Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Schilder over het bericht dat steeds meer tbs’ers wachten op plek in een kliniek en hiervoor schadevergoeding ontvangen

Antwoord van Staatssecretaris Rutte (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 6 januari
2026)Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 777

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Steeds meer tbs’ers wachten op plek in kliniek en krijgen
schadevergoeding» van de NOS van 6 december 2025?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe lang blijft u nog vasthouden aan het falende tbs-stelsel dat inmiddels structureel
vastgelopen is, terwijl de samenleving wél opdraait voor de fors oplopende kosten,
wachttijden, capaciteitstekorten en bureaucratische chaos? Erkent u dat dit stelsel
niet meer te verdedigen is en dat we het gewoon moeten afschaffen?

Antwoord 2

Nee, deze mening deel ik niet. Het behandelen van ter beschikking gestelden in een
hoog beveiligde kliniek draagt bij aan een veilige samenleving. Na een tbs-behandeling
ligt de zeer ernstige recidive laag, op 3% na twee jaar en op 9% na tien jaar (tbs-gestelden
uitgestroomd met voorwaardelijke beëindiging tussen 2008 en 2021).2 Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) heeft dit onderzocht. Het afschaffen
van tbs zou leiden tot meer recidive omdat deze groep justitiabelen dan onbehandeld
vrij komt na een gevangenisstraf, met mogelijk nieuwe strafbare feiten met nieuwe
slachtoffers tot gevolg. Kortom, ik sta achter het tbs-stelsel en wil het juist versterken
zodat het ook op de lange termijn goed blijft functioneren (zie mijn antwoord op vraag
6).

Vraag 3

Bent u bereid te onderzoeken op welke wijze de huidige krankzinnige schadevergoedingen
aan tbs-veroordeelden, die bij het grote publiek volstrekt onbegrijpelijk zijn, in
zijn geheel kunnen worden afgeschaft?

Antwoord 3

Nee. Het betalen van een passantenvergoeding is verplicht volgens jurisprudentie van
de Hoge Raad en van het Europese Hof van de Rechten van de Mens. Het Europese Hof
stelt dat de wachttijd voor plaatsing in een tbs-kliniek niet te lang mag zijn, omdat
het een serieuze uitholling zou zijn van het recht op vrijheid (artikel 5, eerste
lid van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens). Op basis van deze uitspraak
heeft de Hoge Raad geoordeeld dat het verblijf in een gevangenis langer dan vier maanden
in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek, onrechtmatig is. De norm van vier
maanden is daarna bij wet bepaald in artikel 6.3. Wet Forensische Zorg. Indien plaatsing
binnen vier maanden niet lukt, kan de tbs-gestelde aanspraak maken op een passantenvergoeding.
De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming stelt de hoogte van de vergoeding
vast.3

Vraag 4

Deelt u de mening dat het tijd wordt te erkennen dat het onhoudbaar is dat daders
zich kunnen onttrekken aan een gewone gevangenisstraf door een beroep op ontoerekeningsvatbaarheid
en dat het hoog tijd is om deze schulduitsluitingsgrond af te schaffen zodat ook deze
daders simpelweg worden gestraft in plaats van te worden beloond met een tbs-maatregel?

Antwoord 4

Nee, deze mening deel ik niet. De tbs-maatregel is een combinatie van straf en zorg
voor daders met complexe problematiek, die door de rechter geheel of gedeeltelijk
ontoerekeningsvatbaar worden verklaard. Met de tbs-maatregel onttrekken daders zich
niet aan een gewone gevangenisstraf, maar kunnen zij intensief voor hun stoornis worden
behandeld. Bovendien hebben rechters de mogelijkheid om een combinatievonnis op te
leggen, waarbij een gevangenisstraf en een tbs-maatregel worden gecombineerd.

Vraag 5

Deelt u de mening dat de tbs-maatregel in de praktijk is verworden tot een strategisch
instrument van tbs-advocaten, dat wordt ingezet wanneer vrijspraak of ontslag van
alle rechtsvervolging niet binnen bereik ligt en dat dit strategisch gebruik ertoe
bijdraagt dat rechters de tbs-maatregel steeds vaker opleggen?

Antwoord 5

Nee, deze mening deel ik niet. Ik heb veel vertrouwen in het vermogen van rechters
om zich eigenstandig een oordeel te vormen, op basis van objectieve deskundigenadviezen
van het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) over
een mogelijke ernstige stoornis of gebrekkige ontwikkeling bij de verdachte.

Vraag 6

Wat bent u op korte termijn van plan om te voorkomen dat de kosten fors blijven oplopen?

Antwoord 6

De huidige situatie waarin ruim 260 tbs-gestelden in een gevangenis wachten op een
plek in een tbs kliniek en een passantenvergoeding ontvangen is onwenselijk. Het aantal
passanten is het afgelopen jaar toegenomen, evenals de wachttijd. Hierdoor is ook
de hoogte van de schadevergoedingen gestegen omdat passanten langer moeten wachten
op een plek in een tbs kliniek. Voor de veiligheid van de samenleving en een goede
behandeling is het van belang dat tbs-gestelden tijdig in een tbs kliniek worden geplaatst.

Hiermee worden rechterlijke uitspraken adequaat uitgevoerd, en kunnen tbs-gestelden
zo snel mogelijk worden behandeld.

Om de capaciteitsdruk binnen de tbs het hoofd te bieden, wordt de komende jaren ingezet
op uitbreiden van circa 200 extra plekken op het hoogste beveiligingsniveau. Hiervoor
zijn de benodigde middelen gereserveerd.4 De realisatie van deze uitbreidingen is wel afhankelijk van onder meer vergunningen,
maatschappelijk draagvlak, en voldoende personeel. Daarnaast zet ik in op het verbeteren
van de doorstroom zodat dat tbs-gestelden niet langer dan nodig op de hoog beveiligde
plekken verblijven. Ondanks deze inspanningen zal de capaciteitsdruk in de tbs niet
op korte termijn worden opgelost.