Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Houwelingen over de 'politiehandleiding complotdenken'

Antwoord van Minister Van Oosten (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 12 november 2025).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 22.

Vraag 1

Is de interne politiehandleiding «Herkennen, duiden, handelen: complottheorieën en anti-institutioneel gedachtegoed» die ongeveer een week geleden op internet is verschenen authentiek? Met andere woorden,
bestaat deze politiehandleiding?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Voor wie is deze handleiding bestemd? Alleen voor de politie? Of gebruiken andere
organisaties binnen het rijk deze handleiding wellicht ook? Wordt de handleiding ter
beschikking gesteld aan alle politieagenten?

Antwoord 2

Dit document is een interne handreiking van de politie. De politie heeft mij laten
weten dat deze ter beschikking is gesteld aan politiemedewerkers en nauwe relevante
partners binnen het veiligheidsdomein. Dit document was niet bedoeld voor publicatie.
Het is een document om politiemedewerkers te ondersteunen die in hun werk te maken
kunnen krijgen met radicalisering en extremisme dat uit complottheorieën kan voortkomen.
Hoe bepaalde uitingen geduid moeten worden zal altijd beoordeeld moeten worden aan
de hand van alle concrete feiten en omstandigheden.

Overigens heeft de politie laten weten dat zij erkennen dat sommige onderdelen in
de handreiking zonder de juiste context voor verwarring kunnen zorgen. Zij zullen
de handreiking daarom op sommige punten aanpassen.

Vraag 3

Bestaan er volgens u complotten? Staat onze hele geschiedenis eigenlijk niet bomvol
van de complotten, van de opstand van de Batavieren en de moord op Caesar tot de Moord
op het Groot Eiland?2 En kunnen veel van dit soort «complotten», denk bijvoorbeeld aan een bankoveral gepleegd
door de georganiseerde misdaad, redelijkerwijs niet ook bestempeld worden als «kwaadaardig»?

Antwoord 3

Ik verwijs u hiervoor verder naar de jaarverslagen van de AIVD en de Dreigingsbeelden
Terrorisme Nederland van de NCTV.

Vraag 4, 5 en 6

In de politiehandleiding wordt (meermaals) gesproken over het geloof in een «kwaadaardige
elite» dat kenmerkend zou zijn voor «complotdenkers»; kunnen we hieruit concluderen
dat u (net zoals de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) trouwens) van
mening bent dat het narratief over een «kwaadaardige elite» «feitelijk onjuist» is?3

Indien u dit narratief niet op voorhand «feitelijk onjuist» vindt, waarom wordt, in
dat geval dus mogelijke terechte kritiek, op een «kwaadaardige elite» door de politie
gecriminaliseerd als een vorm van «complotdenken»? En hoe kijkt u in dat geval aan
tegen de constatering van de AIVD dat «een narratief over een «kwaadaardige elite»
[...] een feitelijk onjuist wereldbeeld» is?

Indien u van mening bent dat de elite (in ons land) wél goedaardig is, mogen we dan
wellicht aan het kabinet vragen sinds wanneer precies Nederland gezegend is met zo’n
goedaardige elite? Welk jaar vormde het omslagpunt? Of is het kabinet wellicht van
mening dat de elite die Nederland regeerde door de eeuwen heen per definitie altijd
goedaardig moet zijn geweest? Maar hoe verhoudt zich dit dan bijvoorbeeld tot de excuses
die onlangs door het kabinet zijn gemaakt voor de slavernij? Was de elite, die toen
verantwoordelijk was voor de slavernij, «goedaardig» volgens het kabinet? Maar waarom
dan excuses maken? Met andere woorden, sinds wanneer is de elite in ons land volgens
het kabinet goedaardig geworden zoals de AIVD (en indirect ook de politie in dit document)
expliciet beweert?

Antwoord 4, 5 en 6

Het geloof in een «kwaadaardige elite» is een onderkend element van het anti-institutioneel-extremistische
narratief. Ik verwijs u hiervoor verder naar de jaarverslagen van de AIVD en de Dreigingsbeelden
Terrorisme Nederland van de NCTV. Tevens verwijs ik naar de beantwoording van de Kamervragen
met het kenmerk 2025Z15448.

Vraag 7

In de politiehandleiding wordt, als een thema van complotdenkers, ook het World Economic
Forum genoemd, kunnen we daaruit opmaken dat het kabinet van mening is dat het World
Economic Forum «goedaardig» is?

Antwoord 7

Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 8

Indien dat niet het geval is, waarom wordt, in deze politiehandleiding, mogelijk dus
terechte kritiek op het World Economic Forum, verdacht gemaakt als een vorm van «complotdenken»?

Antwoord 8

Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 9

Indien dat wel het geval is, bent u wellicht bekend met de uitspraak van de (voormalige
en recent in opspraak geraakte) oprichter en voorzitter van het World Economic Forum,
Klaus Schwab, waarin hij, met trots stelt, dat de «Young Global Leaders» van het World
Economic Forum wereldwijd «kabinetten hebben gepenetreerd»?4 Kunt u zich voorstellen dat er mensen zijn die een (globalistische) elite die zichzelf
als doel stelt wereldwijd «kabinetten te penetreren», bijvoorbeeld vanuit democratisch
oogpunt, als «kwaadaardig» bestempelen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom wordt dergelijke
kritiek in deze politiehandleiding gecriminaliseerd als een vorm van «complotdenken»?
En wat vindt u van de recente onthulling dat de oprichter van het World Economic Forum,
Klaus Schwab, opzettelijk data in het «Global Competitiveness Report» van het World
Economic Forum liet vervalsen, met als gevolg dat het Verenigd Koninkrijk (VK) niet
steeg van plek zeven naar plek vier, maar een plek op deze ranglijst daalde omdat,
aldus Schwab, «Het VK niet mag verbeteren» aangezien «Dit kan worden gebruikt door
voorstanders van de Brexit.»? Is dit iets wat een «goedaardige» organisatie en elite
zou doen? Of is dit wellicht een voorbeeld van een kwaadaardig complot?5

Antwoord 9

Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 10

Kunnen we uit deze politiehandleiding opmaken dat een oproep om moestuintjes aan te
leggen een indicatie is voor «complotdenken»? Zo nee, waarom worden «moestuinen» expliciet
genoemd in deze handleiding onder het kopje «complotdenken»? Zo ja, is het advies
van oud-staatssecretaris Klijnsma in 2014 aan gepensioneerden om een moestuin te starten6 wellicht volgens deze politiehandleiding een indicatie dat oud-staatssecretaris Klijnsma
mogelijk geneigd is tot «complotdenken»? En is het in dat geval volgens u verstandig,
zoals de politiehandleiding immers vervolgens voorschrijft, om verdere «signalen van
radicalisering» bij oud-staatssecretaris Klijnsma in de gaten te houden? Gaat de politie
dat misschien ook doen?

Antwoord 10

Dat kunt u daaruit niet uit opmaken. Zie ook het antwoord op vraag 2.

De politie heeft laten weten dat in de richtlijn van deze handreiking staat vermeld
dat het geen werkinstructie is, maar dat het voornamelijk gebruikt dient te worden
als hulpmiddel om gesprekken te voeren.

Vraag 11

Wat betekent «CTER-waardig»? Zijn signaleren van «radicalisering» volgens deze handleiding
«CTER-waardig»? Is het correct dat bij signalen van «radicalisering», volgens deze
politiehandleiding en een artikel hierover in de NRC,7 de persoon in kwestie in het kader van de vroegsignalering kan worden geregistreerd
als een «potentiële terrorist»?

Antwoord 11

In het tweede halfjaarbericht politie van 7 december 20238, ben ik uitgebreid ingegaan op de procedure om te komen tot registratie van CTER-incidenten
bij de politie. Ik verwijs u naar dit Kamerstuk.

Vraag 12

Is het correct dat «Fixatie op overheidsinstanties (Belastingdienst, CJIB, (lokale)
bestuurders, RIVM, Jeugdzorg, etc.)» volgens deze politiehandleiding een indicatie
kan zijn van radicalisering? Zo nee, waarom staat deze hierboven geciteerde zin uit
de politiehandleiding dan onder het kopje «Radicalisering»? Zo ja, betekent dit dat
burgers met (felle) kritiek (en daarmee waarschijnlijk ook een «fixatie») op bijvoorbeeld
de Belastingdienst, het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) of de Jeugdzorg,
op basis van deze politiehandleiding, door de politie in het kader van de vroegsignalering
kunnen worden geregistreerd als «potentiële terroristen»?

Antwoord 12

Zie het antwoord op vraag 2, 10 en 11.

Vraag 13

Staan er wellicht ook Kamerleden bij de politie geregistreerd als «CTER-waardig» en/of
als «potentiële terrorist»?

Antwoord 13

Ik heb geen beschikking over deze gegevens en kan hier derhalve geen uitspraken over
doen.

Vraag 14

Kunt u één, slechts één voorbeeld, geven van een «anti-institutioneel extremist» die
is veroordeeld door een rechter voor een of andere vorm van fysiek geweld? Zo ja,
kan de Kamer het vonnis van de rechter in deze zaak toegestuurd krijgen? Zo nee, hoe
verhoudt zich dit dan tot deze politiehandleiding waarin een grote groep burgers wordt
gecriminaliseerd als potentieel «anti-institutioneel extremist»?

Antwoord 14

Het Openbaar Ministerie heeft mij laten weten dat er geen specifieke registratie plaatsvindt
of er in zaken sprake is van anti-institutioneel extremisme.

Vraag 15

Is (inmiddels) wellicht duidelijk (geworden) voor u hoe problematisch deze politiehandleiding
is waarin kritische, zelfdenkende en zelfstandige burgers, door de politie, door de
staat dus, vanwege hun denkbeelden, gedachten en gezichtspunten, worden gecriminaliseerd
als «complotdenkers» en «potentiële terroristen»? Zo ja, wat gaat u met dit inzicht
doen?

Antwoord 15

Zie het antwoord op vraag 2.