open moeten blijven voor noodgevallen. Dekker (FVD) sluit zich daarbij aan en wil ook weer Russisch gas kunnen afnemen. Beide is het kabinet zeker niet van plan, antwoordt minister Van Veldhoven.

Energiebesparing

Volgens Teunissen (PvdD) laat deze crisis zien dat het echt tijd is om af te stappen van fossiele brandstoffen. Net als Dassen (Volt) roept zij het kabinet op om serieus in te zetten op energiebesparing, zowel bij bedrijven als bij huishoudens.

"Energie die je niet gebruikt, hoef je niet te importeren", zegt Neijenhuis (D66). Hij pleit voor meer energieonafhankelijkheid. Op die manier wordt Nederland ook minder afhankelijk van leveranciers als de VS en Qatar.

De Kamer stemt op 31 maart 2026 over de tijdens het debat ingediende moties.

Zie ook:

• Het overzicht van de laatste debatten in het kort
• De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
• Kijk debatten terug via Debat Direct