Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Erkens over het artikel 'Geen plaats op transportnet voor nieuwe kerncentrales’

Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 18 april 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Geen plaats op het transportnet voor nieuwe kerncentrales»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3 en 4

Waarom zijn de twee nieuwe kerncentrales niet opgenomen in de huidige investeringsplannen
van Tennet richting 2035, ondanks de voorziene bijdrage aan de energietransitie en
de vermindering van CO2-uitstoot?

Hoe apprecieert u de mening dat het van belang is dat Tennet tijdig anticipeert op
de twee te bouwen kerncentrales en dus dat deze ook zo snel mogelijk in investeringsplannen
dienen te worden meegenomen?

Deelt u de mening dat voorkomen dient te worden dat de kerncentrales straks gereed
zijn, maar dat ze niet in gebruik kunnen worden gekomen omdat de aansluiting op het
net niet op tijd gereed was? Wat gaat u doen om dit te voorkomen?

Antwoord 2, 3 en 4

Het meest recente TenneT investeringsplan 2024–2033 omvat geen specifieke investeringen
voor de ontsluiting van nieuwe kerncentrales omdat in die periode de oplevering van
nieuwe centrales nog niet voorzien is. Ik heb TenneT direct na mijn Kamerbrief2 over de uitwerking van de ambities in het coalitieakkoord over kernenergie, verzocht
om te onderzoeken of en hoe twee nieuwe kerncentrales in het hoogspanningsnet van
2035 kunnen worden ingepast zonder knelpunten te veroorzaken, inclusief het effect
van een mogelijk aanvullende aanlanding van Wind op Zee in Zeeland na 2030. Deze studie3 heeft TenneT gedaan op basis van één van de scenario’s voor het jaar 2035 die door
TenneT ook is gebruikt bij het meest recente investeringsplan voor de periode 2024–2033.
De studie laat zien dat er zonder aanvullende maatregelen (zoals nieuwe infrastructuur
of extra elektriciteitsvraag nabij de kerncentrales) in Zeeland plek is voor 1,6 GW
nieuwe kernenergie.

Ik laat momenteel een vervolgonderzoek uitvoeren, zodat ik in het tweede kwartaal
van 2025 een integraal besluit kan nemen over de inpassing van twee nieuwe kerncentrales.
Daarbij kijk ik breed naar alle oplossingsrichtingen, waaronder aanvullende transportinfrastructuur.
Pas als ik hierover medio 2025 een besluit heb genomen zal TenneT bezien of extra
investeringen in het investeringsplan aan de orde zijn. Dit tijdspad leidt niet tot
vertraging in de realisatie van de twee kerncentrales: er is voldoende tijd om te
bezien of uitbreiding van het net nodig is en om deze uitbreiding zo nodig te realiseren
voordat de centrales elektriciteit produceren.

Vraag 5

Welke maatregelen overweegt u om de knelpunten in het hoogspanningsnet, zoals geïdentificeerd
in de systeemstudie door Tennet, aan te pakken, zodat de aansluiting van kerncentrales
toch mogelijk wordt? Welke andere oplossingen ziet u om ervoor te zorgen dat de energie
die wordt geproduceerd door de kerncentrales toch benut kan worden?

Antwoord 5

Voor de nieuwbouw van de kerncentrales werk ik toe naar een ontwerp voorkeursbeslissing
per medio 2025. In 2025 wordt naar verwachting ook het programma VAWOZ 2031–2040 vastgesteld,
waarmee de ruimtelijke procedures voor kansrijke aanlandingen van start gaan. De mogelijke
knelpunten en oplossingsrichtingen worden in de tussenliggende periode verder onderzocht.
Hiermee streef ik ernaar om op de volle breedte van de vraagstukken te beschikken
over voldoende informatie om een integrale afweging te maken. Daarbij kijk ik naar
alle mogelijke oplossingen: omvang, timing en locatie van elektrificatie, infrastructuur,
nieuwbouw kerncentrales, en aanlandingen van wind op zee.

Vraag 6

Tijdens het Commissiedebat Klimaat en Energie Algemeen gehouden op 14 maart 2024 heeft
u aangegeven dat u het nog te vroeg vond om de kerncentrales op te nemen in de huidige
plannen van Tennet, welk tijdspad voorziet dan wel u voor het opstellen en presenteren
van een gedetailleerd plan en bijbehorend prijskaartje voor de aansluiting van de
kerncentrales in Borssele?

Antwoord 6

De locatiekeuze (ontwerp voorkeursbeslissing) is nu gepland voor medio 2025. Op basis
van de locatiekeuze en de integrale afweging zoals hierboven genoemd, kan er bij een
keuze voor additionele infrastructuur dit door TenneT opgenomen worden in het eerst
mogelijke investeringsplan. Ik laat daarnaast een vervolgonderzoek uitvoeren naar
de mogelijke inpasbaarheid, zodat ik in het tweede kwartaal van 2025 een integraal
besluit kan nemen over de inpassing.

De locatiekeuze wordt onderbouwd met informatie uit de Integrale Effectenanalyse.
Hierin spelen ook de haalbaarheid en kostenindicaties van eventuele netuitbreidingen
bij verschillende alternatieve locaties een rol. Indien uitbreiding noodzakelijk is,
volgen de meer gedetailleerde plannen en ramingen in eerste instantie in de investeringsplannen
van TenneT. Deze plannen worden elke twee jaar geactualiseerd. Daarnaast moet voor
de uitbreiding een projectprocedure worden doorlopen. Dit tijdspad leidt niet tot
vertraging in de realisatie van de twee kerncentrales: er is voldoende tijd om te
bezien of uitbreiding van het net nodig is en om deze uitbreiding zo nodig te realiseren
voordat de centrales elektriciteit produceren.

Vraag 7 en 8

Deze leden hebben ook gelezen dat een ontwerp voorkeursbeslissing over de kerncentrales
pas in het tweede kwartaal 2025 met de Kamer zal worden gedeeld, hoe kan het dat aanzienlijk
later is geworden dan de oorspronkelijke planning? Heeft u voldoende aangestuurd op
het halen van de tijdslijnen? Wat kunt u doen om toch nog enige versnelling te realiseren
in de vertraagde besluitvorming?

Welke invloed heeft de vertraging op de geplande bijdrage van kernenergie aan de energietransitie
en het behalen van klimaatdoelstellingen?

Antwoord 7 en 8

Ik hanteer conform de wens van uw Kamer (motie van de leden Hermans en Pieter Heerma
over het opstellen van een versnellingsplan rond kernenergie) een hoog ambitieniveau
wat betreft de snelheid waarmee de twee kerncentrales kunnen worden gerealiseerd.
Versnellen van de besluitvorming probeer ik toe te passen waar mogelijk. Daarbij houd
ik wel steeds een zorgvuldig proces en overleg met de omgeving voor ogen. Zonder het
zorgvuldig doorlopen van de projectprocedure is de kans namelijk groter dat we later
in het proces (aanzienlijke) vertraging oplopen.

In 2025 neem ik drie besluiten die met elkaar samenhangen in de tijd en op inhoud:
het politieke besluit voor de start van de aanbesteding van de nieuwbouw, de voorkeursbeslissing
(locatiebesluit) en het voorlopige Rijk-Regio pakket dat met de desbetreffende regio
wordt afgesloten. In mijn brief van 1 februari jl. heb ik aangegeven dat ik meer tijd
neem voor de marktconsultatie en technische haalbaarheidsstudies. Uit voorbereidende
gesprekken met de technologieleveranciers bleek dat een hoger detailniveau en een
bredere reikwijdte dan eerder voorzien (van bijvoorbeeld de hydrologische en geologische
onderzoeken) als onderdeel van de technische haalbaarheidsstudies verschillende voordelen
zouden hebben.

Ook het overleg met de regionale overheden binnen het ruimtelijk besluitvormingstraject
vergde meer tijd, zoals aangegeven in de brief van 1 februari jl. Dat is onder andere
nodig voor het vormgeven van een voorlopig Rijk-Regiopakket dat nauw verbonden is
en voorwaardelijk is voor het succesvol afronden van de eerste fase van de projectprocedure.
Daarbij is ten behoeve van de start van de projectprocedure bestuurlijk overleg worden
gevoerd met een bredere groep van provincies, gemeenten en waterschappen. Het meenemen
van alle partijen, ook de partijen die betrokken zijn bij het waarborgingsgebied Maasvlakte,
vergt extra aandacht en tijd. Niet alleen in aanloop naar de start van de projectprocedure,
maar ook in het vervolg.

Ik beschrijf in de brief van 1 februari 2024 dat door nu meer tijd te nemen, dit niet
automatisch betekent dat er een evenredige vertraging in de oplevering van de kerncentrales
optreedt. Ik streef nog steeds naar het zo snel mogelijk na 2035 in gebruik nemen
van de centrales. Zoals uitgelegd in deze brief aan uw Kamer over de stand van zaken
van de nieuw te bouwen kerncentrales wordt als onderdeel van de technische haalbaarheidsstudies
aan de technologieleveranciers gevraagd om een gedetailleerde planning op te leveren
vanaf de haalbaarheidsstudies tot aan het moment van exploitatie. Hierbij zullen ze
onder meer ingaan op onderlinge afhankelijkheden in processen, beschikbaarheid en
levertijd van materiaal, site-voorbereiding en het optimale tijdbestek tussen aanvang
bouw tussen de eerste en tweede centrale. Zodra deze informatie voorhanden is ontstaat
er een dieper inzicht en een robuustere planning van de hierop volgende fases.

Vraag 9

Kunt u aangeven welke financiële, technische en regelgevende knelpunten er momenteel
zijn geïdentificeerd in het realiseren van de kerncentrales in Borssele, en hoe deze
aangepakt zullen worden om vertraging in de bouw en aansluiting op het net te voorkomen?

Antwoord 9

Momenteel worden binnen de marktconsultatie, samen met de drie technologieleveranciers
en financiële instellingen, realistische mogelijkheden onderzocht voor een uiteindelijk
financierings- en organisatiemodel. Daarnaast wordt in de technische haalbaarheidsstudies
onderzocht of en, zo ja, hoe twee reactoren kunnen worden gerealiseerd in Borssele.
Hierin wordt duidelijk of de ontwerpen van de bedrijven op het terrein van EPZ kunnen
worden gerealiseerd, en welke voorwaarden daarbij eventueel gelden. In de projectprocedure
wordt een milieueffectrapport en integrale effectenanalyse op voor de (redelijkerwijs
te overwegen) locaties opgesteld. Dit geeft medio 2025 zicht op het ontwerp locatiebesluit.
Zodra deze verschillende onderzoeken zijn afgerond deel ik de resultaten hiervan met
uw Kamer.