Begroting Justitie en Veiligheid, eerste termijn Kamer

28 januari 2026, begroting - De Kamer bespreekt de begroting Justitie en Veiligheid.

Hoe borgen en versterken we de democratische rechtsstaat? Is het drugsbeleid streng genoeg? Kunnen we meer doen om huiselijk en seksueel geweld aan te pakken? Over deze en andere vragen debatteren de woordvoerders in de eerste termijn van de begrotingsbehandeling. 

Democratische rechtsstaat

De beste uitvinding van de mens is niet het wiel maar de democratische rechtsstaat, betoogt Sneller (D66). We moeten de rechtsstaat verdedigen en versterken, vindt hij, bijvoorbeeld door het beter borgen van de toegang tot het recht.

De toegang tot het recht mag niet afhankelijk zijn van wie je bent, wat je inkomen is of waar je woont, zegt Abdi (GroenLinks-PvdA). Kies voor een rechtsstaat die beschermt en vertrouwen geeft, zo vraagt ze de partijen die onderhandelen over een nieuw kabinet.

De toegang tot het recht is niet voor iedereen gelijk, constateert Dobbe (SP). Ze vraagt daarom om meer geld voor de sociale advocatuur, een landelijk dekkend netwerk van sociaaljuridische dienstverlening en ondersteuning van vrouwenrechtswinkels.

Veiligheid is de basis van een goed functionerende rechtsstaat, zegt Straatman (CDA). Ze wil dat de georganiseerde misdaad wordt aangepakt, onder andere door crimineel verdiend geld sneller af te pakken.

Strafrechtketen en drugs

De doorlooptijden in de strafrechtketen zijn te lang, vinden veel woordvoerders. Het duurt te lang voordat rechtszaken beginnen en verdachten worden veroordeeld. De strafrechtketen is overbelast, versnipperd en wordt slecht aangestuurd, zegt Coenradie (JA21). Ze pleit voor een bedrijfsmatige aansturing, met heldere doelen en meetbare resultaten.

Zware drugscriminelen zouden niet weg mogen komen met een lage boete en een lage celstraf, vindt Ellian (VVD). Hij hekelt daarom de procesafspraken die het Openbaar Ministerie steeds vaker met hen maakt om tijd te besparen.

Tijs van den Brink (CDA) spreekt zich uit voor een strenger drugsbeleid. De overheid mag niet het signaal afgeven dat drugsgebruik acceptabel is, anders worden mensen slachtoffer van een te meegaand beleid. Bikker (ChristenUnie) sluit zich daarbij aan: drugs worden makkelijker bezorgd dan een pizza. Ze pleit voor een nieuwe campagne om drugsgebruik te ontmoedigen.

Politie en cellentekort

Er is steeds meer politiecapaciteit nodig, zegt Faber (PVV), maar er komt onvoldoende geld bij. De politie moet volgens haar daarom terug naar de kerntaken en gemaakte kosten waar mogelijk verhalen, bijvoorbeeld bij politie-inzet bij voetbalwedstrijden.

70% van de gevangenen zit op een privécel, stelt Emiel van Dijk (PVV) vast. Het cellentekort oplossen is niet een kwestie van niet kunnen, maar van niet willen, zegt hij. Het is volgens hem goed mogelijk om twee, drie of zelfs vier mensen op één cel te zetten.

Meerpersoonscellen zijn een praktische oplossing voor het cellentekort, vindt ook Schilder (Groep Markuszower). Maar zij wil ook extra geld vrijmaken om de capaciteit te vergroten.

Huiselijk en seksueel geweld

Het meeste geweld dat Nederlanders treft, zegt Van der Werf (D66), speelt zich af achter de voordeur. Ze wijst op de rol die Filomena en het Centrum Seksueel Geweld spelen bij het bestrijden van huiselijk geweld, seksueel misbruik en femicide. Ook vraagt ze om extra geld voor Offlimits, het expertisecentrum online misbruik.

Mutluer (GroenLinks-PvdA) heeft in een initiatiefnota plannen uiteengezet om femicide harder aan te pakken. In lijn daarmee doet ze voorstellen om onder andere extra geld vrij te maken voor publiekscampagnes, het toerusten van professionals om gendergerelateerd geweld te herkennen, opvangplekken en gespecialiseerde zorg.

Struijs (50PLUS) steunt alle plannen tegen huiselijk geweld en femicide. Hij vindt het wel belangrijk om die snel uit te voeren. Er zou wat hem betreft ook meer aandacht moeten zijn voor ouderenmishandeling.

Ook prostitutie is een vorm van geweld tegen vrouwen, benadrukt Van Dijk (SGP). Hij wil 500.000 euro vrijmaken voor uitstapprogramma's om onvrijwillige prostituees te helpen.

Extremisme, terrorisme en veiligheid

Van der Plas (BBB) vraagt aandacht voor dierenrechtenextremisme, een fenomeen dat volgens haar zwaar wordt onderschat. Door de gebrekkige aanpak ervan voelen boeren en BBB-politici zich onveilig. Ze wil dat de NCTV een dreigingsanalyse maakt.

Wordt de dreiging van rechts-extremisme wel serieus genoeg genomen? El Abassi (DENK) heeft daar grote twijfels over. Hij ziet onder meer een normalisering van rechts-extreme ideeën en een verdubbeling van de aanvallen tegen moskeeën.

Michon-Derkzen (VVD) maakt zich zorgen over terroristen die door de ontwikkelingen in Syrië uit gevangenschap zouden kunnen ontsnappen. Hoe houden we hen buiten onze landsgrenzen?

Het instorten van ecosystemen, bijvoorbeeld door klimaatverandering, is een bedreiging voor de nationale veiligheid, zegt Teunissen (PvdD) op basis van Brits onderzoek. Ze oppert om de risico's voor Nederland in kaart te brengen.

De behandeling van de begroting gaat op 28 januari verder met de reactie van minister Van Oosten en staatssecretaris Rutte van Justitie en Veiligheid op de inbreng van de woordvoerders.

Zie ook:

• Het overzicht van de laatste debatten in het kort
• De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
• Kijk debatten terug via Debat Direct