Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Vermeer over het bericht ‘Oproep gemeente Moerdijk: Eerst geven, dan nemen’

Antwoord van Minister Hermans (Klimaat en Groene Groei), mede namens de Ministers
van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en van Infrastructuur en Waterstaat en
de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (ontvangen 29 januari 2026).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 542.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Oproep gemeente Moerdijk: Eerst geven, dan nemen» van
11 november 2025, waarin de gemeente Moerdijk haar standpunt toelicht over de uitbreiding
van het haven- en industrieterrein in het kader van de nationale Powerport-opgave?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u aangeven op welke feitelijke grondslag de gemeente Moerdijk voornemens is het
dorp Moerdijk op te heffen, en welke stappen tot op heden zijn ondernomen richting
realisatie van dit besluit?

Antwoord 2

In het traject Powerport regio Moerdijk verkent het kabinet samen met de decentrale
overheden, waaronder gemeente Moerdijk, de mogelijkheden voor ontwikkeling van dit
gebied. Het is niet aan het kabinet om namens de gemeente te spreken, maar het kabinet
begrijpt dat de gemeente een voorkeur heeft uitgesproken voor de oostelijke ontwikkelrichting
voor het gebied, omdat zij menen dat ze hiermee op lange termijn de balans tussen
leefbaarheid en economische ontwikkeling het beste kunnen zekerstellen. Het kabinet
heeft op 1 december 2025 aangegeven nog geen voorkeursrichting te kunnen uitspreken
op basis van de bij het kabinet aanwezige uitkomsten van onderzoeken en het participatietraject.
Het kabinet heeft dit toegelicht in een Kamerbrief d.d. 2 december 20251.

Vraag 3

Kunt u aangeven op welke juridische grondslag de gemeente Moerdijk voornemens is het
dorp Moerdijk op te heffen, en welke stappen tot op heden zijn ondernomen richting
realisatie van dit besluit?

Antwoord 3

Op dit moment is er geen juridische grondslag voor een definitief besluit. Het betreft
een bestuurlijke voorkeursrichting vanuit de gemeente.

Vraag 4

Wat is het vastgestelde of vooraf bepaalde besluitvormingsproces?

Antwoord 4

Het besluitvormingsproces voor de ontwikkeling van Powerport Moerdijk staat nog niet
vast. Op een volgend bestuurlijk overleg stellen het kabinet, provincie Noord-Brabant
en de gemeenten Moerdijk, Drimmelen en Geertruidenberg en waterschap Brabantse Delta
vast wat de te doorlopen juridische procedure is.

Vraag 5

Is er aan alle 1.100 inwoners gevraagd of zij weg willen? Zo ja, is er gevraagd onder
welke voorwaarden? Zo nee, gaat u dat wel doen?

Antwoord 5

In aanloop naar het voorgenomen besluit van 1 december 2025, zijn er vanuit de Ontwerptafel
Powerport regio Moerdijk meerdere participatiebijeenkomsten georganiseerd. Tijdens
deze bijeenkomsten zijn inwoners geïnformeerd over Powerport regio Moerdijk en beide
zoekrichtingen. Inwoners, agrariërs, bedrijven en het Havenbedrijf konden aangeven
wat voor hen belangrijk is (hun randvoorwaarden en condities). Er is gesproken met
inwoners welke gevolgen de twee zoekrichtingen hebben voor hen en wat er voor hen
geregeld moet worden mocht één van de zoekrichtingen daadwerkelijk worden gekozen.
De gesprekken hebben plaatsgevonden met inwoners en ondernemers in beide zoekrichtingen:
Zevenbergschen Hoek (24 september 2025), het buitengebied (25 september 2025), Moerdijk
(1 oktober 2025), Zevenbergen (2 oktober 2025) en Klundert (6 oktober 2025). Voor
deze brede bijeenkomsten zijn alle inwoners uitgenodigd. De uitkomst van de participatie
is te lezen op de website van de gemeente2. De inhoud is geverifieerd met verschillende vertegenwoordigingen van inwoners, voordat
deze is meegenomen als input voor het besluit van 1 december 2025.

Er is tot nu toe een zorgvuldig participatieproces doorlopen. Ook in de volgende fase
dient participatie een goede plek te krijgen. Bij de uitwerking van randvoorwaarden
en condities zal ruimte zijn om input van individuele inwoners, agrariërs en bedrijven
te betrekken. Op welke manier dit gaat gebeuren wordt uitgewerkt in het plan van aanpak
voor het vervolgproces.

Vraag 6

Hoe realistisch acht u het zelf dat dit plan binnen 10 jaar doorgaat gezien de onrust
en juridische strijd die dit zal veroorzaken?

Antwoord 6

Het kabinet acht het realistisch dat ruimtelijke ontwikkelingen zullen plaatsvinden.
De eerste energieprojecten vragen nu al of op korte termijn om een keuze om start
van de bouw rond 2030 mogelijk te maken. Deze zijn nodig voor de nationale en regionale
energievoorziening en de verduurzaming van bestaande industrie.

Om ook voor de toekomst voldoende ruimte te kunnen bieden aan een groeiende economie,
is naar verwachting meer ruimte voor bedrijvigheid en energie noodzakelijk. Daarbij
zullen moeilijke keuzes gemaakt moeten worden over functies die zullen verdwijnen
om plaats te maken. Voordat een definitief besluit wordt genomen over waar de ontwikkelingen
plaats moeten vinden, zal een zorgvuldige planologische procedure doorlopen worden
waarbij belanghebbenden, dus ook inwoners en ondernemers in Moerdijk, de mogelijkheid
hebben om in bezwaar en beroep te gaan.

Vraag 7

Erkent u dat dit besluit diep ingrijpt in de levens van de circa 1.100 inwoners van
het dorp Moerdijk, die nu in onzekerheid verkeren over hun woningen, hun gemeenschap
en zelfs over het voortbestaan van het lokale kerkhof?

Antwoord 7

Een eventueel besluit tot opheffing, zoals verwoord in het collegebesluit van de gemeente
Moerdijk richting de gemeenteraad en daarmee de inzet van de gemeente Moerdijk richting
het Bestuurlijk Overleg van 1 december jl., is een ingrijpende keuze met veel impact
voor de lokale gemeenschap. De zorgen en emoties in het gebied zijn invoelbaar en
het kabinet heeft begrip voor de inwoners, ondernemers en agrariërs die al lange tijd
in onzekerheid leven.

Vraag 8

Welke alternatieve plannen anders dan Moerdijk opheffen zijn verkend? Worden deze
alternatieven nog opnieuw beoordeeld vóór het definitieve besluit op 1 december?

Antwoord 8

Zie antwoord op vraag 2, er is nog geen definitief besluit genomen. In een eerdere
fase van de Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk zijn diverse technische verkenningen
uitgevoerd waarbij onder meer is gekeken naar de exacte omvang van de benodigde extra
ruimte en vooral ook waarom die per se in de Powerport Regio Moerdijk gevonden moet
worden, waarom het niet elders in Nederland kan en wat er gebeurt als we geen extra
ruimte bieden. Hierbij zijn verschillende alternatieven voor de uitbreiding van Powerport
Moerdijk verkend. Hieruit zijn de varianten oost en zuidoost overgebleven als realistische
uitbreidingsrichtingen.

Vraag 9

Hoe beoordeelt u het voornemen om Moerdijk op te heffen, mede in het licht van de
grondwettelijke taak van de overheid om de leefbaarheid en het welzijn van haar inwoners
te waarborgen?

Antwoord 9

Op het bestuurlijk overleg van 1 december is geen keuze gemaakt voor een ontwikkelrichting,
dat is aan een nieuw kabinet. Het kabinet heeft respect voor het collegebesluit van
de gemeente Moerdijk om hun voorkeur uit te spreken. Zij staan als lokale overheid
het dichtste bij hun inwoners en achten dit de beste keuze voor hun gemeenschap. De
gemeente heeft dit besluit niet lichtzinnig genomen. Zij stellen dat de oostelijke
richting alleen kan onder zwaarwegende voorwaarden, zoals het in stand houden al dan
niet verbeteren van de leefbaarheid in de gemeente Moerdijk, evenals een goede compensatie
voor bewoners en ondernemers in en rondom het dorp Moerdijk.

Vraag 10

Zijn er landelijke criteria of indicatoren om te beoordelen of de opheffing van een
bestaand dorp, zoals Moerdijk, proportioneel, noodzakelijk en subsidiair is in de
context van de energietransitie?

Antwoord 10

Er zijn geen landelijke criteria. Indien het kabinet en de regio gezamenlijk besluiten
om een voorkeursrichting te kiezen dan is dat op basis van een integrale afweging
van alle belangen en opgaven, waar ook de belangen van ondernemers, inwoners en agrariërs
in het gebied meewegen.

Vraag 11

Zijn de plannen voor Moerdijk nog steeds actueel gezien de ontwikkelingen rondom stagnerende
projecten aangaande windturbines op zee en een dalend vestigingsklimaat waar de Botlek
last van heeft?

Antwoord 11

Ja, de plannen voor windturbines, energie-infrastructuur en verduurzaming van de industrie
zijn actueel. Er zijn meerdere energieprojecten in procedure / in onderzoek waarvan
de bouw rond 2030 begint. Daarbij is Moerdijk een van de locaties die in beeld is
voor aanlandingen voor windparken op zee. Ook verduurzaming en uitbreiding van industriële
bedrijvigheid is actueel. Op 20 juni 2025 is een Kamerbrief3 verstuurd waarin staat aangegeven dat er richting 2050 meer ruimte nodig is voor
de economie, de verduurzaming en het circulair maken van de industrie. Parallel wordt
gewerkt aan het verbeteren van het vestigingsklimaat. Daar spelen verschillende factoren
een rol in, voldoende fysieke- en milieuruimte voor de industrie is daar één van.

Vraag 12

Is er al bekend welke agrariërs te maken zullen krijgen met kabeltracés?

Antwoord 12

Dit verschilt per locatie, niet alle kabel- en hoogspanningstracés liggen al vast.
De tracés voor de Delta Rhine Corridor en de 380kV hoogspanningsverbinding Zuid-West
Oost liggen al vast. Deze zijn te vinden op de respectievelijke projectwebsites4, 5. Tracés voor andere projecten worden de komende jaren vastgesteld.

Vraag 13

Hoe is het draagvlak onder agrariërs voor kabeltracés?

Antwoord 13

Kabeltracés worden gezien als noodzakelijk voor de energievoorziening van Nederland.
Tijdens het participatieproces hebben agrariërs gevraagd om in de aanlegfase zo veel
mogelijk rekening te houden met hun belangen en bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door
zoveel mogelijk te bundelen en zorgvuldig afgewogen trajectkeuzes. Bij de aanlegfase
wordt daarom getracht zo min mogelijk verstoring van de bedrijfsvoering van agrariërs
te veroorzaken.

Vraag 14

Zijn er Rijksmonumenten in Moerdijk aanwezig? Zo ja, wat betekent dit op den duur
als het dorp afgebroken moet worden?

Antwoord 14

Het dorp Moerdijk heeft 1 inschrijving in het Rijksmonumentenregister: de Nederlands
hervormde kerk uit 1815. Hierover zullen afspraken gemaakt worden in de uitwerking
van het nog te nemen besluit over de voorkeursrichting.

Vraag 15

Welke impact heeft dit besluit op de grondkwaliteit en de grondwaarde?

Antwoord 15

Het nemen van een besluit voor de voorkeursrichting heeft geen invloed op de grondkwaliteit.
Voor de grondwaarde in Moerdijk heeft een dergelijk besluit wel gevolgen. Op dit moment
is een garantieregeling van kracht voor woningeigenaren in Moerdijk om de waarde van
de woningen te behouden. Voor de situatie na het vaststellen van een voorkeursrichting
zullen regelingen uitgewerkt worden voor grondeigenaren. De uiteindelijke ontwikkeling
kan wel impact hebben op de grondkwaliteit. Hier moet op een later moment onderzoek
voor plaatsvinden.

Vraag 16

Is er een risicoanalyse beschikbaar over de negatieve effecten (psychosociaal, sociaaleconomisch,
infrastructuur) voor bewoners? Zo ja, kan deze openbaar worden gemaakt? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 16

Deze is nog niet beschikbaar en wordt in 2026 verwacht.

Vraag 17

Welke impact heeft dit besluit op lokale ondernemers en hoe worden zij gecompenseerd?

Antwoord 17

De impact op alle betrokkenen in het gebied is groot, zo ook voor de ondernemers.
In hoeverre dit ook financiële consequenties heeft voor ondernemers is per ondernemer
verschillend. Uitgangspunt voor het kabinet is dat ook ondernemers compensatie dienen
te krijgen voor de geleden schade. Hierover lopen gesprekken tussen betrokken overheden
als onderdeel van de besluitvorming over de uitbreidingsrichting.

Vraag 18

Hoe wordt de emotionele en sociale impact van dit besluit meegewogen, met name voor
ouderen, gezinnen en nabestaanden die geconfronteerd worden met vragen over het behoud
of verplaatsing van graven op het kerkhof?

Antwoord 18

In 2026 zal een analyse gestart worden naar de emotionele en sociale impact van de
keuze voor een van de ontwikkelrichtingen. De uitkomst van deze analyse vormt één
van de bouwstenen voor de nog op te stellen transitiestrategie.

Vraag 19

Welke maatregelen neemt het Rijk om te voorkomen dat woningwaarden kelderen in gemeente
Moerdijk als gevolg van de onzekerheid over de toekomst?

Antwoord 19

Het kabinet ziet in dat woningwaarden, voornamelijk in het dorp Moerdijk, beïnvloed
worden door de ontwikkelingen binnen de Powerport regio Moerdijk en de besluitvorming
van 1 december 2025. Om woningeigenaren de kans te bieden om te vertrekken als zij
dit willen, kunnen zij gebruik maken van de Moerdijkregeling6. Dit is een garantieregeling waarbij huiseigenaren de garantie krijgen dat hun woning
aan de gemeente verkocht kan worden voor 100% (voorheen 95%) van de getaxeerde en
geïndexeerde waarde. De indexatie is gebaseerd op de gemiddelde waardeontwikkeling
van vergelijkbare woningtypen in de provincie Noord-Brabant.

Vraag 20

Welke rol ziet u voor uzelf als Minister van Volkshuisvesting in het bieden van perspectief
aan bewoners van het dorp Moerdijk, gelet op het feit dat 1.100 inwoners op straat
dreigen komen te staan?

Antwoord 20

Het kabinet stelt allereerst dat niemand uit het dorp Moerdijk zomaar op straat komt
te staan. Nederland heeft een groot tekort aan woningen. Tot 2040 moeten in de provincie
Noord-Brabant ongeveer 100.000 woningen gebouwd worden. In het geval het besluit in
juni wordt genomen om ongeveer 500 woningen in Moerdijk te slopen, dan lijkt dat daarmee
strijdig. Echter voor de bouw van deze nieuwe woningen en bedrijven hebben we energie
nodig en hiervoor moet het energienet uitgebreid worden. Daarnaast is er meer ruimte
nodig voor nieuwe bedrijven, de verduurzaming en het circulair maken van de industrie,
ook in de Powerport regio Moerdijk. Dat hiervoor mogelijk 1.100 inwoners moeten wijken,
maakt dat we deze stap niet lichtzinnig zullen zetten. Een principebesluit over de
voorkeursrichting die zal leiden tot opheffen van het dorp Moerdijk zal hand in hand
moeten gaan met afspraken over herhuisvesting en compensatieregelingen.

Vraag 21

Hoe draagt het verdwijnen van het dorp Moerdijk en de mogelijke verdringing van agrarische
bedrijven bij aan het versterken van de brede welvaart, zoals beoogd in de Nota Ruimte
bij de uitbreiding van de Powerport-regio Moerdijk?

Antwoord 21

De uitbreiding van het haven- en industriecluster Moerdijk heeft negatieve effecten
op de omgeving, ongeacht de uitbreidingsrichting. De uitbreiding van het haven- en
industriecluster in oostelijke richting heeft grote gevolgen voor de leefbaarheid
van het dorp Moerdijk en agrarische bedrijven. Uit het participatietraject en technische
analyse blijkt echter dat het alternatief van uitbreiding in zuidoostelijke richting
leidt tot verdringing van meer agrarische bedrijven én aantasting van de leefbaarheid
van meerdere omliggende dorpskernen met meer inwoners. Het dorp Moerdijk raakt dan
ingeklemd door de ontwikkelingen vanuit industrie en energie, waardoor overlast toeneemt
en een leefbaar perspectief onzeker is. Daarbij blijft de kans bestaan dat de discussie
over de houdbaarheid van het dorp op een later moment opnieuw terugkomt. Om de impact
van de uitbreiding te ondervangen en de leefbaarheid in deze regio te versterken hebben
het kabinet en de regio op 1 december afgesproken om een pakket van randvoorwaarden
op te stellen, gegeven de forse impact van de besluitvorming op bewoners (kopers en
huurders), ondernemers en de structurele (sociale) leefbaarheid en brede welvaart
in de omgeving. Dit wordt onderdeel van het besluit over de voorkeur van de ontwikkelrichting,
waarvan het voornemen is dit in juni 2026 te doen, en de vaststelling van het nog
op te stellen gebiedsplan.

Vraag 22

Hoe krijgen bewoners en agrariërs daadwerkelijk invloed op het proces waarin de clusterspecifieke
consequenties en de vertaling van de gekozen richting worden vormgegeven, en hoe wordt
hun inbreng daarbij gewogen ten opzichte van de economische belangen van het havenbedrijf
en de industrie?

Antwoord 22

Bewoners en agrariërs zijn de afgelopen maanden betrokken bij het participatietraject.
De uitkomsten van dit traject worden meegenomen in de huidige en toekomstige besluitvorming.
Voor verdere uitwerking word ook een participatiestrategie opgesteld.

Vraag 23

Kunt u aangeven of en hoe het kabinet bereid is om op voorstel van de gemeente Moerdijk
en haar bewoners gezamenlijk tot een alternatief plan te komen waarbij behoud van
de kern mogelijk is?

Antwoord 23

Het college van de gemeente Moerdijk heeft zelf de stap naar voren gezet door haar
voorkeur uit te spreken voor uitbreiding oostwaarts. De gemeenteraad heeft hiermee
ingestemd met 19 stemmen voor en 3 stemmen tegen. De gemeente heeft aangegeven dat
de uitkomsten van het participatietraject en de technische analyses duidelijk zijn
en wil vooral duidelijkheid geven aan haar inwoners en ondernemers over de voorwaarden
van het te nemen principebesluit.

Vraag 24

Hoe verhoudt het besluit tot opheffing van Moerdijk zich tot het bestaansrecht van
basisschool IBS De Klaverhoek en bent u zich ervan bewust dat hierdoor klassen abrupt
uiteengerukt dreigen te worden?7, 8

Antwoord 24

Het kabinet is zich bewust van het risico van het «leeglopen» van de basisschool wanneer
gezinnen vetrekken. Op dit moment is hiervan nog geen sprake. Indien besloten wordt
tot oostwaartse uitbreiding en overgegaan wordt tot het opkopen van vrijkomende woningen
kan dit wel aan de orde zijn. In de nog op te stellen transitiestrategie zal hier
aandacht aan besteed worden.

Vraag 25

Hoe wordt geborgd dat inwoners van Moerdijk, waaronder ouderen en kwetsbaren, toegang
blijven houden tot zorg in de buurt als het dorp wordt opgeheven en zij noodgedwongen
moeten verhuizen?

Antwoord 25

Op dit moment is nog geen sprake van teruglopende voorzieningen. Indien besloten wordt
tot oostwaartse uitbreiding en overgegaan wordt tot het opkomen van vrijkomende woningen
kan dit wel aan de orde zijn. In de nog op te stellen transitiestrategie zal hier
aandacht aan besteed worden.

Vraag 26

Is het mogelijk dat inwoners die willen blijven dat mogen? Onder welke voorwaarden?

Antwoord 26

Op dit moment is geen sprake van gedwongen vertrek van inwoners. Er is nog geen besluit
genomen. Als wel wordt besloten tot opheffing van het dorp Moerdijk, dan kunnen inwoners
die willen blijven de komende jaren, waarschijnlijk tot 2035, in het dorp blijven
wonen. De eerste werkzaamheden voor energieprojecten vinden plaats rond 2030, de uitbreiding
van het haven- en industriecluster begint naar verwachting pas na 2035.

Vraag 27

Kunt u deze vragen een voor een beantwoorden?

Antwoord 27

Ja, de vragen zijn een voor een beantwoord.