Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Meetelen over het niet-onafhankelijke en niet-vrijblijvende karakter van de Schijf van Vijf

Antwoord van Minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 24 augustus
2026).

Vraag 1

Hoe kunt u volhouden dat de Schijf van Vijf slechts vrijblijvende publieksvoorlichting
is, terwijl het kabinet in haar reactie op rapportages en onderzoeken voeding en alcohol
schrijft dat het verkoopaandeel Schijf van Vijf-producten per supermarkt jaarlijks
wordt gemonitord, gepubliceerd en gebruikt als uniforme maatstaf voor de mate waarin
supermarkten bijdragen aan de zogenoemde gezonde keuze?

Antwoord 1

Zoals het kabinet heeft aangegeven in de beantwoording van eerdere Kamervragen van
het lid Van Meetelen (2026Z07617) hecht het kabinet aan individuele keuzevrijheid. Mensen zijn vrij om hun eigen afwegingen
te maken bij het kiezen van hun voedingspatroon. De Schijf van Vijf kan voor mensen
een hulpmiddel zijn om een goed geïnformeerde keuze te maken.

Het kabinet ziet het als taak van de overheid om de gezonde keuze makkelijker te maken.
Hierbij hanteert het kabinet de Schijf van Vijf als leidraad voor gezonde voeding.
De monitor verkoopaandeel Schijf van Vijf producten in de supermarkt is een middel
om inzichtelijk te maken welke bijdrage supermarkten leveren om de gezonde keuze in
de supermarkt makkelijker te maken. Het is aan de supermarkt hoe die hier op wil sturen,
via aanbod, marketing, positionering of prijzen. De opzet van deze monitor is afgestemd
met de supermarkten.

Vraag 2

Erkent u dat een advies ophoudt vrijblijvend te zijn zodra de overheid supermarkten
publiekelijk langs dezelfde meetlat legt, percentages per supermarktketen publiceert
en vervolgens op basis van die meting «concrete afspraken» wil maken over vergroting
van het verkoopaandeel Schijf van Vijf-producten? Zo nee, waar ligt voor u dan nog
de grens tussen vrijblijvende informatie en beleidsmatige sturing?

Antwoord 2

Nee, dat ziet het kabinet anders. De adviezen van het Voedingscentrum zijn vrijblijvend
voor de consument. Consumenten zijn vrij een eigen afweging te maken bij het kiezen
van hun voedingspatroon.

De inzet van het kabinet is om de gezonde keuze makkelijker te maken. Dit vraagt een
verschuiving van de verhouding gezond-ongezond in zowel productaanbod als de marketing
ervoor, aangezien deze nu overwegend ongezond zijn. Hiervoor is een indeling nodig
voor wat kan worden gezien als een gezond en ongezond product. Het kabinet kiest ervoor
de criteria van de Schijf van Vijf hiervoor te gebruiken.

Vraag 3

Hoe kunt u spreken van onafhankelijkheid, terwijl het Voedingscentrum volledig afhankelijk
is van overheidsfinanciering, zijn plannen moet laten aansluiten op beleidsdoelen
van de overheid, zich richting subsidieverstrekkende ministeries moet verantwoorden
en bij verlies of verlaging van subsidie direct minder invloed kan uitoefenen via
scholen, zorg, wijkbijeenkomsten en andere kanalen?

Antwoord 3

Met de onafhankelijkheid van het Voedingscentrum doelt het kabinet op de (wetenschappelijk
onderbouwde) inhoud van hun informatie. Het kabinet waakt ervoor dat ministeries invloed
uitoefenen op inhoudelijke informatie of advisering. Financiering van de overheid
maakt het mogelijk dit inhoudelijk onafhankelijke advies te ontwikkelen en in bepaalde
mate te verspreiden en onder de aandacht te brengen.

Vraag 4 en 5

Erkent u dat er sprake is van een kunstmatige scheiding wanneer het kabinet zich beroept
op het «onafhankelijke» oordeel van het Voedingscentrum over welke producten wel of
niet in de Schijf van Vijf vallen, terwijl dat oordeel vervolgens door hetzelfde kabinet
wordt gebruikt voor monitors, beleid, afspraken met supermarkten, productverbetering
en mogelijke wettelijke beperkingen op kindermarketing?

Hoe kunt u stellen dat de Schijf van Vijf geen normerend instrument is, terwijl producten,
supermarkten, marketinguitingen en zelfs baby- en kindervoeding in kabinetsstukken
worden beoordeeld aan de hand van de vraag of zij wel of niet voldoen aan de richtlijnen
van de Schijf van Vijf, waarna het kabinet spreekt over zorgwekkende uitkomsten, noodzakelijke
verbetering van het aanbod en verdere inzet richting bedrijfsleven en Europese regelgeving?

Antwoord 4 en 5

Nee, het kabinet ziet dit als een scheiding tussen enerzijds wetenschappelijk onderbouwde
inhoudelijke advisering door experts en anderzijds de politieke keuze om deze indeling
wel of niet te gebruiken in beleidsmaatregelen.

Vraag 6

Bent u bereid voortaan eerlijk te erkennen dat de Schijf van Vijf in de praktijk geen
losstaand, onafhankelijk en vrijblijvend voedingsadvies is, maar een door de overheid
gefinancierde beleidsnorm die via het Voedingscentrum, RIVM-monitors, supermarktafspraken,
productverbetering, scholen, zorginstellingen en regelgevingstrajecten wordt ingezet
om burgers, instellingen en bedrijven in een door de overheid gewenste richting te
sturen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Nee, zoals hierboven is aangegeven is de Schijf van Vijf een vrijblijvend advies voor
de consument. Het kabinet kiest ervoor om deze indeling wel of niet te hanteren bij
beleidsmaatregelen. Vanwege eenduidigheid kiest het kabinet bij indelingen voor wat
gezonde en minder gezonde producten zijn, waar mogelijk en passend voor de indeling
volgens de Schijf van Vijf.