Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bikker over het bericht dat AI-gegenereerde stemhulpen kiezers misleiden

Antwoord van Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
13 maart 2026)

Vraag 1

Bent u bekend met verschillende berichten dat AI-gegenereerde stemwijzers onjuiste
informatie verstrekken en kiezers misleiden, zoals in Gouda, Leiden en De Ronde Venen?1, 2, 3

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de grote zorg dat hier stemadviezen worden gegeven op basis van tal van onjuistheden
en zelfs met niet bestaande partijen?

Antwoord 2

Ik deel uw zorgen over de stemadviezen die door AI-gegenereerde stemhulpen (verder:
AI-stemhulpen) worden verstrekt. Het is van belang dat de adviezen die kiezers van
stemhulpen krijgen betrouwbaar, begrijpelijk en transparant zijn. Met de komst van
AI-stemhulpen zie ik dat deze uitgangspunten onder druk komen te staan. AI-stemhulpen
zijn namelijk stemhulpen die gebouwd zijn op basis van Large Language Models (LLM’s),
bijvoorbeeld keus.nl4 dat claude.ai als basis heeft. Dit soort LLM’s produceert antwoorden door statistisch
te voorspellen wat in de tekst hoort te staan op basis van taalpatronen uit trainingsdata,
niet door deskundig gevalideerde verkiezingsinformatie of lokale programma’s. Daardoor
geven ze antwoorden die op het eerste gezicht vaak goed lijken, maar die niet feitelijk
juist, of neutraal zijn. Zelfs met zeer strikte instructies aan het algoritme, blijven
de antwoorden onbetrouwbaar.

Eerder hebben de Autoriteit Persoonsgegevens en de Vereniging Nederlandse Gemeenten
(VNG) daarom het gebruik van AI-stemhulpen sterk afgeraden.

De ontwikkeling van stemhulpen maakt onderdeel uit van het publieke debat rondom verkiezingen.
Vanwege de neutrale positie die de overheid dient in te nemen in het debat rond verkiezingen,
heeft de overheid tot nu toe geen rol ingenomen met betrekking tot stemhulpen, noch
invloed uitgeoefend op stemhulpen. Dat geldt ook voor door AI gemaakte stemhulpen.
Door het toenemende gebruik van AI-stemhulpen komen uitgangspunten betrouwbaarheid,
begrijpelijkheid en transparantie onder druk te staan. Daarom onderzoek ik of de overheid
in de borging van deze uitgangspunten een rol kan en moet vervullen en zo ja, binnen
welke kaders dat kan. Ik ben voornemens u bij de evaluatie van de Gemeenteraadsverkiezingen
die ik voor de zomer aan de Tweede Kamer zal sturen hier nader over te informeren.

Vraag 3

Welke gevolgen heeft onjuiste informatieverstrekking voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen
en welke aansprakelijkheid geldt er bij het onjuist of onvolledig verstrekken van
informatie?

Antwoord 3

Zie antwoord op vraag 2.

Vraag 4

Al eerder werd door de Autoriteit Persoonsgegevens gewaarschuwd voor de uitkomsten
van AI-gegenereerde chatbots, die meer dan de helft van de tijd PVV en GroenLinks-PvdA
op de eerst plek adviseerden, wat is er met deze bevindingen gedaan? Vindt u dit voldoende,
zo ja waarom?

Antwoord 4

Mede naar aanleiding van dit rapport ben ik in gesprek gegaan met bedrijven die LLM’s
als dienst aanbieden over hun verantwoordelijkheden voor het beschermen van het publiek
debat en het verkiezingsproces. Zoals ik in het antwoord op vraag 2 noem, onderzoek
ik of het wenselijk is of de overheid een rol gaat nemen bij de borging van uitgangspunten
van betrouwbaarheid, begrijpelijkheid en transparantie bij de ontwikkeling van stemhulpen.
In de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezing zal ik u hier verder over informeren.

Vraag 5

Hoe vaak zijn de in de nieuwsartikelen genoemde «stemhulpen» in de afgelopen dagen
geraadpleegd? Hoe verhoudt zich dat tot het aantal kiesgerechtigden?

Antwoord 5

Ik heb daar geen zicht op. Ik verwijs u voor deze cijfers naar de betreffende websites.
Voor de volledigheid wijs ik u erop dat de website keus.nl door de initiatiefnemer
zelf inmiddels offline is gehaald.

Vraag 6

Gaat u na welke initiatiefnemers er achter deze zogenaamde stemhulpen schuil gaan
en met welk oogmerk zij actief zijn? Zo ja, kunt u dit met de Kamer delen? Zo nee,
wie is daar wel voor verantwoordelijk?

Antwoord 6

Zie antwoord op vraag 2.

Vraag 7

Deelt u de grote zorg dat de democratie actief wordt ondermijnd door desinformatie
en dat kwaadwillenden zelfs verder kunnen gaan dan onjuist en onzorgvuldig informeren,
en zelfs manipuleren? Zo ja, kunt en gaat u handhaven? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Ik deel de zorgen over de ondermijning van de democratie door desinformatie. De aanpak
hiervan is voor mij en het kabinet prioriteit. In het rondetafelgesprek over sociale
media en inmenging met de Commissie Digitale Zaken op 4 maart jl. werd er ook op gewezen
dat desinformatie ingezet kan worden om LLM’s te beïnvloeden. Naast de onbetrouwbare
beantwoording van LLM’s door statistisch te voorspellen wat in de tekst hoort te staan
op basis van taalpatronen uit trainingsdata, vormt de desinformatie dus ook een serieus
risico voor de betrouwbaarheid van de informatie die AI stemhulpen geven. Bij de aankomende
gemeenteraadsverkiezingen laten we met verschillende pilots onderzoeken hoe detectie
van buitenlandse desinformatie kan plaatsvinden. Over de uitkomsten van deze pilots
wordt uw Kamer na de gemeenteraadsverkiezingen nader geïnformeerd.

Waar het gaat om de inzet van AI wordt gewerkt aan een wettelijk kader voor het toezicht
in Nederland op de Europese AI-verordening. Bedrijven die diensten leveren die gebruik
maken van LLM’s (zoals chatbots) vallen onder de AI-verordening. Binnen deze verordening
gelden AI-systemen die worden ingezet voor het beïnvloeden van «natuurlijke personen
bij de uitoefening van hun stemrecht bij de verkiezingen of referenda» als hoog risico.
AI-toepassingen die een hoog risico vormen, worden aan strengere regels gebonden.
De uitvoeringswetgeving is op dit moment nog in ontwikkeling. Op dit moment wordt
gewerkt aan de uitvoeringswet die binnenkort in openbare internetconsultatie zal gaan.
Tegelijkertijd hebben ook de aanbieders van de LLM’s zelf een verantwoordelijkheid
om bias en vertekening te voorkomen en systeemrisico’s te mitigeren; daarop wordt
al toegezien door het Europese AI Bureau.

Omdat de huidige nationale wetgeving nog onvoldoende handvatten biedt om het gebruik
van de overige AI-chatbots als stemhulp te reguleren, zet het Ministerie van BZK ook
in op een dialoog met de aanbieders van AI-chatbots en op bewustwording bij kiezers.
Vanwege het internationale karakter van de aanbieders van AI chatbots betrek ik deze
casuïstiek ook bij de gesprekken die ik voer met de Europese Commissie.

Vraag 8

Kunt u deze stemhulpen aansprakelijk stellen, laten aanpassen of zonodig beëindigen?
Zo ja, bent u bereid dat te doen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Zie antwoord op vraag 2.

Vraag 9

Hoe voorkomt u dat deze aanbieders of anderen hiermee doorgaan?

Antwoord 9

Zie antwoord op vraag 2.

Vraag 10

Op welke wijze raadt u kiezers aan zich te informeren, en hoe waarschuwt de regering
burgers voor misleiding en AI-advies waarmee ze knollen voor citroenen aangesmeerd
krijgen?

Antwoord 10

In mijn communicatie inzake de aanstaande gemeenteraadsverkiezing besteed ik aandacht
aan de beperkingen van AI-stemhulpen. Ik benadruk hierin dat een stemhulp slechts
één van de hulpmiddelen is om informatie over de verkiezing en deelnemende kandidaten
te vergaren. Ik adviseer kiezers om daarnaast ook nog andere middelen hiervoor te
gebruiken, zoals het volgen van debatten, het lezen van partijprogramma’s en het met
anderen in gesprek gaan. Daarnaast adviseer ik politieke partijen als zij fouten aantreffen
in een stemhulp om zelf contact op te nemen met de aanbieder van de stemhulp.

Vraag 11

Bent u in overleg met lokale overheden om burgers actief te informeren over online
stemwijzers die misinformatie verspreiden, over aanpassing van deze sites of zonodig
sanctioneren?

Antwoord 11

In de nieuwsbrief van de Kiesraad zijn gemeenten gevraagd om hun inwoners te informeren
over de risico’s van AI-gegeneerde stemhulpen.

Voor wat betreft het aanpassen van deze websites en zo nodig het sanctioneren verwijs
ik u naar mijn antwoord op vraag 2.

Vraag 12

Wie is in Nederland verantwoordelijk voor opsporing en handhaving in deze? Kunt u
inzicht geven welke omvang of de regelgeving voldoende instrumenten geeft om met snelheid
te acteren en of er voldoende capaciteit is?

Antwoord 12

Op dit moment is er in Nederland geen instantie die bevoegd is om tegen AI stemhulpen
op te treden wanneer die niet aan de uitgangspunten van betrouwbare, transparante
en begrijpelijke informatievoorziening voldoen.

Voor de stand van zaken omtrent het juridisch instrumentarium in deze verwijs ik u
naar mijn antwoorden op de vragen 2 en 7.

Vraag 13

Kunt u deze vragen zo spoedig mogelijk beantwoorden en in elk geval laten weten op
welke wijze handhavend wordt opgetreden?

Antwoord 13

Ja.