Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Paternotte over het bericht ‘Werkgroep moet scherven van geflopte BES –top bijeenvegen’

Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 12 februari 2024).

Vraag 1

Heeft u kennis genomen van het bericht «Werkgroep moet scherven van geflopte BES –
top bijeenvegen»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wanneer is het kabinet voornemens de herziening van de Wet op de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna WolBES) en de herziening van de Wet financiën
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES) voor te leggen aan deze
Kamer?

Antwoord 2

De herziening van de Wet op de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna:
WolBES) en de herziening van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (hierna: FinBES) (hierna: het wetsvoorstel) bevindt zich thans in de consultatiefase.
Deze consultatiefase heb ik op verzoek van de bestuurscolleges en eilandsraden van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba verlengd. De consultatie zou kunnen leiden tot wijzigingen
van het wetsvoorstel. Het appreciëren en verwerken van de inbreng van de openbare
lichamen zal tijd vergen. Pas hierna wordt het wetsvoorstel aan de ministerraad voorgelegd
en vervolgens aan de Afdeling advisering van de Raad van State. Na het advies van
de Afdeling zal nog een nader rapport als reactie moeten worden opgesteld. Het is
lastig om een uitspraak te doen over het tijdsbestek dat hiermee gepaard gaat, maar
ik streef ernaar om het wetsvoorstel voor het eind van het jaar bij uw Kamer in te
dienen.

Voor de volledigheid wordt meegegeven dat het herbeleggen van de taken van de Rijksvertegenwoordiger
op grond van de Veiligheidswet BES nog een openstaand punt was bij het in consultatie
geven van het wetsvoorstel. Vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid is over
de invulling daarvan op ambtelijk niveau contact geweest met onder meer Bonaire, Saba
en Sint Eustatius. De benodigde aanpassingen van de Veiligheidswet BES zullen worden
meegenomen in het wetsvoorstel. Hierover vindt nog bestuurlijke consulatie plaats.

Vraag 3

Kunt u nader toelichten welke rol het bevoegd gezag van de drie openbare lichamen
speelt bij de totstandkoming van de wet, mede in het licht van de concrete afspraken
die zijn gemaakt in de aanloop naar 10-10-2010?

Antwoord 3

In de pre-consultatiefase zijn gedurende ruim drie jaar ambtelijk en bestuurlijk met
de openbare lichamen veel gesprekken gevoerd ter voorbereiding van het wetsvoorstel.

In 2021 is voornamelijk gewerkt aan het opstellen van een concept van het wetsvoorstel
en de bijbehorende memorie van toelichting. In die periode is veelvuldig ambtelijk
contact geweest met de openbare lichamen en hebben expertmeetings plaatsgevonden.

In juli 2022 heb ik met de eilandsraad van Bonaire gesproken over de herziening van
de WolBES en de FinBES. De eilandsraad heeft vervolgens ook een technische briefing
ontvangen van mijn ambtenaren, waarbij stil is gestaan bij de voorlopige wijzigingsvoorstellen
en de wensen van de eilandsraad als volksvertegenwoordigers.2 Op 15 september 2022 heb ik het wetsvoorstel besproken tijdens bestuurlijke overleggen
met de bestuurscolleges van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. In oktober 2022 heb ik
een conceptversie van het wetsvoorstel en de memorie van toelichting gedeeld met de
openbare lichamen in het kader van een preconsultatie. In dezelfde periode zijn mijn
ambtenaren naar Bonaire, Sint Eustatius en Saba gegaan om gesprekken te voeren met
als doel informatie op te halen en technische briefings te verzorgen voor de bestuurscolleges
en eilandsraden. Op 8 november 2022 heb ik het wetsvoorstel opnieuw met de eilandsraad
van Bonaire besproken. Met deze informatie is het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
verder aangescherpt. Tijdens mijn dienstreis naar Bonaire, Sint Eustatius en Saba
in april 2023 heb ik de start van de consultatie aangekondigd en zowel de eilandsraden
als de bestuurscolleges uitdrukkelijk uitgenodigd om hun zienswijze kenbaar te maken.

In juni 2023 heb ik de internetconsultatie opengesteld en voorts de openbare lichamen
op basis van artikel 209 van de WolBES formeel verzocht om hun schriftelijke reacties
op het wetsvoorstel met mijn ministerie te delen. Mijn ambtenaren hebben in juli en
augustus 2023 technische briefings verzorgd aan de eilandsraden en bestuurscolleges
van Sint Eustatius en Saba.

In augustus en september 2023 heb ik tijdens mijn gesprekken met de bestuurscolleges
en eilandsraden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba het signaal ontvangen dat er behoefte
is aan meer tijd om tot een weloverwogen appreciatie te komen van het wetsvoorstel.
Bonaire, Sint Eustatius en Saba hebben destijds aangegeven dat dit verzoek mede is
ingegeven door de behoefte om gebruik te kunnen maken van aanvullende en onafhankelijke
juridische ondersteuning. Voorts heb ik in deze gesprekken met de eilandsraden en
bestuurscolleges begrepen dat er behoefte is aan intensiever en uitputtender overleg
op politiek niveau over de inhoud van het wetsvoorstel. Ik heb naar aanleiding van
deze signalen en verzoeken de consultatiefase verlengd en het proces aangepast. Met
het nieuwe proces kom ik aan de verzoeken van de openbare lichamen tegemoet.

De verlenging van de termijn voor schriftelijke reacties, de onafhankelijke juridische
ondersteuning en de gezamenlijke bereidheid om intensiever overleg te voeren op politiek
niveau over het wetsvoorstel heeft geresulteerd in het plan om een werkconferentie
te organiseren in Europees Nederland van maandag 3 maart tot woensdag 6 maart 2024.
De conferentie is een collectieve bijeenkomst op bestuurlijk niveau met de eilandsraden
en bestuurscolleges van Bonaire, Sint Eustatius en Saba ter bespreking van het wetsvoorstel
en de toegezegde schriftelijke reacties van de openbare lichamen. Ik vertrouw erop
dat het bevoegd gezag van de openbare lichamen en ik met de werkconferentie kunnen
komen tot een goed gesprek en gedragen afronding van de consultatiefase van de wetswijziging.

Vraag 4

Deelt u de mening dat de input van de openbare lichamen, bij significante wetswijzigingen
voor de BES-eilanden, structureel moeten worden ingebed gedurende het proces van het
wetgevingstraject? Zo ja, kunt u nader toelichten op welke wijze de Staatssecretaris
dit heeft toegepast in het proces van de herziening van de WolBES als de FinBES? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 4

Ik onderschrijf het belang van een nauwgezette betrokkenheid van de openbare lichamen
bij belangrijke wetswijzigingen voor Caribisch Nederland. In artikel 209 van de WolBES
is ook wettelijk vastgelegd dat de betrokken bestuurscolleges in de gelegenheid moeten
worden gesteld om hun oordeel te geven omtrent wetsvoorstellen waarbij van de openbare
lichamen regeling of bestuur wordt gevorderd of in betekenende mate wijziging wordt
gebracht in de taken en bevoegdheden van het eilandsbestuur. Het is een uitdaging
om deze betrokkenheid bij wetgevingstrajecten in de praktijk vorm te geven. Dit heb
ik ook met uw Kamer gedeeld in mijn brief over de toepassing van het principe «comply
or explain» van 23 juni 2023.

Voor een toelichting op de totstandkoming van het wetsvoorstel en de consultatie verwijs
ik u naar mijn antwoord op vraag 3.

Vraag 5

Streeft u ernaar de financiering van het bevoegd gezag op de eilanden van Caribisch
Nederland structureel in lijn te brengen, met de structurele taken van de eilanden,
die immers niet alleen lokale, maar ook typische provinciale en waterschapstaken betreffen,
alsmede de zorg voor een internationale zeehaven en de vierde grootste luchthaven
van Nederland? Zo ja, kunt u nader toelichten op welke wijze dit wordt toegepast?

Antwoord 5

Onlangs heeft IdeeVersa onderzoek gedaan naar de eilandelijke taken en middelen van
Caribisch Nederland. Daarbij stond ook de toereikendheid van de vrije uitkering, zodat
de openbare lichamen hun taken adequaat kunnen uitvoeren, centraal. Ik heb uw Kamer
daar over geïnformeerd bij brief van 9 oktober 2023.3 IdeeVersa heeft berekend wat de openbare lichamen minimaal nodig hebben om hun structurele
eilandelijke taken uit te voeren.

Uit het onderzoek blijkt dat voor Sint Eustatius en Saba de vrije uitkering – door
de toevoegingen uit de CN-envelop – zo goed als op niveau is. Om op het benodigde
structurele niveau te komen zijn volgens IdeeVersa slechts in beperkte mate aanvullende
middelen nodig. Op basis van het onderzoek zou de vrije uitkering van Bonaire – door
de stevige groei van de bevolking van Bonaire in de afgelopen tien jaar – aanzienlijk
moeten worden verhoogd. Dit is overigens op basis van de huidige taken en met verrekening
van een deel van de eigen inkomsten van de openbare lichamen. Uit het onderzoek van
IdeeVersa blijkt verder dat sommige structurele taken incidenteel worden bekostigd.
Dit kan leiden tot problemen bij het aantrekken van structureel personeel en bemoeilijkt
het begrotingsproces en in het bijzonder het opstellen van een meerjarenraming. Voor
de langere termijn beveelt IdeeVersa aan om betere afspraken te maken tussen het Rijk
en de openbare lichamen over hoe om te gaan met investeringsbeslissingen op de eilanden.
In de vrije uitkering is volgens IdeeVersa tot nu toe vrijwel geen ruimte voor investeringen.
Het Rijk stelt, met name via bijzondere uitkeringen, middelen ter beschikking voor
investeringen. Bij investeringen is onderhoud en vervanging van belang. Hier wordt
echter bij de verstrekking van de middelen voor investeringen volgens IdeeVersa tot
nu toe geen rekening mee gehouden. De wijze waarop wordt omgegaan met investeringen
is daarmee volgens IdeeVersa niet gericht op duurzame instandhouding.

Ik heb zowel de openbare lichamen als het Cft gevraagd om een schriftelijke reactie
op het rapport. Ik ga hier op korte termijn met hen over in gesprek. Ook heb ik de
Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) gevraagd advies uit te brengen over dit onderzoek
en dit zal naar verwachting medio februari/maart verschijnen. Ten aanzien van de uitkomsten
van deze reacties en/of advies zal ik u te zijner tijd nader informeren. De uitkomsten
van het onderzoek van IdeeVersa zijn voor mij aanleiding om te bezien welke stappen
op korte termijn al gezet kunnen worden, maar ook met het realisme dat verbeteringen
tijd kosten en daarmee ook aan het nieuwe kabinet zijn.

Vraag 6

Voorziet u open overleg tussen het kabinet en de delegaties van de eilanden om tot
conclusies te komen over voor te stellen wetgeving? Zo ja, wanneer staat het eerst
volgende overleg tussen het kabinet en de delegaties gepland? Bent u bereidt om zo
snel mogelijk na het overleg een planning van de herziening van de WolBES en FinBES
te sturen naar de Kamer?

Antwoord 6

Voor het antwoord op de eerste twee deelvragen verwijs ik u naar het antwoord op vraag 3.
Uiteraard ben ik bereid om uw Kamer na de werkconferentie te informeren over het vervolgproces
van het wetsvoorstel.