Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Straatman en Van den Brink over het bericht 'Van vrouwenmars tot kindermars’

Antwoord van Minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 29 juni 2026)Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2120

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Van vrouwenmars tot kindermars: wat de asielprotesten
zeggen over de normalisering van extreemrechts»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de zorgen dat rechts-extremistische groepen bewust maatschappelijke onrust
proberen aan te wakkeren rondom asielopvang om hun extreemrechtse ideologie breder
te verspreiden?

Antwoord 2

Ja, die zorgen deel ik. De AIVD en NCTV constateren dat rechts-extremisten de afgelopen
jaren vaker toegang krijgen tot en zich consequent mengen in verschillende maatschappelijke
debatten. Verschillende rechts-extremisten en organisaties in Nederland zijn doelbewust
bezig met het gangbaarder maken van het rechts-extremistische narratief in Nederland.
Dit is een zeer zorgelijke ontwikkeling. Façadepolitiek is hier onderdeel van. Hierbij
gebruiken zij een verhulde vorm van hun denkbeelden, die op het eerste gezicht acceptabel
zijn voor een grotere groep. Dit doen zij bewust; hiermee bereiken zij potentieel
meer mensen, zoals bezorgde burgers. Dit doen zij onder andere door het beïnvloeden
van het online debat en propaganda in de publieke ruimte, aansluiten bij en kapen
van demonstraties, het zoeken naar internationale samenwerking en toenadering tot
uiterst rechts.

Vraag 3 t/m 7

Welke signalen zijn bij u bekend over de betrokkenheid van extreemrechtse groeperingen
bij lokale protesten tegen asielzoekerscentra?

Klopt het beeld dat sprake is van rondreizende rechts-extremisten die asieldemonstraties
laten escaleren, vernielingen plegen en politieagenten belagen?

Kunt u inzichtelijk maken welke verschillende rechts-extremistische groepen aanwezig
zijn bij dit soort protesten?

Is bekend of er afstemming tussen de verschillende rechts-extremistische groepen plaatsvindt,
of dat zij geïsoleerd van elkaar handelen?

Zijn de individuele leden van deze groepen in beeld, en is daarbij een overlap te
zien van lidmaatschap van meerdere rechts-extremistische groepen?

Antwoord 3 t/m 7

Sinds de zomer van 2025 hebben er tientallen demonstraties plaatsgevonden tegen immigratie
en de mogelijke komst van asielzoekerscentra (azc). Hierbij was een mix van gewelddadige
en niet-gewelddadige demonstranten aanwezig, van wie sommigen ook beschikken over
rechts-extremistisch of anti-institutioneel-extremistisch gedachtegoed. Een deel van
de demonstraties ging gepaard met rechts-extremistische uitingen.

De mogelijke zichtbaarheid van enkele betrokken groepen draagt bij aan de beeldvorming
van een georganiseerd fenomeen van gewelddadige demonstraties, terwijl de realiteit
wijst op een complex geheel aan sentimenten welke voor sommige demonstranten reden
is om over te gaan het gebruik van geweld.

Er wordt nog onderzoek gedaan naar strafbare feiten. Ik kan geen uitspraken doen over
specifieke groepen of personen die wel of niet aanwezig zouden zijn geweest bij de
protesten rondom azielzoekerscentra.

Vraag 8

In hoeverre worden leden van deze groepen die zich misdragen tijdens demonstraties
opgespoord en veroordeeld? Is de pakkans hierbij hoog genoeg volgens u?

Antwoord 8

De opsporingsinstanties spannen zich ten volste in voor de opsporing en vervolging
van strafbare feiten gepleegd tijdens de rellen bij de asielzoekerscentra. Het Openbaar
Ministerie (OM) heeft op 20 mei jl. aangegeven dat in 2026 meer dan vijftig aanhoudingen
zijn verricht naar aanleiding van rellen bij asielzoekerscentra en dat de verwachting
is dat er meer aanhoudingen zullen volgen. Ik meen dan ook dat de pakkans hoog genoeg
is.

Vraag 9 en 10

Op welke manier kunnen rechts-extremistische leden van groepen die eerder zijn veroordeeld
voor (het aanzetten tot) geweld, vernielingen en agressie bij protesten geweerd worden
van toekomstige georganiseerde acties waarbij ordeverstoring en geweld de bovenhand
voeren, en vreedzaam demonstreren ver te zoeken is?

Welke preventieve maatregelen kunnen extra worden genomen te voorkomen dat dergelijke
rondtrekkende rechts-extremistische groepen de lokale demonstraties gijzelen?

Antwoord 9 en 10

Op grond van de Wet openbare manifestaties (Wom) heeft de burgemeester de bevoegdheid
om een demonstratie te beperken of in het uiterste geval zelfs te verbieden of te
beëindigen. Dat kan alleen als dat noodzakelijk is ter bescherming van de gezondheid,
in het belang van het verkeer, of ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.
Waar noodzakelijk en proportioneel kan opgetreden worden tegen strafbare feiten die
tijdens een demonstratie plaatsvinden. Een demonstratie komt bovendien alleen bescherming
van art. 9 Gw en art. 11 EVRM toe, wanneer deze vreedzaam is.2 Demonstranten die geweld gebruiken, komen geen bescherming van het demonstratierecht
toe.

Het is gebruikelijk dat de politie informatie (vanuit verschillende bronnen, binnen
de huidige wettelijke kaders) verstrekt in de driehoek t.a.v. het aantal te verwachten
deelnemers en of er bijzonderheden zijn waar rekening mee gehouden moet worden. Dat
is cruciaal in de duiding en om een inschatting te kunnen maken van de impact en mogelijke
risico’s in het kader van de openbare orde en om vervolgens de juiste (veiligheid)maatregelen
te kunnen treffen.

Op het moment dat er signalen zijn van extremistisch gedachtegoed, kan een persoon
worden opgenomen in de persoonsgerichte aanpak radicalisering. Dit is een lokale aanpak
waarbij gemeente, politie, OM en zorgverleners samenwerken om tot een mix van interventies
te komen. Lokale professionals kunnen hulp krijgen om signalen te herkennen, bijvoorbeeld
door de training rechts-extremisme te volgen van het Rijksopleidingsinstituut tegengaan
Radicalisering of hulp en advies in te winnen van het Landelijk Steunpunt Extremisme.

Vraag 11

Welke rol spelen online platforms en Telegramgroepen volgens u bij de mobilisatie
en radicalisering rondom anti-asielprotesten?

Antwoord 11

Het is lastig inzichtelijk te maken hoe groot de rol is van online platformen bij
de mobilisatie en radicalisering rondom anti-asielprotesten. In algemene zin hebben
ernstige verstoringen van de openbare orde steeds vaker hun wortels in het online
domein of worden ze van daaruit aangejaagd of versterkt. In het online domein is dan
ook veel informatie te vinden over ernstige verstoringen die essentieel is voor de
politie en de burgemeester om hun taak ter handhaving van de openbare orde naar behoren
te kunnen uitoefenen. Daarom werk ik aan een wettelijke grondslag voor informatievergaring
door de politie voor het voorkomen en/of beëindigen van ernstige openbare-ordeverstoringen.
De politie mag dan, binnen bepaalde waarborgen, online gegevens vergaren als daarmee
een meer dan beperkte inbreuk wordt gemaakt op de persoonlijke levenssfeer. Hiervoor
ligt het wetsvoorstel gegevensvergaring openbare orde voor advies bij de Raad van
State. Het wetsvoorstel gaat over het verzamelen van persoonsgegevens uit publiek
toegankelijke bronnen. Ondertussen wordt een tweede tranche van het wetsvoorstel,
voor toegang tot besloten groepen, voorbereid. Het advies van de Raad van State is
ook relevant voor dit binnenkort op te starten wetstraject inzake de bevoegdheid voor
de politie om in besloten chatgroepen te kijken. Het streven is om het wetsvoorstel
over de besloten groepen in de tweede helft van 2026 in consultatie te brengen. Dit
is mede afhankelijk van het advies dat ik ontvang van de Raad van State op het wetsvoorstel
gegevensvergaring openbare orde.

Vraag 12

Bent u bereid te onderzoeken of sprake is van landelijke coördinatie tussen extreemrechtse
actiegroepen die actief zijn bij lokale asielprotesten?

Antwoord 12

De politie doet op dit moment onder het gezag van het OM onderzoek naar mogelijk strafbare
handelingen tijdens de asielprotesten.

In algemene zin geldt dat de AIVD, op basis van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten,
onderzoek kan doen naar personen dan wel organisaties waarvan een ernstig vermoeden
bestaat dat zij een dreiging vormen voor de nationale veiligheid.

Vraag 13

In hoeverre kunnen uitingen die bijdragen aan het normaliseren van rechts-extremistisch
gedachtegoed onder de huidige wetgeving strafbaar zijn, ook wanneer deze verhuld plaatsvinden?

Antwoord 13

Het Wetboek van Strafrecht kent verschillende strafbaarstellingen waarmee in het openbaar
gedane uitingen (waaronder ook het tonen van bepaalde afbeeldingen of symbolen) strafrechtelijk
kunnen worden aangepakt, zoals opruiing, groepsbelediging en het aanzetten tot haat,
discriminatie of geweld. Het is echter afhankelijk van de precieze omstandigheden
van het concrete geval of een bepaalde uiting strafbaar is. Daarbij speelt onder meer
de context waarin de betreffende uiting is gedaan, de kennelijke bedoeling van de
uiting, de doelgroep waarop de uiting was gericht, de plaats of gelegenheid waar de
uiting wordt gedaan en de associatie die een bepaalde uiting kan oproepen, een rol.
Daarbij kan ook in ogenschouw worden genomen of de openbare uiting op een verhullende
manier is gedaan.

Het bovenstaande geldt ook voor uitingen die bijdragen aan het normaliseren van rechts-extremistisch
gedachtegoed. Het is aan het Openbaar Ministerie om te beoordelen of in een concreet
geval strafrechtelijke vervolging moeten worden ingesteld. Het uiteindelijke oordeel
over de strafbaarheid is aan de rechter.

Vraag 14

Welke maatregelen worden genomen om burgemeesters en lokale driehoeken beter te kunnen
ondersteunen bij demonstraties waarbij signalen bestaan van radicalisering, geweld
en intimidatie?

Antwoord 14

Het aanpakken van radicalisering richting extremisme of terrorisme begint bij het
herkennen van zorgelijke signalen. Om dit te kunnen signaleren, is het belangrijk
dat lokale partners beschikken over de juiste kennis en vaardigheden, en een goed
netwerk. Gemeenten, politie en andere professionals spelen hierin een cruciale rol.
Gemeenten worden hierin ondersteund door middel van de Versterkingsgelden die het
Rijk jaarlijks aan hen beschikbaar stelt. Met deze gelden worden onder andere lokale
professionals getraind om hun kennis en vaardigheden in het tegengaan van radicalisering
en extremisme en het herkennen van signalen te vergroten. Lokale partners worden bovendien
actief meegenomen in de ontwikkelingen in de dreiging, zoals die beschreven staan
in het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. Daarnaast biedt de NCTV mogelijkheden
aan om kennis te delen over fenomenen van radicalisering. De NCTV heeft een team met
lokaal adviseurs die hierin kunnen faciliteren.

In samenwerking met het Rijk zet de VNG ondersteuningsteams op die gemeenten ondersteunen
in een aantal aspecten rondom het openen van asielzoekerscentra. Denk hierbij aan
communicatie, participatie, openbare orde en veiligheid en bestuurlijke advisering.
Dit kan gemeenten ondersteunen in de omgang met onder meer demonstraties.

In het geval van (verwachte) risicovolle demonstraties, kan de politie een binnen
de voor hun geldende wettelijke kaders analyse uitvoeren. Dergelijke analyses worden
gedeeld in de lokale driehoek ter voorbereiding op de demonstraties. Verder blijft
het handelingsperspectief beperkt tot wat tijdens een demonstratie gebeurt of is gebeurd.
Graag verwijs ik u ook naar het antwoord op vragen 9 en 10.

Vraag 15

Hoe beoordeelt u de waarschuwing van de NCTV dat het niet expliciet benoemen van rechts-extremistische
motieven kan bijdragen aan verdere normalisering van extremistisch gedachtegoed?

Antwoord 15

Het kabinet neemt die waarschuwing ter harte en zet zich in voor het beschermen van
de nationale veiligheid tegen alle dreigingen die onze vrije Nederlandse samenleving
kunnen ondermijnen. In het coalitieakkoord wordt dan ook expliciet stilgestaan bij
de dreiging van rechts-extremisme en de normalisering hiervan.

Vraag 16

Hoe wordt voorkomen dat inwoners met oprechte zorgen over het plaatsen van asielzoekers
worden meegezogen in rechts-extremistische of antidemocratische bewegingen?

Antwoord 16

Mensen die op een vreedzame manier samenkomen om hun zorgen te uiten richting de (lokale)
overheid hebben het volste recht deel te nemen aan een demonstratie. Ook zijn er informatieavonden
waarbij gemeenten, het COA en indien nodig de politie de plannen, veiligheid, leefbaarheid
en het verloop van de opvang toelichten. Wanneer oprechte zorgen omslaan in extremistische
uitingen, bestaat een breed instrumentarium om extremisme tegen te gaan.

Sinds twee jaar is de Nationale Extremismestrategie van de Ministers van Justitie
en Veiligheid, Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid van kracht.
Hierin wordt een integrale inzet beschreven: van vroege preventie, tot het beschermen
van bestuurders en hard optreden bij excessen. Deze strategie is van toepassing op
alle vormen van extremisme, waaronder rechts-extremisme. De NCTV volgt de ontwikkelingen
rondom rechts-extremisme nauwlettend om zo de ideologie-neutrale aanpak te kunnen
versterken waar nodig.

Op het moment dat er signalen zijn van rechts-extremistisch gedachtegoed, kan een
persoon worden opgenomen in de persoonsgerichte aanpak radicalisering. Dit is een
lokale aanpak waarbij gemeente, politie, Openbaar Ministerie en zorgverleners samenwerken
om tot een mix van interventies te komen. Lokale professionals kunnen hulp krijgen
om signalen specifiek op het gebied van rechts-extremisme te herkennen door trainingen
te volgen van het Rijksopleidingsinstituut tegengaan Radicalisering. Sinds 2023 is
er een online Symbolenbank beschikbaar, die professionals kunnen gebruiken om rechts-extremistische
en rechts-terroristische verschijningsvormen te herkennen. Deze Symbolenbank is ontwikkeld
door de NCTV en de Nationale Politie. Tot slot biedt het Landelijk Steunpunt Extremisme
(LSE) hulp en advies aan professionals en burgers in de omgang met radicalisering.
Ook gemeenten kunnen hier terecht met vragen.