Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, eerste termijn Kamer

11 februari 2026, begroting - De Kamer bespreekt de begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor 2026.

Bezuinigen, investeren, bureaucratie, beroepsonderwijs en hoger onderwijs. De woordvoerders debatteren in hun eerste termijn over deze en andere onderwerpen.

Bezuinigingen en investeringen

Banen staan op de tocht, de kansenongelijkheid neemt toe en wetenschappelijk talent valt weg. Moorman (GroenLinks-PvdA) hekelt de ingeboekte bezuiniging van 793 miljoen. Zij wil die nu terugdraaien, en niet pas in 2027. Het onderwijs is hard geraakt door "flipperkastbezuinigingen", stelt Ergin (DENK) vast. Ook hij pleit voor het terugdraaien hiervan, zeker de bezuiniging op het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid.

Te veel kinderen hebben moeite met lezen en schrijven, stelt Rooderkerk (D66) vast, te veel leraren kampen met hoge werkdruk en veel administratie, en de kwaliteit van het hoger onderwijs staat onder druk. Daarom vindt ze het positief dat het nieuwe kabinet 1,5 miljard extra per jaar investeert in onderwijs, wetenschap en onderzoek.

Organisatie onderwijs en bureaucratie

Meer geld is niet voor alles een oplossing, zegt Boomsma (JA21): ondanks extra onderwijsgeld zijn de resultaten slechter geworden. De daling van het niveau komt in zijn ogen mede door progressieve hervormingen die over het onderwijs zijn uitgestort. Claassen (Groep Markuszower) vraagt aandacht voor orde, rust en gezag in de klas. Daarnaast pleit hij voor minder bureaucratie en meer autonomie voor leraren.

Het onderwijssysteem wordt dichtgeregeld, ziet Raijer (PVV), met steeds meer systemen, richtlijnen, controle, rapportages en verantwoording. De bureaucratie groeit door, waardoor het geld steeds minder in het klaslokaal terechtkomt. Er gaat steeds meer naar geld naar adviseurs en onderwijsdeskundigen, zegt Van Houwelingen (FVD). Welk deel van het budget komt terecht bij de salarissen van leraren?

Beroepsonderwijs

Het mbo is het fundament van onze samenleving, betoogt Biekman (D66). Mbo'ers hebben vaak veel levenservaring en helpen de zorg, de techniek, de publieke dienstverlening, de bouw en het onderwijs vooruit. Het mbo vervult een belangrijke maatschappelijke rol, zo sluit Armut (CDA) zich daarbij aan. Het nieuwe kabinet wil daarom de positie van mbo-studenten verbeteren.

Het is goed dat het nieuwe kabinet de positie van mbo-studenten gelijk wil trekken met die van hbo- en wo-studenten, zegt Tseggai (GroenLinks-PvdA). Maar de daad moet dan wel bij het woord gevoegd worden: zorg voor een gelijke beurs, een gelijke stagevergoeding en gelijke mogelijkheden voor huisvesting. Beckerman (SP) sluit zich daarbij aan. Ze wil beginnen met wettelijk vastleggen dat een stagevergoeding verplicht is.

Ook Rajkowski (VVD) benadrukt het belang van goed beroepsonderwijs. Zij wil stimuleren dat meer jongeren een opleiding gaan doen voor sectoren waar een tekort aan werknemers is. Daarom moeten er prikkels komen, zoals een lager collegegeld. De mbo-instroom daalt, zegt Van der Plas (BBB), terwijl Nederland juist snakt naar vakmensen. Er is behoefte aan opleidingen die goed aansluiten op de arbeidsmarkt.

Hoger onderwijs

Russcher (FVD) vraagt aandacht voor de "pechgeneratie" die heeft gestudeerd tijdens het leenstelsel. Het gaat om honderdduizenden jongeren die tienduizenden euro's aan studieschuld hebben opgebouwd. Ze moeten volgens hem een veel hogere compensatie krijgen en de rente op hun schuld zou 0% moeten worden.

Joodse studenten en medewerkers moeten zich veilig weten in het hoger onderwijs, benadrukt Ceder (ChristenUnie). Op dit moment is dat te vaak niet zo, stelt hij vast op basis van de bevindingen van een taskforce.

Hoe zorgen we ervoor dat we onderwijs als gemeenschap behouden in het digitale tijdperk? Straatman (CDA) ziet dat studenten steeds minder aanwezig zijn, zich minder goed inlezen en steeds meer gebruikmaken van kunstmatige intelligentie.

Maatschappelijke rol onderwijs, cultuur en wetenschap

Cultuur, wetenschap en kennis kunnen samengaan met barbarij, zo heeft de vorige eeuw volgens Van Duijvenvoorde (FVD) geleerd. Cultuur en wetenschap worden steeds meer beschouwd in het licht van maatschappelijke opgaven en zijn dragers van ideologie geworden. Maar hij vindt dat de politiek zich daarin moet begrenzen.

Kennis beschermt onze fundamenten in onzekere tijden, denkt Abdi (GroenLinks-PvdA). Zij pleit voor een vrije samenleving waarin niet religie, ideologie of geld de hoogste autoriteit is. Het kunnen stellen van kritische vragen is voor haar ondenkbaar zonder een goede kwaliteit van onderwijs en wetenschap.

Stoffer (SGP) bepleit het voortbestaan van het Nationaal Onderwijsmuseum, dat een geschiedenis heeft van 150 jaar. Daarom wil hij de jaarlijkse subsidie verhogen naar €900.000.

Subsidies

Jaarlijks gaat er zo'n 4 miljoen naar subsidies voor belangenorganisaties als het LAKS, Ouders & Onderwijs en Stem van de vso-leerling. Kisteman (VVD) zet daar vraagtekens bij. Waarom krijgen deze organisaties wel subsidie en andere ouder- of belangenverenigingen niet? Waarom gaat dit geld niet naar het onderwijs zelf?

De behandeling van de begroting gaat op 12 februari verder met de reactie van minister Moes en staatssecretaris Becking van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op de inbreng van de woordvoerders.

Zie ook:

Het overzicht van de laatste debatten in het kort
De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
Kijk debatten terug via Debat Direct