Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Eerdmans over het bericht 'Groeiend verzet tegen vrij rond laten lopen van veroordeelden: 'Onaanvaardbaar''

Antwoord van Staatssecretaris Coenradie (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 20 augustus
2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Groeiend verzet tegen vrij rond laten lopen van veroordeelden:
«Onaanvaardbaar»»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Vindt u het laten rondlopen van zo’n 2.000 veroordeelden eveneens onaanvaardbaar?

Antwoord 2

Vanwege capaciteitsgebrek moeten zelfmelders langer wachten voordat zij worden opgeroepen
om hun straf uit te zitten. Zelfmelders zijn veroordeelden waarvan het Centraal Justitieel
Incassobureau heeft bepaald dat zij, op basis van een risicoafweging, hun straf in
vrijheid mogen afwachten. De huidige maatregel betekent niet dat deze straffen niet
ten uitvoer worden gelegd, maar dat de veroordeelde langer moeten wachten voordat
hij wordt opgeroepen om de straf uit te zitten. Dat is geen wenselijke situatie, vooral
niet voor slachtoffers. Ik vind het cruciaal dat daders hun straf niet ontlopen. Het
eerlijke verhaal is echter ook dat de capaciteitsproblematiek een taai en ingewikkeld
vraagstuk is. Vanuit mijn ministerie en de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) wordt
alles op alles gezet om de capaciteit – zowel in termen van personeel als cellen –
verder te vergroten, zodat veroordeelden die hun straf nog niet hebben uitgezeten
zo snel mogelijk kunnen worden geplaatst.

Over het actuele cijferbeeld en ontwikkelingen informeer ik uw Kamer iedere drie maanden.
De eerstvolgende voortgangsbrief verwacht ik eind september, voor het commissiedebat
Gevangeniswezen en TBS op 2 oktober a.s., te verzenden.

Vraag 3

Bent u bereid om zo spoedig mogelijk en grootschalig meerpersoonscellen te gaan realiseren?

Antwoord 3

Daar waar mogelijk wordt maximaal gebruik gemaakt van meerspersoonscellen. Nog meer
meerpersoonscellen is geen oplossing voor de capaciteitsproblematiek. Redenen daarvoor
zijn dat veel gedetineerden op een eenpersoonscel geplaatst moeten worden vanwege
zorg- en veiligheidsrisico’s. Meer gedetineerden op een cel betekent ook dat er meer
personeel benodigd is. Daarnaast zijn de inrichtingen fysiek niet ingericht op meer
meerpersoonscellen,

Vraag 4

In hoeverre verhoogt de zoveelste oproep van politiebonden, slachtofferorganisaties,
het Openbaar Ministerie en het College van procureurs-generaal bij u de noodzaak om
tot een zeer snelle oplossing te komen om veroordeelden hun gevangenisstraffen voortaan
wel uit te laten zitten?

Antwoord 4

De noodzaak om te komen tot oplossingen voor het capaciteitsprobleem bij DJI wordt
door DJI en mijn ministerie voortdurend gevoeld en heeft de hoogste prioriteit. Snelle
oplossingen zijn er niet, maar samen met DJI en andere belangrijke ketenpartners zoek
ik naar tijdelijke en structurele oplossingen. Mijn prioriteit is vrijheidsbenemende
straffen die door de rechter zijn opgelegd zo snel mogelijk ten uitvoer te leggen.
Het belang van slachtoffers en de veiligheid van de maatschappij en personeel van
DJI staan daarbij telkens voorop.

Vraag 5

In hoeverre bent u bezig met een «masterplan» om ex-bewaarders weer in te zetten bij
het beveiligen van gevangenissen en huizen van bewaring, waartoe de politiebond NPB
pleit?

Antwoord 5

DJI richt zich met de werving op de gehele arbeidsmarkt. Daarbij is voormalig DJI-personeel
uiteraard zeer welkom, gelet op de ervaring die zij met zich meebrengen. In de periode
2013–2018 zijn meerdere inrichtingen gesloten. Een fors deel van de personeelsreductie
is toen gerealiseerd door vervroegde pensionering. Bij de sluitingen van gevangenissen
in 2018 is het executieve personeel verplaatst naar andere gevangenissen.

Tegelijk blijkt bij de werving voor de jeugdgevangenis in Veenhuizen ook voormalig
en daarmee ervaren personeel uit de recent gesloten particuliere jeugdgevangenis te
solliciteren.

Vraag 6

Kunt u aangeven in hoeverre er op dit moment (gedeelten) van gevangenisgebouwen leegstaan?
Kunt u aangeven of het gebruik van deze leegstaande gebouwen mogelijk is?

Antwoord 6

In diverse inrichtingen staan afdelingen leeg in verband met noodzakelijke verbouwings-
en verduurzamingswerkzaamheden of vanwege personeelstekort. Deze afdelingen zijn niet
inzetbaar. Op een aantal locaties staan nog leegstaande gebouwen. Ik bezie wat er
benodigd is om dat soort leegstaande gebouwen weer inzetbaar te maken, naast de problematiek
van het personeelstekort.

Vraag 7

Bent u bereid te onderzoeken of het mogelijk is om veroordeelden indien er voor hen
geen cel beschikbaar is per direct werk te laten doen voor de gemeenschap? Deelt u
de mening dat alles beter is dan ze zonder straf thuis te laten zitten?

Antwoord 7

In Nederland bepaalt de rechter welke straf iemand krijgt en is de Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van die straf.
Het is mijn prioriteit om straffen zeker en snel ten uitvoer te leggen, omdat dit
de effectiviteit van straffen in het realiseren van de strafdoelen (vergelding, genoegdoening
en preventie) vergroot. Dat sommige veroordeelden langer dan gebruikelijk op hun gevangenisstraf
moeten wachten vind ik onwenselijk. Zoals in bovenstaande antwoorden toegelicht doe
ik er daarom alles aan om de wachttijden voor zelfmelders te verkorten. Het is echter
niet mogelijk om een zelfmelder in afwachting van zijn of haar gevangenisstraf werk
voor de gemeenschap te laten doen. Dit zou een aanvulling op de door de rechter opgelegde
straf inhouden, waarvoor de wet geen ruimte biedt.