Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Erkens het artikel 'Ingrijpen in energiemarkt noodzakelijk om stroomtekort te voorkomen'

Antwoord van Minister Hermans (Klimaat en Groene Groei) (ontvangen 17 juli 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Ingrijpen in energiemarkt noodzakelijk om stroomtekort
te voorkomen»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe apprecieert u het feit dat verschillende experts en bedrijven uit de energiesector
aangeven dat leveringszekerheid van elektriciteit een blinde vlek is van Nederland?

Antwoord 2

De leveringszekerheid wordt jaarlijks zowel nationaal via de Monitor Leveringszekerheid
van TenneT als ook Europees via de European Resource Adequacy Assessment van alle
nationale netbeheerders samen in ENTSO-E-verband tot tien jaar vooruit goed gemonitord
en indien nodig wordt handelend opgetreden. Ik ben het daarom niet eens met de stelling
dat de leveringszekerheid van elektriciteit een blinde vlek is.

Uit de meest recente Monitor Leveringszekerheid komt naar voren dat er tot en met
2030 geen leveringszekerheidsrisico’s zijn, maar dat de leveringszekerheid in 2033
lager is dan de streefwaarde. Op basis van dit laatste adviseert TenneT om voor de
leveringszekerheid na 2030 een uitvoeringsplan als bedoeld in de elektriciteitsverordening
op te stellen en ik volg dit advies op. Conform de toezegging van mijn ambtsvoorganger
zal ik de Kamer hierover eind 2024 nader informeren.

Vraag 3

Deelt u de mening dat het van groot belang is om tijdens de energietransitie ook voldoende
oog te houden voor leveringszekerheid? Hoe houdt het beleid hier rekening mee?

Antwoord 3

Ja. Het beleid houdt hier rekening mee door inzicht te verschaffen via onder andere
de jaarlijkse monitoring en waar nodig handelend op te treden. De laatste European
Resource Adequacy Assessment laat in vergelijking met Nederland voor Duitsland, België,
Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken minder gunstige waardes zien voor
de leveringszekerheid. De leveringszekerheid van elektriciteit en mogelijke maatregelen
worden de laatste jaren ook in Europees en regionaal verband steeds vaker besproken.

Vraag 4

Deelt u de mening dat in de toekomst de ononderbroken beschikbaarheid van stroom geen
luxeproduct mag worden en dat het aan het kabinet is om hiervoor te zorgen?

Antwoord 4

Ik deel de mening dat de beschikbaarheid van elektriciteit geen luxeproduct mag worden,
maar ben daarbij wel van mening dat de werking van de markt erbij gebaat is dat de
verhouding tussen vraag en aanbod van elektriciteit zich op elk moment vertaalt in
de groothandelsprijs van elektriciteit. Daarbij zullen uren met relatief veel aanbod
van zon en wind en lage groothandelsprijzen afgewisseld worden door uren waarin de
groothandelsprijs hoger is. Deze volatiliteit van de groothandelsprijs is belangrijk,
omdat dit marktpartijen ook de juiste prikkels geeft om bijvoorbeeld de batterij op
te laden of te ontladen of daarmee juist te wachten, of om met elektriciteitsverbruik
in de tijd te schuiven voor bijvoorbeeld warmtebuffers of waterstofproductie.

De leveringszekerheid is niet gebaat bij het ontbreken van dergelijke prikkels; deze
zorgen ervoor dat een deel van de elektriciteitsvraag zich aanpast aan het elektriciteitsaanbod.
Zodra de wind weer aantrekt of de zon weer schijnt, zal de groothandelsprijs weer
dalen en een deel van het elektriciteitsverbruik weer toenemen.

Vraag 5

Hoe wordt voorkomen dat de stroomprijzen in de toekomst op bepaalde momenten steeds
hoger zullen worden doordat er onvoldoende beschikbaarheid is? Hoe gaat u ervoor zorgen
dat consumenten en bedrijven deze prijsstijgingen niet op hun bordje zullen krijgen?

Antwoord 5

Zoals aangegeven in antwoord op vraag 4 is de volatiliteit van de groothandelsprijs
als zodanig van belang voor het aanjagen van investeringen in batterijen en regelbaar
vermogen, die zo kunnen worden terugverdiend. Deze investeringen dempen op hun beurt
de volatiele groothandelsprijzen weer en voorkomen zo te grote uitslagen. Ik zet me
daarbij in om nu en in de toekomst het aantal uren per jaar met extreem hoge (groothandels)prijzen
zoveel mogelijk te beperken. Op dit moment doe ik dat door het opvolgen van het advies
van TenneT ten aanzien van het opstellen en implementeren van het bij mijn antwoord
op vraag 2 genoemde uitvoeringsplan.

Mocht in de toekomst blijken dat er aanvullende maatregelen nodig zijn, dan zal ik
niet schromen om die in te zetten. Daarbij zal dan wel altijd een afweging gemaakt
moeten worden tussen de kosten van dergelijke maatregelen en de baten van de daarmee
te bereiken extra leveringszekerheid.

Vraag 6

Welke acties worden ondernomen om de leveringszekerheid van stroom veilig te stellen,
met name om tekorten op te vangen tijdens de periodes van minder zon- en windenergie?
Welke instrumenten zouden hiervoor kunnen worden ingezet?

Antwoord 6

Zoals aangegeven in mijn antwoord op vraag 2 worden er tot en met 2030 geen risico’s
voor de leveringszekerheid verwacht en dat betekent dat er op dit moment nog geen
aanleiding is om vergaande acties te ondernemen. Op dit moment ben ik, mede in het
licht van het eerdergenoemde advies van TenneT, mogelijke nadere maatregelen aan het
inventariseren en ik zal de Kamer hierover eind dit jaar informeren. Dit is ook in
lijn met de op 5 maart 2024 aangenomen motie van de leden Erkens en Grinwis (Kamerstuk
36 197, nr. 15).

Vraag 7

Andere Europese landen hebben de afgelopen jaren vergoedingssystemen opgezet voor
gas- en kolencentrales zodat die bij kunnen springen indien nodig, wordt hier ook
naar gekeken voor Nederland? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 7

De meest recente resultaten van de Monitor Leveringszekerheid en European Resource
Adequacy Assessment geven mij op dit moment nog geen aanleiding om nu al te besluiten
tot de inrichting van een capaciteitsmechanisme in Nederland. Bij het bezien van eventuele
maatregelen voor de periode na 2030, waarover ik uw Kamer eind dit jaar zal informeren,
zal ik de mogelijke inzet van een dergelijk instrument beschouwen.

Vraag 8

Hoe apprecieert u het marktmechanisme zoals het Verenigd Koninkrijk dat heeft opgezet?
Zou dit ook in Nederland kunnen worden ingevoerd? Wat zou hiervoor nodig zijn en op
welke termijn?

Antwoord 8

Het mechanisme zoals opgezet in het Verenigd Koninkrijk betreft één van de mogelijke
vormen van een capaciteitsmechanisme. Ook in andere landen, zoals bijvoorbeeld België,
worden nu al capaciteitsmechanismen ingezet. Bij mijn nadere analyse van mogelijke
maatregelen zal ik ook deze voorbeelden beschouwen. Om een capaciteitsmechanisme in
welke vorm dan ook te kunnen inzetten, indien dat nodig is, moet op grond van de elektriciteitsverordening
eerst een uitvoeringsplan worden opgesteld. Ook dient eerst te worden aangetoond dat
oplossingen binnen de zogeheten Energy Only Market niet tot het gewenste resultaat
leiden. In de Energy Only Market wordt betaald voor daadwerkelijk geproduceerde en
geleverde elektriciteit op enig moment en dus niet voor het louter beschikbaar hebben
van vermogen om elektriciteit te produceren.

De resultaten van onder meer de Monitor Leveringszekerheid geven mij op dit moment
nog geen aanleiding om uitspraken te doen over de termijn waarbinnen capaciteitsmechanismen
of andere instrumenten gereed zouden moeten zijn.

Vraag 9

In uw Kamerbrief over Leveringszekerheid van elektriciteit (Kamerstuk 29 023, nr. 487) schrijft u dat deskundigen ook hebben benoemd dat de onzekerheden voor de leveringszekerheid
op de lange termijn aanleiding geven tot inzet van capaciteitsmechanismen, welke stappen
onderneemt u om hier uitvoering aan te geven?

Antwoord 9

De in die brief genoemde deskundigen gaven aan dat de onzekerheden voor de langere
termijn aanleiding kunnen geven tot de inzet van capaciteitsmechanismen of andersoortige
instrumenten. In de aangehaalde brief werd daarbij ook aangegeven dat de meeste deskundigen
het daarbij belangrijk vinden om eerst goed en gedetailleerd de (potentiële) leveringszekerheidsproblemen
te identificeren, vervolgens te bepalen welke zekerheden men met een mogelijk capaciteitsmechanisme
wil contracteren en daar uiteindelijk dan het ontwerp op af te stemmen. Met de analyse
waarover ik uw Kamer eind dit jaar zal informeren wil ik hier invulling aan geven,
zonder nu al te besluiten tot de daadwerkelijke inzet van een capaciteitsmechanismen.
Zoals aangegeven is er op dit moment nog geen aanleiding voor een dergelijk besluit.

Vraag 10

Op welke termijn acht u het wenselijk om een capaciteitsmechanisme en/of andere instrumenten
gereed te hebben zodat de leveringszekerheid voldoende geborgd blijft? Wanneer zult
u de Kamer hierover informeren?

Antwoord 10

Zie de antwoorden op de vragen 2, 6 en 8.