Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Vermeer en Van der Plas over de gevolgen van de landbouwvrijstelling voor wisselteelt
Vragen van de leden Vermeer en Van der Plas (beiden BBB) aan de Staatssecretaris van Financiën en de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur over de gevolgen van de landbouwvrijstelling voor wisselteelt (ingezonden 28 augustus 2026).
Antwoord van Staatssecretaris Eerenberg (Financiën), mede namens de Staatssecretaris
van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (ontvangen 2 oktober 2026). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2026–2027, nr. 16.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Strenge voorwaarden bij landbouwvrijstelling en vruchtwisseling»
van aaff?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u zich ervan bewust dat melkveehouders de landbouwvrijstelling over de periode
van uitgebruikgeving kunnen verliezen wanneer zij grond tijdelijk beschikbaar stellen
aan akkerbouwers of bollentelers voor wisselteelt? Zo ja, wat gaat u doen om dit knelpunt
weg te nemen? Zo nee, bent u bereid dit op korte termijn te onderzoeken?
Antwoord 2
De landbouwvrijstelling is in beginsel niet van toepassing op de grond die ter beschikking
wordt gesteld aan een ander. Hierop is in de jurisprudentie een uitzondering geformuleerd
in het geval van noodzakelijke vruchtwisseling.2 Belangrijk is dat voor de toepassing van de landbouwvrijstelling beoordeeld moet
worden of vruchtwisseling noodzakelijk is vanuit het perspectief van de grondeigenaar
(of terbeschikkingsteller) bij de uitoefening van het landbouwbedrijf.3 Het in november 2025 gepubliceerde beleidsbesluit biedt hierover de gewenste duidelijkheid
voor de praktijk.4 Melkveehouders kunnen de landbouwvrijstelling niet toepassen over de periode dat
hun grasland ter beschikking wordt gesteld aan bijvoorbeeld een akkerbouwer. Voor
die melkveehouder is er geen noodzaak om het grasland tijdelijk te ruilen voor het
behoud van de bodemkwaliteit van die grond. Daarbij wordt opgemerkt dat de eigenaar
van de grond dus niet de toepassing van de landbouwvrijstelling verliest voor de waardeontwikkeling
van de grond voor de tijd dat deze in het eigen landbouwbedrijf werd gebruikt. Aan
de landbouwvrijstelling is inherent dat de beoordeling of de grond in het eigen landbouwbedrijf
wordt gebruikt, plaatsvindt vanuit de positie van de eigenaar van de grond. In dat
kader verwijzen wij ook naar de antwoorden op Kamervragen van de leden Stoffer en
Flach (SGP) over het Landbouwbesluit.5
In de reactie op de motie van de leden Stoffer en Grinwis c.s. is aangegeven dat het
beleidsbesluit binnen de bestaande wetgeving en jurisprudentie een zo ruim als mogelijke
uitleg geeft van het begrip vruchtwisseling bij de toepassing van de landbouwvrijstelling.6 Een verdere (wettelijke) uitbreiding van de landbouwvrijstelling ligt niet voor de
hand, gelet ook op uitkomsten van de recente beleidsevaluatie.7 Een dergelijke verruiming doet ook afbreuk aan de systematiek dat waardeaangroei
belast wordt op het moment dat landbouwgronden niet meer in het eigen landbouwbedrijf
worden aangewend. Een dergelijke uitzondering betekent ook een wetswijziging, waarvoor
verschillende (bijvoorbeeld uitvoeringstechnische en Europeesrechtelijke) toetsen
moeten worden doorlopen. Ook zullen er budgettaire consequenties zijn die in beeld
moeten worden gebracht.
Vraag 3
Erkent u dat gewassen zoals bloembollen, aardappelen en uien vanwege de opbouw van
ziekten en virusdruk vaak slechts eenmaal per vijf of zes jaar op hetzelfde perceel
kunnen worden geteeld?
Antwoord 3
Ja, om bodemgebonden ziekte en plagen te voorkomen is het noodzakelijk om voor gewassen
zoals aardappelen, uien en bloembollen vruchtwisseling toe te passen. Voor aardappelen
gelden wettelijke vruchtwisselingseisen. Voor bloembollen en uien gelden geen wettelijke
vruchtwisselingseisen.
Vraag 4
Erkent u dat het voor deze teelten noodzakelijk kan zijn dat akkerbouwers en bollentelers
tijdelijk grond huren of uitruilen met melkveehouders?
Antwoord 4
Vruchtwisseling kan op het eigen bedrijf door invulling van het bouwplan met bijvoorbeeld
rustgewassen, maar kan ook in samenwerking met melkveehouders. Op die manier wordt
gewaarborgd dat de grond niet wordt uitgeput en de akkerbouwer of bollenteler ook
in de toekomst op de eigen grond die gewassen kan blijven telen die hij normaliter
op zijn grond teelt bij de uitoefening van zijn landbouwbedrijf. In het beleidsbesluit
over vruchtwisseling worden handvatten gegeven voor de toepassing van de landbouwvrijstelling
als grond tijdelijk uit gebruik is gegeven in het kader van noodzakelijke vruchtwisseling.
Vraag 5 en 6
Klopt het dat bij de beoordeling of sprake is van noodzakelijke vruchtwisseling alleen
wordt gekeken naar het belang van de teelt van de grondeigenaar en niet naar het belang
van de teelt van degene die de grond tijdelijk gebruikt? Zo ja, waarom is voor deze
beperking gekozen?
Waarom kan een akkerbouwer of bollenteler onder voorwaarden wel aannemelijk maken
dat wisselteelt noodzakelijk is voor zijn eigen bedrijfsvoering, terwijl een melkveehouder
die zijn grond hiervoor tijdelijk beschikbaar stelt niet meer aan deze voorwaarden
kan voldoen?
Antwoord 5 en 6
Het klopt dat voor de toepassing van de landbouwvrijstelling beoordeeld moet worden
of vruchtwisseling noodzakelijk is vanuit het perspectief van de grondeigenaar (of
terbeschikkingsteller) bij de uitoefening van het landbouwbedrijf. Melkveehouders
kunnen de landbouwvrijstelling niet toepassen over de periode dat hun grasland ter
beschikking wordt gesteld aan bijvoorbeeld een akkerbouwer. Voor die melkveehouder
is er geen directe noodzaak om het grasland tijdelijk te ruilen voor het behoud van
de bodemkwaliteit van die grond en het gebruik van die grond in de landbouwonderneming.
Gras en maïs zijn geen bodemuitputtende gewassen. Deze voorwaarde volgt uit de wettelijke
systematiek en de jurisprudentie op basis waarvan de landbouwgrond in de eigen landbouwonderneming
gebruikt moet worden voor de toepassing van de landbouwvrijstelling. Als de grond
uit gebruik wordt gegeven aan een ander, bestaat voor de periode dat de grond uit
gebruik wordt gegeven geen recht op toepassing van de landbouwvrijstelling. De uitzondering
op deze regel moet daarom zo worden uitgelegd dat dit alleen mogelijk is voor grond
die zoveel als mogelijk in de eigen landbouwonderneming wordt gebruikt. Voor situaties
waarin sprake is van noodzakelijke vruchtwisseling, inhoudende dat het noodzakelijk
is om de grond uit gebruik te geven om in de toekomst de eigen landbouwonderneming
te blijven uitoefenen met die grond, is sprake van die uitzondering.
Vraag 7
Erkent u dat wisselteelt met grond van melkveehouders kan bijdragen aan het voorkomen
van bodemgebonden ziekten en virussen en daarmee aan het verminderen van het gebruik
van chemische gewasbeschermingsmiddelen?
Antwoord 7
Ja, vruchtwisseling is noodzakelijk om bodemgebonden ziekten en plagen te voorkomen.
Vruchtwisseling kan op het eigen bedrijf door invulling van het bouwplan met bijvoorbeeld
rustgewassen, maar kan ook in samenwerking met andere agrariërs. Vruchtwisseling draagt
bij aan het verminderen van het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen.
Vraag 8
Bent u het ermee eens dat dit maatschappelijke en landbouwkundige voordeel moet worden
meegewogen bij de toepassing van de landbouwvrijstelling? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Het huidige beleidsbesluit over vruchtwisseling en ook de werkafspraak uit 2014 van
de Belastingdienst met Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (hierna: LTO Nederland)
zijn in lijn met de huidige wetgeving en gewezen jurisprudentie en geven een zo ruim
als mogelijke uitleg van het begrip vruchtwisseling bij de toepassing van de landbouwvrijstelling.
Daarbij wordt zoveel als mogelijk rekening gehouden met het maatschappelijke en landbouwkundige
voordeel binnen de ruimte die de wet biedt.
Vraag 9, 10, 11, 12 en 13
Deelt u de zorg dat melkveehouders hun grond niet langer voor wisselteelt beschikbaar
zullen stellen wanneer daardoor een fiscale claim ontstaat die niet kan worden terugverdiend?
Welke gevolgen verwacht u hiervan voor melkveehouders, akkerbouwers en bollentelers?
Heeft u onderzocht hoeveel hectare landbouwgrond door deze strengere voorwaarden naar
verwachting niet langer beschikbaar zal zijn voor wisselteelt? Zo nee, bent u bereid
dit alsnog te onderzoeken?
Deelt u de zorg dat het beperken van de landbouwvrijstelling bij uitgebruikgeving
ertoe kan leiden dat gewassen vaker op dezelfde percelen worden geteeld, waardoor
de ziekte- en virusdruk en het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen kunnen
toenemen? Zo ja, hoe gaat u dit voorkomen?
Kunt u toezeggen dat de landbouwvrijstelling van toepassing blijft wanneer grond in
het kader van noodzakelijke wisselteelt tijdelijk wordt uitgeruild tegen vervangende
grond, zodat het beteelde areaal op peil kan blijven en het gebruik van chemische
gewasbeschermingsmiddelen kan worden beperkt?
Bent u bereid de voorwaarden zo aan te passen dat tijdelijke uitgebruikgeving door
een melkveehouder voor noodzakelijke wisselteelt niet leidt tot verlies van de landbouwvrijstelling
over de betreffende periode? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9, 10, 11, 12 en 13
Het is denkbaar dat een melkveehouder vanwege gedeeltelijk verlies van de landbouwvrijstelling
de eigen grond niet beschikbaar wil stellen voor de ruil van grond met een akkerbouwer,
terwijl die akkerbouwer de grond wel nodig heeft ter tijdelijke vervanging van die
grond waarvoor vruchtwisseling noodzakelijk is. Of dit ook daadwerkelijk plaatsvindt
en wat de gevolgen daarvan zijn voor grond van een akkerbouwer en melkveehouder, is
ons niet bekend. Als ook de grond die de melkveehouder uit gebruik geeft aan een akkerbouwer
of bollenteler onder het bereik van de landbouwvrijstelling zou moeten vallen, vergt
dat een wettelijke aanpassing van de landbouwvrijstelling. Een dergelijke aanpassing
ligt vanwege de uitkomsten van de evaluatie van de landbouwvrijstelling echter niet
voor de hand. We benadrukken dat het huidige beleidsbesluit een zo ruim als mogelijke
uitleg geeft van het begrip vruchtwisseling bij de toepassing van de landbouwvrijstelling.
Het blijft mogelijk voor melkveehouders om grond ter beschikking te stellen aan anderen.
Voor die korte periode is de landbouwvrijstelling weliswaar niet van toepassing, maar
dat betekent niet dat de gehele waardeontwikkeling van de grond niet langer meer is
vrijgesteld onder de landbouwvrijstelling. De landbouwvrijstelling blijft van toepassing
over de waardeontwikkeling in de periode dat deze in de eigen landbouwonderneming
werd gebruikt en ook aan de overige wettelijke voorwaarden is voldaan.
Vraag 14
Deelt u de zorg dat de huidige voorwaarden nadelig kunnen uitpakken voor de voedselzekerheid
en sierteeltsector? Kunt u uw antwoord onderbouwen?
Antwoord 14
Op dit moment is niet bekend in hoeverre melkveehouders terughoudend zijn om grond
uit te ruilen met akkerbouwers in het kader van wisselteelt. Voor akkerbouwers en
bollentelers is in samenwerking met melkveehouders wisselteelt vaak een onderdeel
van het bouwplan met als doel de bedrijfsvoering op dezelfde oppervlakte te kunnen
continueren. Indien zij geen afspraken kunnen maken met melkveehouders over wisselteelt,
zullen zij hun bedrijfsvoering hierop moeten aanpassen.
Vraag 15
Erkent u dat de regeling ook de extensivering van de melkveehouderij kan bemoeilijken,
doordat de vraag naar geschikte wisselteeltgrond en daarmee de grondprijs verder kan
stijgen? Hoe gaat u voorkomen dat melkveehouders hierdoor moeilijker extra grond kunnen
verwerven?
Antwoord 15
Voor melkveehouders bestaat in beginsel geen noodzaak tot grondruil, aangezien bij
de teelt van gras geen sprake is van een verplichte vruchtwisseling. Hierdoor kan
de prikkel om grond beschikbaar te stellen aan andere sectoren, zoals de akkerbouw,
mogelijk beperkter zijn wanneer tijdens de periode van uitgebruikgeving de landbouwvrijstelling
mislopen. In hoeverre zij daadwerkelijk minder bereid zijn hun grond uit gebruik te
geven aan akkerbouwers is niet bekend.
Vraag 16
Wat gebeurt er bij een bedrijfsoverdracht binnen de familie met een fiscale claim
die is ontstaan doordat grond tijdelijk voor wisselteelt uit gebruik is gegeven? Kan
deze claim worden doorgeschoven naar de bedrijfsopvolger en, zo ja, onder welke voorwaarden?
Antwoord 16
Vruchtwisseling speelt ook een rol bij de toepassing van de bedrijfsopvolgingsregeling
in de schenk- en erfbelasting (BOR) en de doorschuifregeling voor het aanmerkelijk
belang (DSR ab) bij schenking of vererving van een landbouwonderneming. Onroerende
zaken die ter beschikking worden gesteld aan een ander komen sinds 1 januari 2024
niet langer in aanmerking voor de BOR en DSR ab, de zogenoemde vastgoedmaatregel.
Er geldt echter een uitzondering op deze maatregel voor de terbeschikkingstelling
van los land in het kader van teelten waarvoor vruchtwisseling noodzakelijk is als
bedoeld in de teeltpachtwetgeving zoals opgenomen in titel 5 van Boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek (BW).8 Teeltpacht wordt beoordeeld vanuit het perspectief van de pachter (of gebruiker van
de grond). Bepaalde gewassen zoals gras of maïs zijn uitgezonderd van de teeltpachtwetgeving,
omdat voor deze gewassen vruchtwisseling niet noodzakelijk is. Als een akkerbouwer
grond verpacht aan de melkveehouder die hier gras of maïs op teelt, kan geen teeltpachtovereenkomst
worden gesloten. De BOR en DSR ab zijn dan niet van toepassing. In de kabinetsreactie
op de motie Grinwis is aangegeven dat onderzocht wordt of de uitzondering op de vastgoedmaatregel
op dit punt kan worden verruimd.9 De insteek is om te komen tot een verruiming die bewerkstelligt dat bij uitruil van
grond tussen akkerbouwers en melkveehouders de uitzondering op de vastgoedmaatregel
ook gaat gelden voor door akkerbouwers in het kader van noodzakelijke vruchtwisseling
verpachte grond. In de Fiscale Verzamelwet 2028 zal hiertoe een maatregel worden uitgewerkt.
Vraag 17
Bent u gezien de gevolgen voor reeds gemaakte teeltplannen bereid tijdelijk maatwerk
of een ruimere overgangsregeling toe te passen totdat een structurele oplossing is
gevonden?
Antwoord 17
De invulling van het begrip vruchtwisseling in het huidige beleidsbesluit is op hoofdlijnen
gelijk aan de invulling die daaraan al in de werkafspraak uit 2014 tussen de Belastingdienst
en LTO Nederland is gegeven. De werkwijze die het beleidsbesluit voorschrijft, verschilt
dus niet wezenlijk van de werkwijze die al sinds de genoemde werkafspraak wordt gehanteerd.
In de reeds gemaakte teeltplannen werd al rekening gehouden met of was het in ieder
geval mogelijk om rekening te houden met deze werkwijze. Het beleidsbesluit geeft
een zo ruim als mogelijke uitleg van het begrip vruchtwisseling bij de toepassing
van de landbouwvrijstelling. Zoals aangegeven, ligt het vanwege de uitkomst van de
evaluatie van de landbouwvrijstelling niet voor de hand om de landbouwvrijstelling
aan te passen of te verruimen.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
E. Eerenberg, staatssecretaris van Financiën -
Mede namens
S.P.A. Erkens, staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur