Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Vondeling over het bericht dat 10 procent van de gevangenen ongewenst vreemdeling is

Antwoord van Staatssecretaris Rutte (Justitie en Veiligheid), mede namens de Minister
van Asiel en Migratie (ontvangen 19 december 2025). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2025–2026, nr. 519.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Bijna 10% van alle gevangenen is vreemdeling zonder
geldige verblijfsstatus: 800 gedetineerden kosten tonnen per dag»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe is het mogelijk dat deze vreemdelingen wel eenvoudig ons land binnen kunnen komen,
maar het u niet lukt om ze na criminele feiten ons land weer uit te zetten?

Antwoord 2

De terugkeer van veroordeelde vreemdelingen in de strafrechtketen (VRIS-ers) zonder
rechtmatig verblijf heeft prioriteit in het vertrekbeleid. In 2023 zijn circa 840
VRIS-ers, die in de caseload van de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) zaten, aantoonbaar
vertrokken. In 2024 is dit aantal circa 960.2

VRIS-ers kunnen direct na het uitzitten van hun straf worden uitgezet of vertrekken
soms tijdens het uitzitten van hun straf middels strafonderbreking of strafoverdracht.
Bij strafonderbreking krijgen vreemdelingen de mogelijkheid om tijdens het uitzitten
van hun straf te vertrekken uit Nederland. Aan strafonderbreking is als voorwaarde
verbonden dat, wanneer zij opnieuw naar Nederland reizen, het restant van de straf
moet worden uitgezeten. Bij strafoverdracht is er een verdrag met het land naar welke
de vreemdeling wordt overgedragen en zit de vreemdeling zijn straf uit in dat land.

Evenals bij andere vertrekplichtige vreemdelingen kan het realiseren van vertrek van
VRIS-ers complex zijn. Het kan moeilijk zijn om de identiteit en/of nationaliteit
van vreemdelingen vast te stellen doordat zij geen geldige documenten hebben of weigeren
deze prijs te geven. Daarnaast kan het land van herkomst weigeren de vreemdeling terug
te nemen, vooral wanneer er onzekerheid is over de identiteit en/of nationaliteit
of wanneer er geen diplomatieke samenwerking is tussen Nederland en het betreffende
land van herkomst. Nederland mag voorts geen vreemdelingen uitzetten naar een land
waar deze persoon risico loopt op ernstige schade. Ook juridische procedures, zoals
herhaalde of opeenvolgende asielaanvragen kunnen de uitzetting vertragen of blokkeren.

Desalniettemin lukt het om VRIS-ers vaker aantoonbaar te laten vertrekken dan andere
vreemdelingen uit de caseload van de DTenV. Dit komt voornamelijk doordat al tijdens
de strafrechtelijke detentie aan het vertrek van VRIS-ers kan worden gewerkt.

Vraag 3

Hoeveel criminele vreemdelingen met en zonder geldige verblijfsstatus die eigenlijk
in de cel of een tbs-kliniek hadden moeten zitten lopen er vrij rond?

Antwoord 3

Alle tbs-passanten wachten in het gevangeniswezen op een plaatsing in een tbs-kliniek
en lopen dus niet vrij rond, ongeacht de verblijfsstatus. Als gevolg van de capaciteitsproblematiek
worden momenteel niet alle zelfmelders opgeroepen. Bij deze groep wordt niet de verblijfsstatus
geregistreerd.

Vraag 4

Wat is de exacte dagelijkse kostprijs per illegale gedetineerde, en wat is het totale
bedrag dat deze 800 illegale gedetineerden de Nederlandse samenleving jaarlijks kosten?
Graag een gedetailleerde berekening, inclusief gratis juridische bijstand, dagprogramma’s,
medische zorg en alle overige uitgaven?

Antwoord 4

De kostprijs voor een reguliere plek binnen het gevangeniswezen is € 447,–.3

Een exacte doorvertaling naar jaarlijkse kosten is lastig te maken. Het aantal gedetineerde
vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf heeft door het jaar heen geen vaste omvang.
Ingeschat wordt dat de jaarlijkse kosten tussen de 125 tot 130 miljoen bedragen.4

Vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf die gedetineerd zijn na strafrechtelijke
veroordeling hebben recht op gesubsidieerde rechtsbijstand. De kosten die voor deze
groep worden gemaakt voor juridische bijstand kunnen niet uit de systemen van de Raad
voor Rechtsbijstand worden gefilterd.

Vraag 5

Hoeveel van deze 800 illegale gedetineerden komen uit islamitische landen, en hoeveel
hebben een asielachtergrond? Wilt u dit exact uitsplitsen per land van herkomst en
misdrijf?

Antwoord 5

Bij DJI is niet bekend hoeveel gedetineerden een asielachtergrond hebben. Er wordt
niet geregistreerd of gedetineerden uit een islamitisch land komen. Daarom kan ik
uw vraag niet beantwoorden.

Vraag 6

Deelt u de mening dat het falende asiel- en migratiebeleid direct verantwoordelijk
is voor deze oververtegenwoordiging van illegalen in onze gevangenissen? Bent u bereid
om direct de grenzen te sluiten voor asielzoekers en immigranten uit islamitische
landen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Zoals bij uw Kamer bekend, zet dit kabinet in op het beperken van migratie naar Nederland.
De buitengrensprocedures uit het Asiel- en Migratiepact bieden hiertoe handvatten
en het versterken van de Europese buitengrenzen is voor Nederland een belangrijke
prioriteit. Het categorisch sluiten van de Nederlandse grenzen voor bepaalde doelgroepen,
is echter geen realistische of wenselijke oplossing voor het complexe migratievraagstuk.
Op grond van internationale verdragen en afspraken hebben alle asielzoekers recht
op een eerlijke asielprocedure waarin wordt beoordeeld of zij wel of niet recht op
bescherming en dus verblijfsrecht in Nederland dienen te krijgen. Als het gaat om
reguliere migranten dan is er sprake van diverse criteria waar zij aan dienen te voldoen
om toegang te krijgen tot Nederland. Vanzelfsprekend is elke vorm van overlast en
criminaliteit volstrekt onacceptabel en zet ik samen met onder meer partijen uit de
migratieketen, de politie, het Openbaar Ministerie en gemeenten in op een harde aanpak
van VRIS-ers. Ook zet ik me in voor het intensiveren van terugkeer van vreemdelingen
zonder verblijfsrecht. De terugkeer van VRIS-ers zonder rechtmatig verblijf heeft
prioriteit in het vertrekbeleid.