Algemene Politieke Beschouwingen afgerond

17 september 2026, debat – Minister-president Jetten reageert op de inbreng van de fractievoorzitters uit de eerste termijn. Daarna volgt de tweede termijn.

Hoe komt Nederland weer vooruit? Dat is volgens de premier de vraag waar de begroting vooral om draait. Het kabinet komt de oppositie met handreikingen tegemoet, stelt hij, en blijft bereid om plannen aan te passen. Het is vooral zaak om de problemen samen aan te pakken, benadrukt Jetten.

Links en/of rechts

De premier wil een breed akkoord met de oppositie, zodat de begroting in Eerste en Tweede Kamer op een meerderheid kan rekenen. Nu een harde keuze maken tussen links en rechts zou het land tekortdoen, stelt hij. We kunnen op grote thema's problemen wel degelijk samen oplossen.

Klaver (PRO) heeft behoefte aan duidelijkheid. Kies tussen links en rechts, is zijn oproep: zonder zo'n keuze wordt het een chaos zonder meerderheden.

Het minderheidskabinet is vastgelopen, stelt Markuszower (Groep Markuszower) vast, en de Kamer is verdeeld. Hij oppert daarom dat de Kamervoorzitter een persoon of commissie aanwijst die moet komen tot een "Kamerakkoord".

Stikstof

Het kabinet presenteerde in juni een maatregelenpakket om Nederland van het stikstofslot te halen. Dat moet boeren, natuur en bouw ruimte bieden, aldus Jetten.

Hebben boeren nog toekomstperspectief? Dat is waar de stikstofaanpak om moet draaien, benadrukt Vermeer (BBB). De kabinetsplannen zullen niet voor alle boeren haalbaar zijn, vreest hij. De stikstofregels leggen de economie plat, stelt Dekker (FVD). Wat hem betreft worden ze zo snel mogelijk afgeschaft.

Koopkracht

Eerdmans (JA21) steunt het huidige koopkrachtpakket niet. Een lastenverhoging van 8 miljard, het uitstel van de hervorming van box 3 en het ondernemers moeilijk maken is niet onze route, benadrukt hij.

Het kabinet trekt in het Belastingplan 1,5 miljard euro uit voor de koopkracht van vooral lagere en middeninkomens. Ook is het de bedoeling om de arbeidskorting te verhogen, wat ervoor kan zorgen dat werken meer gaat lonen, zegt de premier.

Bikker (ChristenUnie) maakt bezwaar tegen verhoging van de arbeidskorting, de heffingskorting voor werkenden. Dit vergroot volgens haar de achterstand van eenverdieners op tweeverdieners. En dat is haar een graat in de keel.

Sociale zekerheid

Dijk (SP) laakt de "botte bezuinigingen" op de sociale zekerheid. Het kabinet beknibbelt op voorzieningen voor arbeidsongeschikten en kort de WW-duur in. De bezuinigingen moeten voorgoed van tafel, vindt hij.

De AOW-bezuiniging gaat niet door en het kabinet ziet ook af van een lager maximumdagloon. Andere hervormingen bij de WW en de WIA zijn met een jaar uitgesteld. Tegelijkertijd is hervorming van de sociale zekerheid noodzakelijk, onderstreept Jetten. Hij wil hierover in gesprek met Kamer en sociale partners.

Overheidsapparaat

Het is goed dat er 3,5 miljard wordt bezuinigd op het overheidsapparaat, zegt Brekelmans (VVD), maar dit moeten we wel invullen. Hij pleit voor een besparingsplan per ministerie, met efficiëntieverbetering door Al en vacaturestops.

Ook Kamerlid Keijzer wil bezuinigen op het ambtenarenapparaat. Zij wil een onder andere een vacaturestop specifiek voor beleids-, communicatie-, advies- en managementfuncties.

Wonen en infrastructuur

We moeten de plekken voor grootschalige woningbouw beter kiezen, zegt Jetten. Er zijn al vijf nieuwe locaties en er komen er nog vijf bij. Het kabinet zorgt ook voor meer financiële mogelijkheden voor woningcorporaties en bouwt voor specifieke groepen mensen.

We moeten de bezwaar- en beroepsprocedures aanpakken, oordeelt Bontenbal (CDA). Het is immers tijd dat de woningzoekende op één komt te staan.

Stoffer (SGP) is verheugd met de extra investeringen in infrastructuur, maar er moet nog veel meer gebeuren om te voorkomen dat we stil komen te staan.

We staan voor een grote infrastructuuropgave, reageert Jetten. Wegen, bruggen en sluizen zijn aan groot onderhoud en vernieuwing toe. In het coalitieakkoord is 10 miljard extra gereserveerd en in de begroting komt daar 5,1 miljard bij.

Onderwijs

Bijna 40% van de 15-jarigen kan niet goed genoeg lezen: de PISA-score van Nederland baart Paternotte (D66) zorgen. Hij wil een nationale leesaanpak.

De focus moet meer komen te liggen op lezen, schrijven en rekenen, erkent Jetten. Het kabinet werkt aan een langjarige aanpak, met scholen, bibliotheken en boekhandels, om lezen aantrekkelijker te maken.

Wilders (PVV) houdt een pleidooi om islamitische scholen te sluiten. Daar worden ideeën over vrouwen, homoseksuelen, christenen en afvalligen gedoceerd die ver afstaan van de Nederlandse normen en waarden, stelt hij.

Er is de vrijheid om een religieuze school te stichten, onderstreept Jetten. Maar er zijn scholen waar normen en waarden worden aangeleerd die niet bij Nederland horen. De onderwijsinspectie moet daartegen optreden.

Gaza

De genocide in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever gaat gewoon door, stelt Teunissen (PvdD). Nederland is volgens het Genocideverdrag verplicht alles te doen om genocide te voorkomen. Welke extra maatregelen neemt het kabinet?

Het kabinet voert de druk op Israël op met een importverbod voor producten uit illegale Israëlische nederzettingen, reageert Jetten. Hiernaast maakt het zich extra sterk voor humanitaire hulp en werkt het in de EU samen aan een aanpak.

Kunstmatige intelligentie

Nederland moet zijn eigen AI-industrie opbouwen, vindt Dassen (Volt). Daar hoort wat hem betreft een AI-veiligheidsinstituut bij, zoals dat ook al bestaat in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Dat moet bedrijven helpen om de risico's van kunstmatige intelligentie beter te begrijpen en erop te anticiperen.

Zorgfraude

Struijs (50PLUS) stelt de 10 miljard euro aan de orde die per jaar verloren gaat aan zorgfraude. Dat geld gaat naar fraudeurs in plaats van naar kwetsbare mensen. Een regeringscommissaris zou zorgfraude moeten gaan aanpakken.

Moslimhaat

Van Baarle (DENK) vraagt het kabinet om een specifieke aanpak tegen moslimhaat. De afgelopen jaren waren er honderden incidenten tegen onder andere islamitische instellingen en moskeeën. Het is tijd voor actie tegen dit soort discriminatie, vindt hij.

De eerste termijn van de fractievoorzitters in de Algemene Politieke Beschouwingen was op 16 september. De Kamer stemt aansluitend op het debat over de ingediende moties.

Zie ook:

• Het overzicht van de laatste debatten in het kort.
• De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
• Kijk debatten terug via Debat Direct.