Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Moinat over onvrede onder toeslagenouders

Antwoord van Staatssecretaris Eerenberg (Financiën) (ontvangen 23 juni 2026). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2050.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht waarin wordt gesteld dat gedupeerde ouders die hun vaststellingsovereenkomst
willen laten herzien eerst (grote delen van) ontvangen bedragen zouden moeten terugbetalen?1 Klopt deze weergave van de huidige praktijk, en hoe verhoudt dit zich tot het civielrechtelijke
uitgangspunt dat bij dwaling niet zonder meer sprake is van volledige terugbetaling,
maar van het opheffen van het zogenoemde dwalingsnadeel?

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met het bericht in de Telegraaf van maandag 4 mei 2026. De weergave
dat gedupeerde ouders eerst (grote delen van) het ontvangen bedrag terug moeten betalen,
is onjuist.

Gedupeerde ouders die zorgen of vragen hadden over de met de Staat gesloten vaststellingsoverkomst
(VSO) hebben hiervoor een verzoek ingediend bij het Ministerie van Financiën. Gedupeerde
ouders hebben dit verzoek kunnen indienen zonder dat daarbij de voorwaarde werd gesteld
dat eerst (delen van) het ontvangen bedrag moest worden terugbetaald.

Ik zie in deze herzieningsverzoeken geen aanleiding om na een door ouders vrijwillig
gekozen en zorgvuldig ontwikkelde schaderoute (namelijk SGH), de VSO aan te passen.

Gedupeerde ouders die zich niet kunnen vinden in dit oordeel, hoewel ik dat betreur,
kunnen zich wenden tot de civiele rechter. De civiele rechter toetst dan of een gedupeerde
ouder kan bewijzen of sprake is van voldoende gronden om de VSO te herzien dan wel
(gedeeltelijk) te vernietigen als gevolg van een beroep op de novumclausule. Eerder
is met uw Kamer gedeeld2 dat als de rechter besluit dat een VSO nietig/vernietigd is, de uiterste consequentie
is dat de VSO ongedaan wordt gemaakt en de ouder het ontvangen bedrag terug moet betalen.

Het Ministerie van Financiën heeft in de afgelopen weken circa 120 herzieningsverzoeken
ontvangen, waarbij onder andere een beroep wordt gedaan op de «novum-clausule». De
meeste ouders hebben inmiddels een reactie ontvangen op hun verzoek tot herziening.

Vraag 2 en 3

Kunt u uiteenzetten op basis van welke juridische grondslag van ouders wordt verlangd
dat zij ontvangen bedragen terugbetalen voordat zij een overeenkomst kunnen laten
herzien?

In hoeverre acht u het verenigbaar met het beginsel van effectieve rechtsbescherming
dat ouders eerst financieel moeten terugkeren naar de uitgangssituatie voordat zij
toegang krijgen tot herbeoordeling?

Antwoord 2 en 3

Voor het antwoord op vraag 2 en 3 verwijs ik naar het antwoord op vraag 1.

Vraag 4

Klopt het dat in vaststellingsovereenkomsten een zogeheten novumclausule is opgenomen?
Zo ja, hoe wordt deze clausule momenteel toegepast in situaties waarin nieuwe informatie
uit de datakluis beschikbaar komt?

Antwoord 4

Het klopt dat in de VSO’s een novumclausule is opgenomen. Op grond van deze clausule
kunnen gedupeerde ouders die via de SGH een dergelijke overeenkomst hebben gesloten,
een verzoek indienen wanneer zich nieuwe feiten en omstandigheden voordoen. Daarbij
geldt dat sprake moet zijn van een zwaarwegend nieuw feit en/of omstandigheid, waardoor
de uitkomst van de zaak wezenlijk anders zou zijn geweest. In dat geval kan een gedupeerde
ouder de Staat verzoeken om in overleg te treden over de gesloten VSO. De novumclausule
verplicht echter niet tot herziening van de VSO.

Vraag 5

In hoeverre klopt het dat de datakluis documenten bevat die eerder niet betrokken
zijn geweest bij beoordelingen, bezwaarprocedures of herstelroutes, en hoe wordt vastgesteld
of deze documenten alsnog relevant zijn voor individuele dossiers?

Antwoord 5

De datakluis is gevuld met ongestructureerde en ongesorteerde data. De datakluis is
in de jaren 2019 en 2020 gevuld met data vanuit de zogenaamde Q-schijf. Voor de hoogte
van de compensatie in de integrale beoordeling is de data in de datakluis niet relevant,
de integrale beoordeling wordt immers gedaan op basis van gegevens uit applicaties
en systemen van de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen. Waarbij ook geldt dat daar
waar gegevens ontbreken, uitgegaan wordt van het verhaal van de ouder.

Daarnaast geldt dat eventuele aanvullende compensatie is gebaseerd op gebeurtenissen
in het leven van die ouder, bijvoorbeeld een echtscheiding, het verbreken van gezinsrelaties,
het verlies van een baan. Al die ellende die mensen hebben moeten meemaken, zit niet
in de systemen van de Belastingdienst, maar in het leven van die ouders. Dat is het
ouderverhaal en dat zit dus niet in de documenten van de datakluis.

In de Kamerbrief3 van 15 april jl. heb ik al benadrukt dat het aantreffen van gegevens in de datakluis
geen invloed heeft op eerder genomen besluiten waarin ouders als gedupeerde zijn aangemerkt.
Mocht de datakluis desondanks informatie bevatten die in het voordeel is van de ouder,
dan zal dit uiteraard betrokken worden in de besluitvorming.

Vraag 6

Hoe beoordeelt u de situatie waarin ouders na het tekenen van een overeenkomst constateren
dat schadeposten ontbreken, berekeningen onjuist zijn en vergelijkbare schade verschillend
is beoordeeld of later is aangepast?

Antwoord 6

Gedupeerde ouders kiezen zelf om hun aanvullende schade te laten vergoeden via de
Stichting (Gelijk)waardig Herstel (SGH). Dit proces is door SGH speciaal ingericht
voor ouders die zijn geraakt door de toeslagenaffaire.

Een onderdeel van de aanpak van SGH is het feitenrelaas. Dit feitenrelaas wordt samen
met de ouder uitvoerig besproken en gecontroleerd op juistheid en volledigheid. Via
het feitenrelaas heeft een gedupeerde ouder het volledige verhaal kunnen vertellen.
Daarna heeft een onafhankelijke schadeanalist op basis van het uniforme forfaitaire
schadekader een berekening van de schade gemaakt. Deze schadeberekening wordt vervolgens
eveneens uitvoerig met de ouder besproken. Daarbij krijgt de ouder nadrukkelijk de
gelegenheid om onjuistheden te signaleren en aanvullingen of correcties aan te brengen
waar nodig.

Het gehele proces, van feitenrelaas tot schadeberekening, is derhalve uiterst zorgvuldig
ingericht en bevat meerdere waarborgen en controlemomenten om de juistheid en volledigheid
te borgen.

Het gemiddelde forfaitaire bedrag dat een ouder ontvangt via de SGH-route ligt op
bijna € 73.000 (na saldering met IB, peildatum 31 augustus 2025).

Vraag 7

Deelt u de opvatting dat in dergelijke gevallen niet gesproken kan worden van «spijt»,
maar van mogelijk onvolledige of onjuiste besluitvorming?

Antwoord 7

Ik deel deze opvatting niet. Ik sta achter het proces van SGH, waarbij de ouder stap
voor stap wordt meegenomen in het opstellen van het feitenrelaas en de ouder op meerdere
momenten de mogelijkheid heeft om aanvullingen of correcties aan te geven (zie ook
antwoord 6). In de SGH-route staat het verhaal van de ouder centraal. Het doel is
om er samen uit te komen en de gemaakte afspraken vast te leggen in een VSO, met erkenning
en finale closure voor de ouder.

Vraag 8 en 9

Kunt u ingaan op signalen van zowel ouders als de Stichting Gelijkwaardig Herstel
(SGH) dat schade van kinderen in de praktijk niet (volledig) is meegenomen, ondanks
eerdere uitlatingen dat dit onder het begrip «gezin» zou vallen?

Indien blijkt dat schade van kinderen structureel niet is meegenomen, wat betekent
dit volgens u voor de rechtsgeldigheid en de volledigheid van reeds gesloten vaststellingsovereenkomsten?

Antwoord 8 en 9

Zoals eerder met uw Kamer is gedeeld4 is de Staat jegens de gedupeerde ouders aansprakelijk om hun schade als gevolg van
de onterechte terugvorderingen van de Belastingdienst te vergoeden. De wet Hersteloperatie
Toeslagen bepaalt dat de schadecompensatie via de gedupeerde ouder als erkend slachtoffer
verloopt. Die compensatie is voor het hele gezin. Er zijn schadeposten opgenomen in
het uniforme forfaitaire schadekader die zien op de kinderen. In het schadekader is
bijvoorbeeld een post opgenomen, zoals «verlies van gelijke kansen in het gezin» en
een «ontoereikende waarborging levenstandaard kinderen». Eventuele directe schade
van een kind wordt niet vergoed via de SGH-route of MijnHerstel die de ouder doorloopt.

Heeft de ouder inkomensverlies geleden waardoor het kind een studielening moest afsluiten,
dan biedt de aanvullende schaderoute van de ouder schadevergoeding voor dit verlies.5 Mede naar aanleiding van ontvangen signalen, krijgen ouders in het nazorgtraject
van de schadeherstelroute uitleg over hoe ze de schadevergoeding kunnen inzetten,
bijvoorbeeld door bij te dragen aan het aflossen van een studieschuld van hun kind.

Om te erkennen dat ook kinderen binnen het gezin zijn geraakt door de problemen met
de kinderopvangtoeslag, is destijds samen met hen de kindregeling opgezet. De tegemoetkoming
vanuit de kindregeling is inmiddels aan nagenoeg alle kinderen uitbetaald.6

Vraag 10

Op welke wijze is bij het sluiten van deze overeenkomsten gewaarborgd dat ouders volledig
en juist zijn geïnformeerd over hun rechtspositie en mogelijke alternatieven?

Antwoord 10

De gedupeerde ouder kiest vrijwillig voor de SGH-route, om er samen met de Staat uit
te komen. De SGH route is daar op ingericht. De ouder wordt gedurende het gehele proces
geïnformeerd over hun rechtspositie.

Een gedupeerde ouder in de SGH-route ontvangt, na het optekenen van het feitenrelaas
en de daaruit volgende schadeberekening (zie ook antwoord 6) een concept VSO. Hierbij
zit een begeleidende brief met uitleg over de overeenkomst. Zo wordt uitgelegd dat
de gedupeerde ouder zelf beslist of hij/zij de overeenkomst aan wil gaan, en ook wat
het betekent als de ouder er voor kiest om de VSO te tekenen. Hierbij wordt ook uitgelegd
dat de ouder en de Staat tekenen tegen finale kwijting. Ook wordt de ouder gewezen
op de mogelijkheid van het inwinnen van onafhankelijk juridisch advies. Hiervoor is
gesubsidieerde rechtsbijstand mogelijk.

We vragen de ouder om de conceptovereenkomst rustig te bekijken en daarna maakt de
ouder de keuze voor het laten opstellen van een definitieve VSO. Vervolgens hebben
ouders nog een bedenktermijn van zes weken, waarin zij kunnen besluiten de VSO wel
of niet te tekenen.

Vraag 11

In hoeverre was er volgens u sprake van een gelijkwaardige onderhandelingspositie
tussen de overheid en gedupeerde ouders bij het sluiten van deze overeenkomsten?

Antwoord 11

In de SGH-route wordt niet onderhandeld met gedupeerde ouders over hun aanvullende
schade. Op grond van het uniforme forfaitaire schadekader kunnen ouders hun schade
aannemelijk maken waarna de Staat hen een aanbod doet.

Vraag 12

Hoeveel verzoeken tot herziening van vaststellingsovereenkomsten zijn tot op heden
ingediend, en hoeveel daarvan zijn gehonoreerd?

Antwoord 12

Het ministerie heeft tot nu toe circa 120 herzieningsverzoeken ontvangen. Nagenoeg
alle ouders hebben hierop een reactie ontvangen. Waar het verzoek daar aanleiding
toe gaf is, er een gesprek gevoerd met de ouder. Er zijn geen verzoeken gehonoreerd,
omdat de Staat daarvoor in de verzoeken geen aanleiding ziet. De Staat houdt vast
aan de gemaakte afspraken tegen finale kwijting. Als gedupeerde ouders zich niet kunnen
vinden in de uitkomst dat de VSO niet wordt herzien, kunnen zij dit voorleggen aan
de civiele rechter.

Vraag 13

Wordt ouders actief gewezen op de mogelijkheid van herziening op basis van nieuwe
feiten of omstandigheden? Zo ja, hoe?

Antwoord 13

Een gedupeerde ouder wordt actief geïnformeerd over welke omstandigheden mogelijk
kunnen leiden tot een herziening. In de VSO en de begeleidende brief is dit opgenomen.

Vraag 14

Deelt u de mening dat uiteindelijk de rechter bepaalt of en onder welke voorwaarden
een vaststellingsovereenkomst kan worden aangetast of aangepast? Zo ja, waarom wordt
richting ouders dan de indruk gewekt dat terugbetaling vooraf een noodzakelijke voorwaarde
is?

Antwoord 14

Indien ouders een geschil over de VSO voorleggen aan de rechter, dan is het in Nederland
de rechter die beslist of de VSO wordt aangetast dan wel wordt aangepast.

Zoals in het antwoord op vraag 1 reeds aangegeven, is de weergave in het artikel van
de Telegraaf, dat terugbetaling vooraf een noodzakelijke voorwaarde zou zijn, onjuist.

Vraag 15

Bent u bereid om de huidige werkwijze rondom herziening van vaststellingsovereenkomsten
te heroverwegen, zodat recht wordt gedaan aan nieuwe informatie en onvolledige dossiers
zonder dat ouders eerst grote bedragen moeten terugbetalen?

Antwoord 15

Nee, want er is geen aanleiding voor aanpassing. Gedupeerde ouders hebben vrijwillig
gekozen voor schaderoute van SGH. Aan hen wordt op basis van hun eigen verhaal een
aanbod gedaan om te komen tot afronding van hun financiële herstel. Het doel is daarbij
om er gezamenlijk uit te komen via een VSO.

Ouders die daarna menen dat er gronden zijn om de VSO te herzien kunnen zich wenden
tot de civiele rechter.

Vraag 16

Binnen welke termijn worden herzieningsverzoeken op grond van de novumclausule behandeld,
en hoeveel ouders wachten inmiddels langer dan drie maanden op een inhoudelijke reactie?

Antwoord 16

Op nagenoeg alle herzieningsverzoeken is inmiddels een reactie gegeven.