Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Sneller en Bromet over het artikel 'Gelekte documenten bewijzen tot nu toe onbekende connecties tussen Rusland en de PVV'
Vragen van de leden Sneller (D66) en Bromet (GroenLinks-PvdA) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het artikel «Gelekte documenten bewijzen tot nu toe onbekende connecties tussen Rusland en de PVV» (ingezonden 7 november 2023).
Antwoord van Minister De Jonge (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
29 december 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 517.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Gelekte documenten bewijzen tot nu toe onbekende connecties
tussen Rusland en de PVV»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Op welke wijze kan momenteel worden gecontroleerd of giften uit het buitenland niet
via derden alsnog bij politieke partijen of politici terechtkomen?
Antwoord 2
Sinds 1 januari 2023 is het voor politieke partijen verboden om giften van niet-Nederlanders
te ontvangen. Giften van Nederlanders uit het buitenland zijn nog wel toegestaan.
Per 1 januari 2024 moeten politieke partijen bij alle giften die zij van een rechtspersoon
ontvangen ook de uiteindelijk belanghebbende(n) van die rechtspersoon inzichtelijk
maken. De controle hierop vindt plaats door de accountant, die over de financiële
jaarstukken van politieke partijen een goedkeurende verklaring moet afgeven. De Auditdienst
Rijk (ADR) controleert jaarlijks een selectie van accountantsverklaringen van politieke
partijen.
Vraag 3 en 4
Valt uit te sluiten dat op deze wijze het verbod op het ontvangen van giften uit het
buitenland voor politieke partijen en politici wordt omzeild?
Als dit niet het geval is, hoe beoordeelt u de effectiviteit en doeltreffendheid van
de huidige regelgeving om beïnvloeding vanuit het buitenland door middel van het verstrekken
van financiële giften te voorkomen?
Antwoord 3 en 4
Het verbod op het ontvangen van giften van niet-Nederlanders is pas op 1 januari 2023
in werking getreden. Bij de verantwoordingsstukken over 2023, die partijen voor 1 juli
2024 moeten indienen, is dit verbod dus voor het eerst van kracht. De praktijk zal
moeten uitwijzen of de omzeiling van dit verbod een reële mogelijkheid is. Als de
regels uit de Wfpp worden overtreden, ben ik als toezichthouder op de Wfpp bevoegd
tot het opleggen van een bestuurlijke boete.
Vraag 5
Wat is de voortgang op de toezegging dat een redteam-test zou worden uitgevoerd om
de effectiviteit van de regels in de Wet financiering politieke partijen te toetsen
en eventuele lacunes te ontdekken?
Antwoord 5
Tijdens het commissiedebat van 18 januari 2023 en het tweeminutendebat Bestuurlijke
organisatie, democratie en verkiezingen van 25 januari 2023 heeft de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toegezegd om een penetratietest uit te laten
voeren rondom de Wfpp. Momenteel wordt deze test door een onafhankelijke partij uitgevoerd.
Naar verwachting zal ik nog dit jaar de beschikking krijgen over de resultaten.
Vraag 6
Valt het uit te sluiten dat in het verleden giften uit het buitenland zijn gedaan
aan politieke partijen, bijvoorbeeld uit Rusland?
Antwoord 6
Op 17 maart 2022 heeft de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken uw Kamer de brief
«Verzoek om overzicht giften uit de Russische Federatie aan Nederlandse politieke
partijen» toegezonden. Uit de vanaf 1 mei 2013 jaarlijks openbaar gemaakte overzichten
van giften en schulden van politieke partijen blijkt geen directe gift of schuld uit
de Russische Federatie.2 In dezelfde brief benadrukt de Minister van Binnenlandse Zaken tegelijk dat niet
valt uit te sluiten dat politieke partijen, neveninstellingen en/of kandidaten via
een tussenpersoon giften uit dit land hebben ontvangen. Vanaf 1 januari 2023 is het
politieke partijen niet meer toegestaan om giften van niet-Nederlands te ontvangen.
Vraag 7
Op welke wijze is opvolging gegeven aan het advies dat de Raad van State heeft uitgebracht
naar aanleiding van de motie Klaver c.s. over onderzoek naar financiering uit Rusland?
Antwoord 7
De motie Klaver c.s. verzoekt het Presidium om op korte termijn de Algemene Rekenkamer
te vragen om te onderzoeken of en, zo ja, op welke wijze politieke partijen, politici
en belangenorganisaties in Nederland vanaf 2014 zijn gefinancierd (financieel of in
natura) met geld uit de Russische Federatie of met geld van Russische (rechts)personen3. Naar aanleiding van de motie Klaver c.s. heeft het Presidium van de Tweede Kamer
een voorlichting gevraagd aan de Raad van State. De Raad van State concludeert dat
verschillende instanties onderzoek kunnen doen naar de binnenlandse en buitenlandse
financiering van politieke partijen en kandidaten: de Minister van BZK geflankeerd
door de Ctfpp (de huidige situatie); de Kiesraad; de Algemene Rekenkamer; en een nieuw
op te richten onafhankelijke instantie.4 In de concept Wet op de politieke partijen (Wpp), die in consultatie is geweest en
begin 2024 zal worden aangeboden aan de Raad van State, is gekozen voor deze laatste
optie. Dit is in lijn met de motie-Arib c.s.5 die oproept tot het opnemen van een onafhankelijke toezichthouder in de Wet op de
politieke partijen.
Vraag 8
Welke instantie acht u heeft meest geschikt om onderzoek uit te voeren naar op welke
wijze politieke partijen, politici en belangenorganisaties in Nederland door buitenlandse
(rechts)personen worden gefinancierd (zowel financieel als in natura)?
Antwoord 8
Zie antwoord op vraag 7. Voor zover belangenorganisaties onder de reikwijdte van het
wetsvoorstel transparantie maatschappelijke organisaties (Wtmo) vallen, geldt het
volgende. Als het wetsvoorstel wordt aangenomen krijgen de burgemeester – in het kader
van handhaving van de openbare orde – en het openbaar ministerie – bij ernstige twijfel
of de wet of de statuten te goeder trouw worden nageleefd, dan wel of het bestuur
naar behoren wordt gevoerd – de bevoegdheid om onder voorwaarden bij een maatschappelijke
organisatie gericht navraag te doen naar donaties en, als deze substantieel blijken,
verdere navraag te doen naar de persoon van de donateur. De Wtmo wordt niet van toepassing
op politieke partijen, hiervoor geldt de Wet financiering politieke partijen.
Vraag 9
Bent u van mening dat een dergelijk onderzoek naar giften uit het buitenland in het
verleden van belang is, mede in het licht van de hierboven aangehaalde berichtgeving
in relatie tot het huidige conflict tussen Rusland en Oekraïne?
Antwoord 9
Zoals aangegeven in antwoord op vraag 2 verbiedt de Wet financiering politieke partijen
sinds 1 januari 2023 het ontvangen van giften van niet-Nederlanders. Op basis van
de Wet financiering politieke partijen zie ik geen aanleiding tot het starten van
een onderzoek door mijn ministerie.
Vraag 10
Bent u bereid om dit onderzoek, waartoe wordt opgeroepen in de motie Klaver c.s. en
die met een ruime Kamermeerderheid is aangenomen, alsnog te laten uitvoeren?
Antwoord 10
Zoals in antwoord op vraag 7 wordt weergegeven bevat de motie Klaver c.s. een verzoek
aan het Presidium van de Tweede Kamer. Het is dan ook aan het Presidium van de Tweede
Kamer om uitvoering te geven aan deze motie.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
H.M. de Jonge, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Bijlagen
Gerelateerde documenten
Hier vindt u documenten die gerelateerd zijn aan bovenstaand Kamerstuk.